Mahabharata · Chapter 6.81

athātmajaṃ tava punargāṅgeyo dhyānamāsthitam /
abravīdbharataśreṣṭhaḥ sampraharṣakara vacaḥ //
bhīṣma uvāca /

ahaṃ droṇaśca śalyaśca kṛtavarmā ca sātvataḥ /
aśvatthāmā vikarṇaśca bhagadatto'tha saubalaḥ //

vindānuvindāvāvantyau bāhlīkaḥ saha bāhlikaiḥ /
trigartarājo balavānmāgadhaśca sudurjayaḥ //

bṛhadbalaśca kausalyaścitraseno viviṃśatiḥ . kṛpaśca saha sodaryaistava rājanpadānugāḥ /
rathāśca bahusāhasrāḥ śobhanāśca mahādhvajāḥ //

deśajāśca hayā rājansvārūḍhā hayasādibhiḥ /
gajendrāśca madodvṛttāḥ prabhinnakaraṭāmukhāḥ //

pādātāśca tathā śūrā nānāpraharaṇā yudhi /
nānādeśasamutpannāstvadarthe yoddhumudyatāḥ //

ete cānye ca bahavastvadarthe tyaktajīvitāḥ /
devānapi raṇe jetuṃ samarthā iti me matiḥ //

avaśyaṃ hi mayā rājaṃstava vācyaṃ hitaṃ sadā /
aśakyāḥ pāṇḍavā jetuṃ devairapi savāsavaiḥ //

vāsudevasahāyāśca mahendrasamavikramāḥ /
sarvathā'haṃ tu rājendra kariṣye vacanaṃ tava //

pāṇḍavāṃśca raṇe jeṣye māṃ vā jeṣyanti pāṇḍavāḥ /
sañjaya uvāca /
evamuktvā dadāvasmai viśalyakaraṇīṃ śubhām //

oṣadhīṃ vīyasampannāṃ viśalyaścābhavattadā /
tataḥ prabhāte vimale svena sainyena vīryavān //

avyūhata svayaṃ vyūhaṃ bhīṣmo vyūhaviśāradaḥ /
maṇ़ḍalaṃ manujaśreṣṭho nānāśastrasamākulam //

sampūrṇaṃ yodhamukhyaiśca tathā dantipadātibhiḥ /
rathairanekasāhasraiḥ samantatparivāritam //

aśvavṛndairmahadbhiśca riṣṭitomaradhāribhiḥ /
nāgenāge rathāḥ sapta sapta cāśvā ratherathe //

anvaśvaṃ daśa dhānuṣkā dhānuṣke daśa carmiṇaḥ /
evaṃ vyūhaṃ mahārāja tava sainyasya daṃśitam //

sthitaṃ raṇāya mahate bhīṣmeṇa yudhi pālitam /
daśāśvānāṃ sahasrāṇi dantināṃ ca tathaiva ca //

rathānāmayutaṃ cāpi putrāśca tava daṃśitāḥ /
citrasenādayaḥ śūrā abhyarakṣantitāmaham //

rakṣyamāṇāḥ sa taiḥ śūrairgopyamānāśca tena te /
sannaddhāḥ samadṛśyanta rājānaśca mahābalāḥ //

duryodhanastu samare daṃśito rathamāsthitaḥ /
vyarājata śriyā juṣṭo yathā śakrastriviṣṭape //

tataḥ śabdo mahānāsītputrāṇāṃ tava bhārata /
rathaghoṣaśca vipulo vāditrāṇāṃ ca niḥsvanaḥ //

bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūḍhaḥ pratyaṅbhukho yudhi /
maṇḍalaḥ sa mahāvyūho durbhedyo'mitraghātanaḥ //

sarvataḥ śuśubhe rājanraṇe'rīṇāṃ durāsadaḥ /
maṇḍalaṃ tu samālokya vyūhaṃ paramaduryayam //

