મહાભારત · અધ્યાય 6.82

પ્રવૃત્તમાત્રે સન્ગ્રામે નિવૃત્તે ચ સુશર્મણિ ।
ભગ્નેષુ ચાપિ વીરેષુ પાણ્ડવેન મહાત્મના ॥

ક્ષુભ્યમાણે બલે તૂર્ણં સાગરપ્રતિમે તવ ।
પ્રત્યુદ્યાતે ચ ગાઙ્ગેયે ત્વરિતં વિજયં પ્રતિ ॥

દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનો રાજા રણે પાર્થસ્ય વિક્રમમ્ . ત્વરમાણઃ સમભ્યેત્ય સર્વાંસ્તાનબ્રવીન્નૃપાન્ ॥ 6-82-4અતેષાં તુ પ્રમુખે શૂરં સુશર્માણં મહાબલમ્ . મધ્યે સર્વસ્ય સૈન્યસ્ય ભૃશં સંહર્ષયન્નિવ ॥

એષ ભીષ્મઃ શાન્તનવો યોદ્ધુકામો ધનઞ્જયમ્ ।
સર્વાત્મના કુરુશ્રેષ્ઠસ્ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ ॥

તં પ્રયાન્તં રણે વીરં સર્વસૈન્યેન ભારતમ્ ।
સંયત્તાઃ સમરે સર્વે પાલયધ્વં પિતામહમ્ ॥

બાઢમિત્યેવમુક્ત્વા તુ તાન્યનીકાનિ સર્વશઃ ।
નરેન્દ્રાણાં મહારાજ સમાજગ્મુઃ પિતામહમ્ ॥

તતઃ પ્રયાતઃ સહસા ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽર્જુનમ્ ।
રણે ભારતમાયાન્તમાસસાદ મહાબલઃ ॥

મહાશ્વેતાશ્વયુક્તેન ભીમવાનરકેતુના ।
મહતા મેઘનાદેન રથેનાતિવિરાજતા ॥

સમરે સર્વસૈન્યાનામુપયાનં ધનઞ્જયમ્ ।
અભવત્તુમુલો નાદો ભયાદ્દૃષ્ટ્વા કિરીટિનમ્ ॥

અભીશુહસ્તં કૃષ્ણં ચ દૃષ્ટ્વાદિત્યમિવાપરમ્ ।
મધ્યન્દિનગતં સઙ્ખ્યે ન શેકુઃ પ્રતિવીક્ષિતુમ્ ॥

તથા શાન્તનવં ભીષ્મં શ્વેતાશ્વં શ્વેતકાર્મુકમ્ ।
ન શેકુઃ પાણ્ડવા દ્રષ્ટું શ્વેતં ગ્રહમિવોદિતમ્ ॥

સ સર્વતઃ પરિવૃતસ્ત્રિગર્તૈઃ સુમહાત્મભિઃ ।
ભ્રાતૃભિઃ સહ પુત્રૈશ્ચ તથાઽન્યૈશ્ચ મહારથૈઃ ॥

ભારદ્વાજસ્તુ સમરે મત્સ્યં વિવ્યાધ પત્રિણા ।
ધ્વજં ચાસ્ય શરેણાજૌ ધનુશ્ચૈકેન ચિચ્છિદે ॥

તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં વિરાટો વાહિનીપતિઃ ।
અન્યદાદત્ત વેગેન ધનુર્ભારસહં દૃઢમ્ ॥

શરાંશ્ચાશીવિષાકારાજ્જ્વલિતાન્પન્નગાનિવ ।
દ્રોણં ત્રિભિશ્ચ વિવ્યાધ ચતુર્ભિશ્ચાસ્ય વાજિનઃ ॥

ધ્વજમેકેન વિવ્યાધક સારથિં ચાસ્ય પઞ્ચભિઃ ।
ધનુરેકેષુણાઽવિધ્યત્તત્રાક્રુધ્યદ્દ્વિજર્ષભઃ ॥

તસ્ય દ્રોણોઽવધીદશ્વાઞ્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
અષ્ટાભિર્ભરતશ્રેષ્ઠ સૂતમેકેન પત્રિણા ॥

સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય સ્યન્દનાદ્ધતસારથિઃ ।
આરુરોહ રથં તૂર્ણં પુત્રસ્ય રથિનાં વરઃ ॥

