Mahabharata · Chapter 6.120

kathamāsaṃstadā yodhā hīnā bhīṣmeṇa sañjaya /
balinā devakalpena kaumārabrahmacāriṇā //

tadaiva nihatānmanye kurūnanyāṃśca pāṇḍavaiḥ /
na prāharadyadā bhīṣmo ghṛṇitvāddrupadātmajam //

tato duḥkhataraṃ manye kimanyatprabhaviṣyati /
adyaiva nihataṃ śrutvā pitaraṃ mama durmateḥ //

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ mama sañjaya /
śrutvā vinihataṃ bhīṣmaṃ śatadhā yanna dīryate //

yadanyannihatenājau bhīṣmeṇa jayamicchatā /
ceṣṭitaṃ kurusiṃhena tanme kathaya suvrata //

punaḥpunarna mṛṣyāmi hataṃ devavrataṃ raṇe /
na hato jāmadagnyena divyairastraiśca yaḥ purā //

sa hato draupadeyena pāñcālyena śikhaṇḍinā /
sañjaya uvāca /
sāyāhne nyapatadbhūmau dhārtarāṣṭrānviṣādayan //

pāñcālānharṣayaṃścaiva bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ /
sa śete śaratalpastho medinīmaspṛśaṃstadā //

bhīṣmo rathātprapatitaḥ sañchinno bahubhiḥ śaraiḥ /
hāheti tumulaḥ śabdo bhūtānāṃ samapadyata //

sīmāvṛkṣe nipatite kurūṇāṃ samitiñjaye /
senayorubhayo rājankṣatriyānbhayamāviśat //

bhīṣmaṃ śāntanavaṃ dṛṣṭvā viśīrṇakavacadhvajam /
kuravaḥ paryavartanta pāṇḍavāśca viśāmpate //

khaṃ tamaḥsaṃvṛtamabhūdāsīdbhānurgataprabhaḥ /
rarāsa pṛthivī caiva bhīṣme śāntanave hate //

ayaṃ brahmavidāṃ śreṣṭho gatirbrahmavidāṃ sadā /
ityabhāṣanta bhūtāni śayānaṃ puruṣarṣabham //

ayaṃ pitaramājñāya kāmārtaṃ śantanuṃ purā /
ūrdhvaretasamātmānaṃ cakāra puruṣarṣabhaḥ //

iti sma śaratalpasthaṃ bharatānāṃ pitāmaham /
ṛṣayastvabhyabhāṣanta sahitāḥ siddhacāraṇaiḥ //

hate śāntanave bhīṣme bharatānāṃ pitāmahe /
na kiñcitpratyapadyanta putrāstava hi māriṣa //

viṣaṇṇavadanāścāsanhataśrīkāśca bhārata /
atiṣṭhanvrīḍitāścaiva hriyā yuktā hyadhomukhāḥ //

pāṇḍavāśca jayaṃ labdhvā sangrāmaśirasi sthitāḥ /
sarve dadhyurmahāśaṅkhānhemajālapariṣkṛtān //

harṣāttūryasahasreṣu vādyamāneṣu cānagha /
apaśyāma mahārāja bhīmasenaṃ mahābalam //

vikrīḍamānaṃ kaunteyaṃ harṣeṇa mahatā yutam /
nihatya tarasā śatruṃ mahābalasamanvitam //

sammohaścāpi tumulaḥ kurūṇāmabhavattataḥ /
karṇaduryodhanau cāpi niḥśvasetāṃ muhurmuhuḥ //

tathā nipātite bhīṣme kauravāṇāṃ pitāmahe /
hāhābhūtamabhūtsarvaṃ nirmaryādamavartata //

dṛṣṭvā ca patitaṃ bhīṣmaṃ putro duḥśāsanastava /
uttamaṃ javamāsthāya droṇānīkabhupādravat //

bhrātrā prasthāpito vīraḥ svenānīkena daṃśitaḥ /
prayayau puruṣavyāghraḥ svasainyamabhiharṣayan //

tamāyāntamabhiprekṣya kuravaḥ paryavārayan /
duḥśāsanaṃ mahārāja kimayaṃ vakṣyatīti ca //

tato droṇāya nihataṃ bhīṣmamācaṣṭa kauravaḥ /
droṇastadā'priyaṃ śrutvā mumoha bharatarṣabha //

sa sañjñāmupalabhyāśu bhāradvājaḥ pratāpavān /
nivārayāmāsa tadā svānyanīkāni māriṣa //

vinivṛttānkurūndṛṣṭvā pāṇḍavāpi svasainikān /
rathaiḥ śīghrāśvasaṃyuktaiḥ samantātparyavārayan //

nivṛtteṣu ca sainyeṣu pāramparyeṇa sarvaśaḥ /
nirmuktakavacāḥ sarve bhīṣmamīyurnarādhipāḥ //

vyuparamya tato yuddhādyodhāḥ śatasahasraśaḥ /
upatasthurmahātmānaṃ prajāpatimivāmarāḥ //

te tu bhīṣmaṃ samāsādya śayānaṃ bharatarṣabham /
abhivādyāvatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ kurubhiḥ saha //

atha pāṇḍūnkurūṃścaiva praṇipatyāgrataḥ sthitān /
abhyabhāṣata dharmātmā bhīṣmaḥ śāntanavastadā //

