Mahabharata · Chapter 6.95

tasminmahati sankrande rājā duryodhanastadā / parājayaṃ rākṣasena nāmṛṣyata parantapaḥ /
gāṅgeyamupasangamya vinayenābhivādya ca //

tasya sarvaṃ yathāvṛttamākhyātumupacakrame /
ghaṭotkacasya vijayamātmanaśca parājayam //

kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥpunaḥ /
abravīcca tadā rājanbhīṣmaṃ kurupitāmaham //

bhavantaṃ samupāśritya droṇaṃ caiva pitāmaha /
pāṇḍavairvigraho ghoraḥ samārabdho mayā prabho //

ekādaśa samākhyātā akṣauhiṇyaśca yā mama /
nideśe tava tiṣṭhanti mayā sārdhaṃ parantapa //

so'haṃ bharataśārdūla bhīmasenapurogamaiḥ /
ghaṭotkacaṃ samāśritya pāṇḍavairyudhi nirjitaḥ //

tanme dahati gātrāṇi śuṣkavṛkṣamivānalaḥ /
tadicchāmi mahābhāga tvatprasādātparantapa //

rākṣasāpaśadaṃ hantuṃ svayameva pitāmaha /
tvāṃ samāśritya durdharṣaṃ tanme kartuṃ tvamarhasi //
sañjaya uvāca /

etacchrutvā tu vacanaṃ rājño bharatasattama /
duryodhanamidaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāntanavo'bravīt //

śṛṇu rājanmama vaco yattvāṃ vakṣyāmi kaurava /
yathā tvayā mahārāja vartitavyaṃ parantapa //

ātmā rakṣyastvayā tāta sarvāvasthāsvarindama /
dharmarājena sangrāmastvayā kāryaḥ sadā'nagha //

arjunena yamābhyāṃ vā bhīmasenena vā punaḥ /
anyairvā pṛthivīpālai rājā rājānamṛcchati //

na tu kāryastvayā rājanhaiḍimbena durātmā / ahaṃ droṇaḥ kṛpo drauṇiḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ /
śalyaśca vṛṣasenaśca vikarṇaśca mahārathaḥ //

śeṣāśca bhrātarastvanye duḥśāsanapurogamāḥ /
tvadarthe pratiyotsyāmo rākṣasaṃ taṃ mahābalam //

raudre tasminrākṣasendre yadi te hṛcchayo mahān /
ayamāgacchatu raṇaṃ tasya yuddhāya durmateḥ //

bhagadatto mahīpālaḥ purandarasamo yudhi /
etāvaduktvā rājānaṃ bhagadattamathābravīt //

samakṣaṃ pārthivendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ /
gaccha śīghraṃ mahārāja haiḍimbaṃ yuddhadurmadam //

vārayasva raṇe yatto miṣatāṃ sarvadhanvinām /
rākṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ yathendrastārakaṃ purā //

tava divyāni cāstrāṇi vikramaśca parantapa /
samāgamaśca bahubhiḥ purā'bhūdamaraiḥ saha //

tvaṃ tasya nṛpaśārdūla pratiyoddhā mahāhave /
svabalenāvṛto gaccha jahi rākṣasapuṅgavam //
sañjaya uvāca /

etacchrutvā tu vacanaṃ bhīṣmasya pṛtanāpateḥ /
prayayau siṃhanādena parānabhimukhako drutam //

tamāpatantaṃ samprekṣya garjantamiva toyadam /
abhyavartanta sankruddhāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ //

bhīmaseno'bhimanyuśca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ /
draupadeyāḥ satyadhṛtiḥ kṣatradevaśca bhārata //

cedipo vasudānaśca daśārṇādhipatistathā /
supratīkena tāṃścāpi bhagadatto'pyupādravat //

tataḥ samabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam /
pāṇḍūnāṃ bhagadattena yamarāṣṭravivardhanam //

prayuktā rathibhirbāṇā bhīmavegāḥ sutejanāḥ /
te nipeturmahārāja nāgeṣu ca ratheṣu ca //

prabhinnāśca mahānāgā vinītā hastisādibhiḥ /
parasparaṃ samāsādya sannipeturabhītavat //

madāndhā roṣasaṃrabdhā viṣāṇāgrairmahāhave /
bibhidurdantamusalaiḥ samāsādya parasparam //

hayāśca cāmarāpīḍāḥ prāsapāṇibhirāsthitāḥ /
coditāḥ sādibhiḥ kṣipraṃ nijaghruritaretaram //

