Mahabharata · Chapter 6.82
pravṛttamātre sangrāme nivṛtte ca suśarmaṇi /
bhagneṣu cāpi vīreṣu pāṇḍavena mahātmanā //
kṣubhyamāṇe bale tūrṇaṃ sāgarapratime tava /
pratyudyāte ca gāṅgeye tvaritaṃ vijayaṃ prati //
dṛṣṭvā duryodhano rājā raṇe pārthasya vikramam . tvaramāṇaḥ samabhyetya sarvāṃstānabravīnnṛpān // 6-82-4ateṣāṃ tu pramukhe śūraṃ suśarmāṇaṃ mahābalam . madhye sarvasya sainyasya bhṛśaṃ saṃharṣayanniva //
eṣa bhīṣmaḥ śāntanavo yoddhukāmo dhanañjayam /
sarvātmanā kuruśreṣṭhastyaktvā jīvitamātmanaḥ //
taṃ prayāntaṃ raṇe vīraṃ sarvasainyena bhāratam /
saṃyattāḥ samare sarve pālayadhvaṃ pitāmaham //
bāḍhamityevamuktvā tu tānyanīkāni sarvaśaḥ /
narendrāṇāṃ mahārāja samājagmuḥ pitāmaham //
tataḥ prayātaḥ sahasā bhīṣmaḥ śāntanavo'rjunam /
raṇe bhāratamāyāntamāsasāda mahābalaḥ //
mahāśvetāśvayuktena bhīmavānaraketunā /
mahatā meghanādena rathenātivirājatā //
samare sarvasainyānāmupayānaṃ dhanañjayam /
abhavattumulo nādo bhayāddṛṣṭvā kirīṭinam //
abhīśuhastaṃ kṛṣṇaṃ ca dṛṣṭvādityamivāparam /
madhyandinagataṃ saṅkhye na śekuḥ prativīkṣitum //
tathā śāntanavaṃ bhīṣmaṃ śvetāśvaṃ śvetakārmukam /
na śekuḥ pāṇḍavā draṣṭuṃ śvetaṃ grahamivoditam //
sa sarvataḥ parivṛtastrigartaiḥ sumahātmabhiḥ /
bhrātṛbhiḥ saha putraiśca tathā'nyaiśca mahārathaiḥ //
bhāradvājastu samare matsyaṃ vivyādha patriṇā /
dhvajaṃ cāsya śareṇājau dhanuścaikena cicchide //
tadapāsya dhanuśchinnaṃ virāṭo vāhinīpatiḥ /
anyadādatta vegena dhanurbhārasahaṃ dṛḍham //
śarāṃścāśīviṣākārājjvalitānpannagāniva /
droṇaṃ tribhiśca vivyādha caturbhiścāsya vājinaḥ //
dhvajamekena vivyādhaka sārathiṃ cāsya pañcabhiḥ /
dhanurekeṣuṇā'vidhyattatrākrudhyaddvijarṣabhaḥ //
tasya droṇo'vadhīdaśvāñśaraiḥ sannataparvabhiḥ /
aṣṭābhirbharataśreṣṭha sūtamekena patriṇā //
sa hatāśvādavaplutya syandanāddhatasārathiḥ /
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ putrasya rathināṃ varaḥ //
tatastu tau pitāputrau bhāradvājaṃ rathe sthitau /
mahatā śaravarṣeṇa vārayāmāsasaturbalāt //
bhāradvājastataḥ kruddhaḥ śaramāśīviṣopamam /
cikṣepa samare tūrṇaṃ śaṅkhaṃ prati janeśvaraḥ //
sa tasya hṛdayaṃ bhittvā pīttvā śoṇitamāhave /
jagāma dharaṇīṃ bāṇo lohitārdravaracchadaḥ //
sa papāta raṇe tūrṇaṃ bhāradvājaśarāhataḥ /
dhanustyaktvā śarāṃścaiva pitureva samīpataḥ //
hataṃ tamātmajaṃ dṛṣṭvā virāṭaḥ prādravadbhayāt /
utsṛjya samare droṇaṃ vyāttānanamivāntakam //
bhāradvājastatastūrṇaṃ pāṇḍavānāṃ mahācamūm /
dārayāmāsa samare śataśo'tha sahasraśaḥ //
śikhaṇḍī tu mahārāja drauṇimāsādya saṃyuge /
ājaghāna bhravormadhye nārācaistribhirāśugaiḥ //
sa babhau rathaśārdūlo lalāṭe saṃsthitaistribhiḥ /
śikharaiḥ kāñcanamayairmerustribhirivocchritaiḥ //
aśvatthāma tataḥ kruddho nimeṣārdhācchikhaṇḍinaḥ /
dhvajaṃ sūtamatho rājaṃsturagānāyudhāni ca //
śarairbahubhirācchidya pātayāmāsa saṃyuge ṣa /
sa hatāśvādavaplutya rathādvai rathināṃ varaḥ //
khaṅgamādāya suśitaṃ vimalaṃ ca śarāvaram /
śyenavadvyacaratkruddhaḥ śikhaṇḍī śatrutāpanaḥ //
sakhaṅgasya mahārāja caratastasya saṃyuge /
nāntaraṃ dadṛśe drauṇistadadbhutamivābhavat //
