Mahabharata · Chapter 6.52

evaṃ vyūḍheṣvanīkeṣu māmakeṣvitareṣu ca /
kathaṃ praharatāṃ śreṣṭhāḥ samprahāraṃ pracakrire //
sañjaya uvāca /

tathā vyūḍheṣvanīkeṣu sannaddharuciradhvajāḥ / tāvakāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yathā'yudhyanta tacchṛṇu /
apāramiva sandṛśya sāgarapratimaṃ balam //

teṣāṃ madhye sthito rājanputro duryodhanastava /
abravīttāvakānsarvānyuddhyadhvamiti daṃśitāḥ //

te manaḥ krūramādhāya samabhityaktajīvitāḥ /
pāṇḍavānabhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ //

tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ romaharṣaṇam /
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca vyatiṣaktarathadvipam //

muktāstu rathibhirbāṇā rukmapuṅkhāḥ sutejitāḥka /
sannipeturakuṇṭhāgrā nāgeṣu ca hayeṣu ca //

tathā pravṛtte sangrāme dhanurudyamya daṃśitaḥ /
abhipatya mahābāhurbhīṣmo bhīmaparākramaḥ //

saubhadre bhīmasene ca sātyakau ca mahārathe /
kaikeye ca virāṭe ca dhṛṣṭadyumne ca pārṣate //

eteṣu naravīreṣu cedimatsyeṣu cābhibhūḥ /
vavarṣa śaravarṣāṇi vṛddhaḥ kurupitāmahaḥ //

abhidyata tato vyūhastasminvīrasamāgame /
sarveṣāmeva sainyānāmāsīdvyatikaro mahān //

sādino dhvajinaścaiva hatapravaravājinaḥ /
vipradrutarathānīkāḥ samapadyanta pāṇḍavāḥ //

arjunastu naravyāghro dṛṣṭvā bhīṣmaṃ mahāratham /
vārṣṇeyamabravītkruddho yāhi yatra pitāmahaḥ //

eṣa bhīṣmaḥ susankruddho vārṣṇeya mama vāhinīm /
nāśayiṣyati suvyaktaṃ duryodhanahite rataḥ //

eṣa droṇaḥ kṛpaḥ śalyo vikarṇaśca janārdana /
dhārtarāṣṭrāśca sahitā duryodhanapurogamāḥ //

pāñcālānnihaniṣyanti rakṣitā dṛḍhadhanvanā /
so'haṃ bhīṣmaṃ vadhiṣyāmi sainyahetorjanārdana //

tamabravīdvāsudevo yatto bhava dhanañjaya /
eṣa tvāṃ prāpayiṣyāmi pitāmaharathaṃ prati //

evamuktvā tataḥ śaurī rathaṃ taṃ lokaviśrutam /
prāpayāmāsa bhīṣmasya rathaṃ prati janeśvara //

caladbahupātakena balākāvarṇavājinā /
samucchritamahābhīmanadadvānaraketunā //

mahatā meghanādena rathenāmitatejasā /
vinighnankauravānīkaṃ śūrasenāṃśca pāṇḍavaḥ //

prāyāccharaṇadaḥ śīghraṃ suhṛdāṃ harṣavardhanaḥ /
tamāpatantaṃ vegena prabhinnamiva vāraṇam //

trasayanataṃ raṇe śūrānmardayantaṃ ca sāyakaiḥ . saindhavapramukhairguptaḥ prācyasauvīrakekayaiḥ /
sahasā pratyudīyāya bhīṣmaḥ śāntanavo'rjunam //

ko hi gāṇḍīvadhanvānamanyaḥ kurupitāmahāt /
droṇavaikartanābhyāṃ vā rathī saṃyātumarhati //

tato bhīṣmo mahārāja sarvalokamahārathaḥ /
arjunaṃ saptatasaptatyā nārācānāṃ samācinot //

droṇaśca pañcaviṃśatyā kṛpaḥ pañcāśatā śaraiḥ /
duryodhanaśratuḥṣaṣṭyā śalyaśca navabhiḥ śaraiḥ //

saindhavo navabhiścaiva śakuniścāpi pañcabhiḥ /
vikarṇo daśabhirbhallai rājanvivyādha pāṇḍavam //

sa tairviddho maheṣvāsaḥ samantānniśitaiḥ śaraiḥ /
na vivyathe mahābāhurbhidyamāna ivācalaḥ //

sa bhīṣmaṃ pañcaviṃśatyā kṛpaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ /
droṇaṃ ṣaṣṭyā naravyāghro vikarṇaṃ ca tribhiḥ śaraiḥ //