pādātāśca padātyoghaistāḍitāḥ śaktitomaraiḥ /
nyapatanta tadā bhūmau śataśo'tha sahasraśaḥ //

rathinaśca rathākaṃścitrānkarṇinālīkatomaraiḥ /
nihatya samare vīrānsiṃhanādānvinedire //

tasmiṃstathā vartamāne sangrāme romaharṣaṇe /
bhagatatto maheṣvāso bhīmasenamathādravat //

kuñjareṇa prabhinnena saptadhā sravatā madam /
parvatena yathā toyaṃ sravamāṇena sarvaśaḥ //

kirañcharasahasrāṇi supratīkaśirogataḥ /
airāvatastho maghavānvāridhārā ivānagha //

sa bhīmaṃ śaradhārābhistājayāmāsa pārthivaḥ /
parvataṃ vāridhārābhistapānte jalado yathā //

bhīmasenastu sankruddhaḥ pādarakṣānparaḥśatān /
nijaghāna maheṣvāsaḥ saṃrabdhaḥ śaravṛṣṭibhiḥ //

tāndṛṣṭvā nihatānkruddho bhagadattaḥ pratāpavān /
codayāmāsa nāgendraṃ bhīmasenarathaṃ prati //

sa nāgaḥ preṣitastena bāṇo jyācodito yathā /
abhyadhāvata vegena bhīmasenapurogamāḥ //

tamāpatantaṃ samprekṣya pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ /
abhyavartanta vegena bhīmasenapurogamāḥ //

kekayāścābhimanyuśca draupadeyāśca sarvaśaḥ /
daśārṇādhipatiḥ śūraḥ kṣatradevaśca māriṣa //

cedipo dhṛṣṭaketuśca saṃrabdhāḥ sarva eva te /
uttamāstrāṇi divyāni darśayanto mahābalāḥ //

tamekaṃ kuñjaraṃ kruddhāḥ samantātparyavārayan /
sa viddho bahubhirbāṇairvyarocata mahādvipaḥ //

sañjātarudhirotpīḍo dhātucitra ivādrirāṭ /
daśārṇādhipatiścā'pi gajaṃ bhūmidharopamam //

samāsthito'bhidudrāva bhagadattasya vāraṇam /
tamāpatantaṃ samare jagaṃ jagapatiḥ sa ca //

dadhāra supratīko'pi veleva makarālayam /
vāritaṃ prekṣya nāgendraṃ daśārṇasya mahātmanaḥ //

sādhusādhviti sainyāni tvadīyānyabhyapūjayan /
tataḥ prāgjyotiṣaḥ kruddhastomarānvai caturdaśa //

prāhiṇottasya nāgasya pramukhe nṛpasattama /
tasya kumbhaparitrāṇāṃ śātakumbhapariṣkṛtam //

vidārya prāviśankṣipraṃ valmīkamiva pannagāḥ /
sa gāḍhaviddho vyathito nāgo bharatasattama //

upāvṛttamadaḥ kṣipramabhyavartata veginaḥ /
sa pradudrāva vegena praṇadanbhairavaṃ ravam //

sammardamānaḥ svabalaṃ vāyurvṛkṣānivaujasā /
tasminparājite nāge pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ //

siṃhanādaṃ vinadyoccairyuddhāyaivāvatasthire /
tato bhīmaṃ puraskṛtya bhagadattamupādravan //

kiranto vividhānbāṇāñśastrāṇi vividhāni ca /
teṣāmāpatatāṃ rājansankruddhānāmamarṣiṇām //

śrutvā sa ninadanka ghoramamarṣādgatasādhvasaḥ /
bhagadatto maheṣvāsaḥ svanāgaṃ pratyacodayat //

aṅkuśāṅguṣṭhanuditaḥ sa gajapravaro yudhi /
tasminkṣaṇe samabhavatsāṃvartaka ivānalaḥ //

rathasaṅghāṃstathā nāgānhayāṃśca hayasādinaḥ /
pādātāṃśca susankruddhaḥ śataśo'tha sahasraśaḥka //

amṛdgātsamare nāgaḥ sampradhāvaṃstatastataḥ /
tena saṃloḍyamānaṃ tu pāṇḍavānāṃ balaṃ mahat //

sañcukoca mahārāja carmevāgnau samāhitam /
bhagnaṃ tu svabalaṃ dṛṣṭvā bhagadattena dhīmatā //

ghaṭotkaco'tha sankruddho bhagadattamupādravat /
vikaṭaḥ paruṣo rājandīptāsyo dīptalocanaḥ //