svayaṃ yudhiṣṭhiro rājā vajraṃ vyūhamathākarot /
tathā vyūḍheṣvanīkeṣu yathāsthānamavasthitāḥ //

rathinaḥ sādinaḥ sarve siṃhanādamathānadan /
bibhitsavastato vyūhaṃ niryayuryuddhakāṅkṣiṇaḥ //

itaretarataḥ śūrāḥ sahasainyāḥ prahāriṇaḥ /
bhāradvājo yayau matsyaṃ drauṇiścāpi sikhaṇḍinam //

svayaṃ duryodhano rājā pārṣataṃ samupādravat /
nakulaḥ sahadevaśca madrarājānamīyatuḥ //

vindānuvindāvāvantyau yuyudhānamabhidrutau /
sarve nṛpāstu samare dhanañjayamayodhayan //

bhīmaseno raṇe yāntaṃ hārdikyaṃ samavārayat /
citrasenaṃ vikarṇaṃ ca tathā durmarṣaṇaṃ vibhuḥ //

ārjuniḥ samare rājaṃstava mutrānayodhayat /
prāgjyotiṣo maheṣvāso haiḍimbaṃ rākṣasottamam //

abhidudrāva vegena matto mattamiva dvipam /
alambusastadā rājansātyakiṃ yuddhadurmadam //

sasainyaṃ samare kruddho rākṣasaḥ samupādravat /
bhūriśravā raṇe yatto dhṛṣṭaketumayodhayat //

śrutāyuṣaṃ ca rājānaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ /
cekitānaśca samare kṛpamevānvayodhayat //

śeṣāḥ pratiyayuryattā bhīṣmameva mahāratham /
tato rājasamūhāste parivavrurdhanañjayam //

śaktitomaranārācagadāparighapāṇayaḥ /
arjuno'tha bhṛśaṃ kruddho vārṣṇeyamidamabravīt //

paśya mādhava sainyāni dhārtarāṣṭrasya saṃyuge /
vyūḍhāni vyūhaviduṣā gāṅgeyena mahātmanā //

yuddhābhikāmāñśūrāṃśca paśya mādhava daṃśitān /
trigartarājaṃ sahitaṃ bhrātṛbhiḥ paśya keśava //

adyaitānnāśayiṣyāmi paśyataste janārdana /
ya ime māṃ yaduśreṣṭha yoddhukāmā raṇājire //

etaduktvā tu kaunteyo dhanurjyāmavamṛdya ca /
vavarṣa śaravarṣāṇi narādhipagaṇānprati //

te'pi taṃ parameṣvāsāḥ śaravarṣairapūrayan /
taṭākaṃ vāridhārābhiryathā prāvṛṣi toyadāḥ //

hāhākāro mahānāsīttava sainye viśāmpate /
chādmamānau raṇe kṛṣṇau śarairdṛṣṭvā mahāraṇe //

devā devarṣayaścaiva gandharvāśca sahoragaiḥ /
vismayaṃ paramaṃ jagmurdṛṣṭvā kṛṣṇau tathā'gatau //

tataḥ kruddho'rjuno rājannaindramastramudairayat /
tatrādbhutamapaśyāma vijayasya parākramam //

śastravṛṣṭiṃ parairmuktāṃ śaraughairyadavārayat /
na ca tatrāpyanirbhinnaḥ kaścidāsīdviśāmpate //

teṣāṃ rājasahasrāṇāṃ hayānāṃ dantināṃ tathā /
dvābhyāṃ tribhiḥ śaraiścānyānpārtho vivyādha māriṣa //

te hanyamānāḥ pārthena bhīṣmaṃ śāntanavaṃ yayuḥ /
agādhe mañjamānānāṃ bhīṣmaḥ poto'bhavattadā //

āpatadbhistu taistatra prabhagnaṃ tāvakaṃ balam /
sañcukṣubhe mahārāja vātairiva mahārṇavaḥ //