તતસ્તુ તૌ પિતાપુત્રૌ ભારદ્વાજં રથે સ્થિતૌ ।
મહતા શરવર્ષેણ વારયામાસસતુર્બલાત્ ॥

ભારદ્વાજસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ શરમાશીવિષોપમમ્ ।
ચિક્ષેપ સમરે તૂર્ણં શઙ્ખં પ્રતિ જનેશ્વરઃ ॥

સ તસ્ય હૃદયં ભિત્ત્વા પીત્ત્વા શોણિતમાહવે ।
જગામ ધરણીં બાણો લોહિતાર્દ્રવરચ્છદઃ ॥

સ પપાત રણે તૂર્ણં ભારદ્વાજશરાહતઃ ।
ધનુસ્ત્યક્ત્વા શરાંશ્ચૈવ પિતુરેવ સમીપતઃ ॥

હતં તમાત્મજં દૃષ્ટ્વા વિરાટઃ પ્રાદ્રવદ્ભયાત્ ।
ઉત્સૃજ્ય સમરે દ્રોણં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્ ॥

ભારદ્વાજસ્તતસ્તૂર્ણં પાણ્ડવાનાં મહાચમૂમ્ ।
દારયામાસ સમરે શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

શિખણ્ડી તુ મહારાજ દ્રૌણિમાસાદ્ય સંયુગે ।
આજઘાન ભ્રવોર્મધ્યે નારાચૈસ્ત્રિભિરાશુગૈઃ ॥

સ બભૌ રથશાર્દૂલો લલાટે સંસ્થિતૈસ્ત્રિભિઃ ।
શિખરૈઃ કાઞ્ચનમયૈર્મેરુસ્ત્રિભિરિવોચ્છ્રિતૈઃ ॥

અશ્વત્થામ તતઃ ક્રુદ્ધો નિમેષાર્ધાચ્છિખણ્ડિનઃ ।
ધ્વજં સૂતમથો રાજંસ્તુરગાનાયુધાનિ ચ ॥

શરૈર્બહુભિરાચ્છિદ્ય પાતયામાસ સંયુગે ષ ।
સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય રથાદ્વૈ રથિનાં વરઃ ॥

ખઙ્ગમાદાય સુશિતં વિમલં ચ શરાવરમ્ ।
શ્યેનવદ્વ્યચરત્ક્રુદ્ધઃ શિખણ્ડી શત્રુતાપનઃ ॥

સખઙ્ગસ્ય મહારાજ ચરતસ્તસ્ય સંયુગે ।
નાન્તરં દદૃશે દ્રૌણિસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતઃ શરસહસ્રાણિ બહૂનિ ભરતર્ષભ ।
પ્રેષયામાસ સમરે દ્રૌણિઃ પરમકોપનઃ ॥

તામાપતન્તીં સમરે શરવૃષ્ટિં સુદારુણામ્ ।
અસિના તીક્ષ્ણધારેણ ચિચ્છેદ બલિનાં વરઃ ॥

તતોઽસ્ય વિમલં દ્રૌણિઃ શતચન્દ્રં મનોરમમ્ ।
ચર્માચ્છિનદસિં ચાસ્થ ખણ્ડયામાસ સંયુગે ॥

શિતૈસ્તુ બહુશો રાજંસ્તં ચ વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ।
શિખણ્ડી તુ તતઃ ખઙ્ગં ખણ્ડિતં તેન સાયકૈઃ ॥

આવિધ્ય વ્યસૃજત્તૂર્ણં જ્વલન્તમિવ પન્નગમ્ ।
તમાપતન્તં સહસા કાલાનલસમપ્રભમ્ ॥

ચિચ્છેદ સમરે દ્રૌણિર્દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ ।
શિખણ્ડિનં ચ વિવ્યાધ શરૈર્બહુભિરાયસૈઃ ॥

શિખણ્ડી તુ ભૃશં રાજંસ્તડ્યમાનઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
આરુરોહ રથં તૂર્ણં માધવસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સાત્યકિશ્ચાપિ સન્ક્રુદ્ધો રાક્ષસં ક્રૂરમાહવે ।
અલમ્બુસં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિવ્યાધ બલિનાં વરઃ ॥

રાક્ષસેન્દ્રસ્તતસ્તસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ ભારત ।
અર્ધચન્દ્રેણ સમરે તં ચ વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