śalyaṃ caiva tribhirbāṇai rājānaṃ caiva pañcabhiḥ /
pratyavidhyadameyātmā kirīṭī bharatarṣabha //

taṃ sātyakirvirāṭaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ /
saubhadro draupadeyāśca parivavrurdhanañjayam //

tato droṇaṃ maheṣvāsaṃ gāṅgeyasya priye ratam /
abhyavartata pāñcālyaḥ saṃyuktaḥ saha somakaiḥ //

bhīṣmastu rathināṃ śreṣṭho rājanvivyādha pāṇḍavam /
aśītyā niśitairbāṇaistato'krośanta pāṇḍavāḥ //

teṣāṃ tu ninadaṃ śrutvā sahitānāṃ prahṛṣṭavat /
praviveśa tato madhyaṃ narasiṃhaḥ pratāpavān //

teṣāṃ mahārathānāṃ sa madhyaṃ prāpya dhanañjayaḥ /
cikrīḍa dhanuṣā rājam̐llakṣaṃ kṛtvā mahārathān //

kṣatriyāṇāṃ śirāṃsyugraiḥ kṛntañśastrairmahārathaḥ . śūnyānkṛtvā rathopasthānvyacaratphalgunastadā /

tato duryodhano rājā bhīṣmamāha janeśvaraḥ /
pīḍyamānaṃ svakaṃ sainyaṃ dṛṣṭvā pārthena saṃyuge //

eṣa pāṇḍusutastāta kṛṣṇena sahito balī / yatatāṃ sarvasainyānāṃ mūlaṃ naḥ parikṛntati /
tvayi jīvati gāṅgeya droṇe ca rathināṃ vare //

tvatkṛte caiva karṇo'pi nyastaśastro viśāmpate / na yudhyati raṇe pārthānhitakāmaḥ sadā mama /
sa tathā kuru gāṅgeya yathā hanyeta phalgunaḥ //

evamuktastato rājanpitā devavratastava /
dhik kṣātraṃ dharmamityuktvā prāyātpārthaṃ rathaṃ prati //

ubhau śvetahayau rājansaṃsaktau prekṣya pārthivāḥ /
siṃhanādānbhṛśaṃ cakruḥ śaṅkhāndadhmuśca māriṣata //

drauṇirduryodhanaścaiva vikarṇaśca tavātmajaḥ /
parivārya raṇe bhīṣmaṃ sthitā yuddhāya māriṣa //

tathaiva pāṇḍavāḥ sarve parivārya dhanañjayam /
sthitā yuddhāya mahate tato yuddhamavartata //

gāṅgeyastu raṇe pārthamānarcchannavabhiḥ śaraiḥ /
tamarjunaḥ pratyavidhyaddaśabhirmarmabhedibhiḥ //

tataḥ śarasahasreṇa suprayuktena pāṇḍavaḥ /
arjunaḥ samaraślāghī bhīṣmasyāvārayaddiśaḥ //