tataḥ śarasahasrāṇi bahūni bharatarṣabha /
preṣayāmāsa samare drauṇiḥ paramakopanaḥ //
tāmāpatantīṃ samare śaravṛṣṭiṃ sudāruṇām /
asinā tīkṣṇadhāreṇa ciccheda balināṃ varaḥ //
tato'sya vimalaṃ drauṇiḥ śatacandraṃ manoramam /
carmācchinadasiṃ cāstha khaṇḍayāmāsa saṃyuge //
śitaistu bahuśo rājaṃstaṃ ca vivyādha patribhiḥ /
śikhaṇḍī tu tataḥ khaṅgaṃ khaṇḍitaṃ tena sāyakaiḥ //
āvidhya vyasṛjattūrṇaṃ jvalantamiva pannagam /
tamāpatantaṃ sahasā kālānalasamaprabham //
ciccheda samare drauṇirdarśayanpāṇilāghavam /
śikhaṇḍinaṃ ca vivyādha śarairbahubhirāyasaiḥ //
śikhaṇḍī tu bhṛśaṃ rājaṃstaḍyamānaḥ śitaiḥ śaraiḥ /
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ mādhavasya mahātmanaḥ //
sātyakiścāpi sankruddho rākṣasaṃ krūramāhave /
alambusaṃ śaraistīkṣṇairvivyādha balināṃ varaḥ //
rākṣasendrastatastasya dhanuściccheda bhārata /
ardhacandreṇa samare taṃ ca vivyādha sāyakaiḥ //
māyāṃ ca rākṣasīṃ kṛtvā śaravarṣairavākirat /
tatrādbhutamapaśyāma śaineyasya parākramam //
asambhramastu samare vadhyamānaḥ śitaiḥ śaraiḥ /
aindramastraṃ ca vārṣṇeyo yojayāmāsa bhārata //
vijayādyadanuprāptaṃ mādhavena yaśasvinā /
tadastraṃ bhasmāsātkṛtvā māyāṃ tāṃ rākṣasīṃ tadā //
alambusaṃ śarairanyairabhyākirata sarvataḥ /
parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakaḥ //
tattathā pīḍitaṃ tena mādhavena yaśasvinā /
pradudrāva bhayādrakṣastyaktvā sātyakimāhave //
// māghavatā jitvā bhārata sātyakiḥ /
śaineyaḥ prāṇada़jjitvā yodhānāṃ tava paśyatām //
nyahanattāvakāṃścāpi sātyakiḥ satyavikramaḥ /
niśitairbahubhirbāṇaiste'dravanta bhayārditāḥ //
etasminneva kāle tu drupadasyātmajo balī /
dhṛṣṭadyumno mahārāja putraṃ tava janeśvaram //
chādayāmāsa samare śaraiḥ sannataparvabhiḥ /
sa cchādyamāno viśikhairdhṛṣṭadyumnena bhārata //
vivyathe na ca rājendra tava putro janeśvara /
dhṛṣṭadyumnaṃ ca samare tūrṇaṃ vivyādha patribhiḥka //
ṣaṣṭyā ca triṃśatā caiva tadadbhutamivābhavat /
tasya senāpatiḥ kruddho dhanuściccheda māriṣa //
hayāṃśca caturaḥ śīghraṃ nijaghāna mahābalaḥ /
śaraiścainaṃ suniśitaiḥ kṣipraṃ vivyādha saptabhiḥ //
sa hatāśvānmahābāhuravaplutya rathādbalī /
padātirasimudyamya prādravatpārṣataṃ prati //
śakunistaṃ samabhyetya rājagṛddhī mahābalaḥ /
rājānaṃ sarvalokasya rathamāropayatsvakam //
tato nṛpaṃ parājitya pārṣataḥ paravīrahā /
nyahanattāvakaṃ sainyaṃ vajrapāṇirivāsurān //
kṛtavarmā raṇe bhīmaṃ śarairārcchanmahārathaḥ /
pracchādayāmāsa ca taṃ mahāmegho raviṃ yathā //
tataḥ prahasya samare bhīmasenaḥ parantapaḥ /
preṣayāmāsa sankruddhaḥ sāyankānkṛtavarmaṇe //
tairardyamāno'tirathaḥ sātvataḥ śastrakovidaḥ /
nākampata mahārāja bhīmaṃ cārcchacchitaiḥ śaraiḥ //
tasyāśvāṃścaturo hatvā bhīmaseno mahārathaḥ /
sārathiṃ pātayāmāsa sadhvajaṃ supariṣkṛtam //
śarairbahuvidhaiścainamācinotparavīrahā /
śakalīkṛtasarvāṅgaḥ śvāvittu śalalairyathā //
hatāśvaśca tatastūrṇaṃ subalasya rathaṃ yayau /
svālasya te mahārāja tava putrasya paśyataḥ //
bhīmaseno'pi sankruddhastava sainyamupādravat /
nijaghāna ca sankruddho daṇḍapāṇirivāntakaḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0