માયાં ચ રાક્ષસીં કૃત્વા શરવર્ષૈરવાકિરત્ ।
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ શૈનેયસ્ય પરાક્રમમ્ ॥

અસમ્ભ્રમસ્તુ સમરે વધ્યમાનઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
ઐન્દ્રમસ્ત્રં ચ વાર્ષ્ણેયો યોજયામાસ ભારત ॥

વિજયાદ્યદનુપ્રાપ્તં માધવેન યશસ્વિના ।
તદસ્ત્રં ભસ્માસાત્કૃત્વા માયાં તાં રાક્ષસીં તદા ॥

અલમ્બુસં શરૈરન્યૈરભ્યાકિરત સર્વતઃ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ ॥

તત્તથા પીડિતં તેન માધવેન યશસ્વિના ।
પ્રદુદ્રાવ ભયાદ્રક્ષસ્ત્યક્ત્વા સાત્યકિમાહવે ॥

॥ માઘવતા જિત્વા ભારત સાત્યકિઃ ।
શૈનેયઃ પ્રાણદ઼જ્જિત્વા યોધાનાં તવ પશ્યતામ્ ॥

ન્યહનત્તાવકાંશ્ચાપિ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
નિશિતૈર્બહુભિર્બાણૈસ્તેઽદ્રવન્ત ભયાર્દિતાઃ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દ્રુપદસ્યાત્મજો બલી ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ પુત્રં તવ જનેશ્વરમ્ ॥

છાદયામાસ સમરે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
સ ચ્છાદ્યમાનો વિશિખૈર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન ભારત ॥

વિવ્યથે ન ચ રાજેન્દ્ર તવ પુત્રો જનેશ્વર ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ સમરે તૂર્ણં વિવ્યાધ પત્રિભિઃક ॥

ષષ્ટ્યા ચ ત્રિંશતા ચૈવ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ।
તસ્ય સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો ધનુશ્ચિચ્છેદ મારિષ ॥

હયાંશ્ચ ચતુરઃ શીઘ્રં નિજઘાન મહાબલઃ ।
શરૈશ્ચૈનં સુનિશિતૈઃ ક્ષિપ્રં વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

સ હતાશ્વાન્મહાબાહુરવપ્લુત્ય રથાદ્બલી ।
પદાતિરસિમુદ્યમ્ય પ્રાદ્રવત્પાર્ષતં પ્રતિ ॥

શકુનિસ્તં સમભ્યેત્ય રાજગૃદ્ધી મહાબલઃ ।
રાજાનં સર્વલોકસ્ય રથમારોપયત્સ્વકમ્ ॥

તતો નૃપં પરાજિત્ય પાર્ષતઃ પરવીરહા ।
ન્યહનત્તાવકં સૈન્યં વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ ॥

કૃતવર્મા રણે ભીમં શરૈરાર્ચ્છન્મહારથઃ ।
પ્રચ્છાદયામાસ ચ તં મહામેઘો રવિં યથા ॥

તતઃ પ્રહસ્ય સમરે ભીમસેનઃ પરન્તપઃ ।
પ્રેષયામાસ સન્ક્રુદ્ધઃ સાયન્કાન્કૃતવર્મણે ॥

તૈરર્દ્યમાનોઽતિરથઃ સાત્વતઃ શસ્ત્રકોવિદઃ ।
નાકમ્પત મહારાજ ભીમં ચાર્ચ્છચ્છિતૈઃ શરૈઃ ॥

તસ્યાશ્વાંશ્ચતુરો હત્વા ભીમસેનો મહારથઃ ।
સારથિં પાતયામાસ સધ્વજં સુપરિષ્કૃતમ્ ॥

શરૈર્બહુવિધૈશ્ચૈનમાચિનોત્પરવીરહા ।
શકલીકૃતસર્વાઙ્ગઃ શ્વાવિત્તુ શલલૈર્યથા ॥

હતાશ્વશ્ચ તતસ્તૂર્ણં સુબલસ્ય રથં યયૌ ।
સ્વાલસ્ય તે મહારાજ તવ પુત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥

ભીમસેનોઽપિ સન્ક્રુદ્ધસ્તવ સૈન્યમુપાદ્રવત્ ।
નિજઘાન ચ સન્ક્રુદ્ધો દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ ॥