rūpaṃ vibhīṣaṇaṃ kṛtvā roṣeṇa prajvalanniva /
jagrāha vimalaṃ śūlaṃ girīṇāmapi dāraṇam //

nāgaṃ jighāṃsuḥ sahasā cikṣepa ca mahābalaḥ /
sa visphuliṅgamālābhiḥ samantātpariveṣṭitam //

tamāpatantaṃ sahasā dṛṣṭvā prāgjyotiṣo nṛpaḥ /
cikṣepa ruciraṃ tīkṣṇamardhacandraṃ sudāruṇam //

ciccheda tanmahacchūlaṃ tena bāṇena vegavān /
utpapāta dvidhā cchinnaṃ śūlaṃ hemapariṣkṛtam //

mahāśaniryathā bhraṣṭā śakramuktā nabhogatā /
śūlaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā dvidhā kṛttaṃ ca pārthivaḥ //

rukmadaṇḍāṃ mahāśaktiṃ jagrāhāgniśikhopamān /
cikṣepa tāṃ rākṣasasya tiṣṭhitiṣṭheti cābravīt //

tāmāpatantīṃ samprekṣya viyatsthāmaśanīmiva /
utpatya rākṣasastūrṇaṃ jagrāha ca nanāda ca //

babhañja caināṃ tvarito jānunyāropya bhārata /
paśyataḥ pārthivendrasya tadadbhutamivābhavat //

tadavekṣya kṛtaṃ karma rākṣasena balīyasā /
divi devāḥ sagandharvā munayaścāpi vismitāḥ //

pāṇḍavāśca mahārāja bhīmasenapurogamāḥ /
sādhusādhviti nādena pṛthivīmanvanādayan //

taṃ tu śrutvā mahānādaṃ prahṛṣṭānāṃ mahātmanām /
nāmṛṣyata maheṣvāso bhagadattaḥ pratāpavān //

sa viṣphārya mahaccāpamindrāśānisamaprabham /
abhidudrāva vegena pāṇḍavānāṃ mahārathān //

visṛjanvimalāṃstīkṣṇānnārācāñjvalanaprabhān /
bhīmamekena vivyādha rākṣasaṃ navabhiḥ śaraiḥ //

abhimanyuṃ tribhiścaiva kekayānpañca pañcabhiḥ /
pūrṇāyatavisṛṣṭena śareṇānataparvaṇā //

bibheda dakṣiṇaṃ bāhuṃ kṣatredavasya cāhave /
papāta sahasā tasya saśaraṃ dhanuruttamam //

draupadeyāṃstataḥ pañca pañcabhiḥ samatāḍayat /
bhīmasenasya ca krodhānnijaghāna turangamān //

dhvajaṃ kesariṇaṃ cāsya ciccheda viśikhaistribhiḥ /
nirbibheda tribhiścānyaiḥ sārathiṃ cāsya patribhiḥ //

sa gāḍhaviddho vyathito rathopastha upāviśat /
viśoko bharataśreṣṭha bhagadattena saṃyuge //

tato bhīmo mahābāhurviratho rathināṃ varaḥ /
gadāṃ pragṛhya vegena pracaskanda rathottamāt //

tamudyatagadaṃ dṛṣṭvā saśṛṅgamiva parvatam /
tāvakānāṃ bhayaṃ ghoraṃ samapadyata bhārata //

etasminneva kāle tu pāṇḍavaḥ kṛṣṇasārathiḥ /
ājagāma mahārāja nighnañśatrūnsamantataḥ //

yatra tau puruṣavyāghrau pitāputrau mahābalau /
prāgjyotiṣeṇa saṃyuktau bhīmasenaghaṭotkacau //

dṛṣṭvā ca pāṇḍavo bhrātṝnyudhyamānānmahārathān /
tvarito bharataśreṣṭha tatrāyudhyatkirañcharān //

tato duryodhano rājā tvaramāṇo mahārathaḥ /
senāmacodayatkṣipraṃ rathanāgāśvasankulām //

tāmāpatantīṃ sahasā kauravāṇāṃ mahācamūm /
abhidudrāva vegena pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ //

bhagadattaśca samare tena nāgena bhārata /
vimṛdganpāṇḍavabalaṃ yudhiṣṭhiramupādravat //

tadāsītsumahadyuddhaṃ bhagadattasya māriṣa /
pāñcālaiḥ pāṇḍaveyaiśca kekayaiścodyatāyudhaiḥ //

bhīmaseno'pi samare tāvubhau keśavārjinau /
aśrāvayadyathāvṛttamirāvadvadhatuttamam //