śarajālaṃ tatastattu śarajālena māriṣa /
vārayāmāsa pārthasya bhīṣmaḥ śāntanavastadā //

ubhau paramasaṃhṛṣṭāvubhau yuddhābhinandinau /
nirviśeṣamayudhyetāṃ kṛtapratikṛtaiṣiṇau //

bhīṣmacāpavimuktāni śarajālāni śaṅghaśaḥ /
śīryamāṇānyadṛśyanta bhinnānyarjunasāyakaiḥka //

tathaivārjunamuktāni śarajālāni sarvaśaḥ /
gāṅgeyaśaranunnāni prāpatanta mahītale //

arjunaḥ pañcaviṃśatyā bhīṣmamārcchacchitaiḥ śaraiḥ . bhīṣmopi samare pārthaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ /

anyonyasya hayānviddhvā dhvajau ca sumahābalau /
ratheṣāṃ rathacakre ca cikrīḍaturarindamau //

tataḥ kruddho mahārāja bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ /
vāsudevaṃ tribhirbāṇairājaghāna stanāntare //

bhīṣmacāpacyutaistaistu nirviddho madhusūdanaḥ /
virarāja raṇe rājansapuṣpa iva kiṃśukaḥ //

tato'rjuno bhṛśaṃ kruddho nirviddhaṃ prekṣya mādhavam /
sārathiṃ kuruvṛddhasya nirbibheda śitaiḥ śaraiḥ //

yatamānau tu tau vīrāvanyonyasya vadhaṃ prati /
na śaknutāṃ tadā'nyonyamabhisandhātumāhave //

tau maṇḍalāni citrāṇi gatatpratyāgatāni ca /
adarśayetāṃ bahudhā sūtasāmarthyalāghavāt //

antaraṃ ca prahāreṣu tarkayantau parasparam /
rājannantaramārgasthau sthitāvāstāṃ muhurmuhuḥ //

ubhau siṃharavonmiśraṃ śaṅkhaśabdaṃ ca cakratuḥ /
tathaiva cāpanirghoṣaṃ cakratustau mahārathau //

tayoḥ śaṅkhaninādena rathanemisvanena ca /
dāritā sahasā bhūmiścakampe ca nanāda ca //

nobhayorantaraṃ kaściddadṛśe bharatarṣabha /
balinau yuddhadurdharṣāvanyonyasadṛśāvubhau //

cihnamātreṇa bhīṣmaṃ tu prajajñustatra kauravāḥ /
tathā pāṇḍusutāḥ pārthaṃ cihnamātreṇa jajñireka //

tayornṛvarayordṛṣṭvā tādṛśaṃ taṃ parākramam /
viskamayaṃ sarvabhūtāni jagmurbhāratasaṃyuge //

na tayorvivaraṃ kaścidraṇe paśyati bhārata /
dharme sthitasya hi yathā na kaścidvṛjinaṃ kvacit //

ubhau ca śarajālena tāvadṛśyo babhūvatuḥ /
prakāśau ca punastūrṇaṃ babhūvaturubhau raṇe //

tatra devāḥ sagandharvāścāraṇāścarṣibhiḥ saha /
anyonyaṃ pratyabhāṣanta tayordṛṣṭvā parākramam //

na śakyau yudhi saṃrabdhau jetumetau kathañcana /
sadevāsuragandharvairlokairapi mahārathau //

āścaryabhūtaṃ lokeṣu yuddhametanmahādbhutam /
naitādṛśāni yuddhāni bhaviṣyanti kathañcana //

na hi śakyo raṇe jetuṃ bhīṣmaḥ pārthena dhīmatā /
sadhanuḥ sarathaḥ sāśvaḥ pravapansāyakānraṇe //

tathaiva pāṇḍavaṃ yuddhe devairapi durāsadam /
na vijetuṃ raṇe bhīṣma utsaheta dhanurdharam //

ālokādapi yuddhaṃ hi samametadbhaviṣyati / iti sma vāco'śrūyanta proccarantyakastatastataḥ /
gāṅgeyārjunayoḥ saṅkhye stavayuktā viśāmpate //

tvadīyāstu tadā yodhāḥ pāṇḍaveyāśca bhārata /
anyonyaṃ samare jaghnustayostatra samāgame //

śitadhāraistathā svaṅgairvimalaiśca paraśvadhaiḥ /
śarairanyaiśca bahubhiḥ sastrairnānāvidhairapi //

ubhayoḥ senayoḥ śūrā nyakṛntanta parasparam . vartamāne tathā ghore tasminyuddhe sudāruṇe /
droṇapāñcālyayo rājanmahānāsītsamāgamaḥ //