svāgataṃ vo mahābhāgāḥ svāgataṃ vo mahārathāḥ /
tuṣyāmi darśanāccāhaṃ yuṣmākamamaropamāḥ //

abhinandya sa tānevaṃ śirasā lambatā'bravīt . parapārśve tava sutānsthitānudvīkṣya bhārata /
śiro me lambate'tyarthamupadhānaṃ pradīyatām //

tato nṛpāḥ samājahrustanūni ca mṛdūni ca /
upadhānāni mukhyāni naicchattāni pitāmahaḥ //

athābravīnnaravyāghraḥ prasahanniva tānnṛpān /
naitāni vīraśayyāsu yuktarūpāṇi pārthivāḥ //

tato vīkṣya naraśreṣṭhamabhyabhāṣata pāṇḍavam /
dhanañjayaṃ dīrghabāhuṃ sarvalokamahāratham //

dhanañjaya mahābāho śiro me tāta lambate /
dīyatāmupadhānaṃ vai yadyuktamiha manyase //
sañjaya uvāca /

samāropya mahaccāpamabhivādya pitāmaham /
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt //

ājñāpaya kuruśreṣṭha sarvaśastrabhṛtāṃ vara /
preṣyo'haṃ tava durdharṣa kriyatāṃ kiṃ pitāmaha //

tamabravīcchāntanavaḥ śiro me tāta lambate . 6-120-41bdīyatāmupadhānaṃ me yadyuktamiha manyase
upadhānaṃ kuruśreṣṭha upadhehi mamārjuna //

vīraśayyānurūpaṃ vai śīghraṃ vīra prayaccha me /
tvaṃ hi pārtha samartho vai śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām //

kṣatradharmasya vettā ca buddhisatvaguṇānvitaḥ /
phalguno'pi tathetyuktvā vyavasāyaṃ parañjayaḥ //

gṛhyānumantrya gāṇḍīvaṃ śarānsannataparvaṇaḥ /
anumānya mahātmānaṃ bharatānāṃ mahāratham //

tribhistīkṣṇairmahāvegairudagṛhṇācchiraḥ śaraiḥ /
abhiprāye tu vidite dharmātmā svayasācinā //

atuṣyadbharataśreṣṭho bhīṣmo dharmārthatattvavit /
upadhānena dattena pratyanandaddhanañjayam //

prāha sarvānsamudvīkṣya bharatānbhārataṃ prati /
kuntīputraṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ suhṛdāṃ prītivardhanam //

śayanasyānurūpaṃ me pāṇḍavopahitaṃ tvayā /
yadyanyathā prapadyethāḥ śapeyaṃ tvāmahaṃ purā //

evameva mahābāho dharmeṣu paritiṣṭhatā /
svaptavyaṃ kṣatriyeṇājau śaratalpagatena vai //

evamuktvā tu bībhatsuṃ sarvāṃstānabravīdvacaḥ /
rājñaśca rājaputrāṃśca pāṇḍavairabhisaṃvṛtān //

paśyadhvamupadhānaṃ me pāṇaḍavenābhisandhitam /
śayeyamasyāṃ śayyāyāṃ yāvadāvartanaṃ raveḥ //

ye tadā dhārayiṣyanti te ca prekṣyanti māṃ nṛpāḥ /
diśaṃ vaiśravaṇākrāntāṃ yadā gantā divākaraḥ //

nūnaṃ saptāśvayuktena rathenottamatejasā /
rakṣye'haṃ vai mama prāṇānsuhṛdaḥ supriyāniva //

parikhāḥ khanyatāmatra mamāvasadane nṛpāḥ . upāsiṣye vivasvantamevaṃ śaraśatācitaḥ /
upāramadhvaṃ sangrāmādvairamutsṛjya pārthivāḥ //
s̤añjaya uvāca /

upātiṣṭhannatho vaidyāḥ śalyoddharaṇakovidāḥ /
sarvopakaraṇairyuktāḥ kuśalaiḥ sādhuśikṣitāḥ //

tāndṛṣṭvā jāhnavīputraḥ provāca tanayaṃ tava /
dattadeyā visṛjyantāṃ pūjayitvā cikitsakāḥ //

evangate mayedānīṃ vaidyaiḥ kāryamihāsti kim /
kṣatradharme praśastāṃ hi prāpto'smi paramāṃ gatim //

naiṣa dharmo mahīpālāḥ śaratalpagatasya me /
ebhireva śaraiścāhaṃ dagdhavyo'gnau narādhipāḥ //

tacchrutvā vacanaṃ tasya putro duryodhanastava /
vaidyānvisarjayāmāsa pūjayitvā yathārhataḥ //

tataste vismayaṃ jagmurnānājanapadeśvarāḥ /
sthitiṃ dharme parāṃ dṛṣṭvā bhīṣmasyāmitatejasaḥ //

upadhānaṃ tato dattvā pituste manujeśvarāḥ /
sahitāḥ pāṇḍavāḥ sarve kuravaśca mahārathāḥ //

upagamya mahātmānaṃ śayānaṃ śayane śubhe //

te'bhivādya tato bhīṣmaṃ kṛtvā ca triḥpradakṣiṇam /
vidhāya rakṣāṃ bhīṣmasya sarva eva samantataḥ //

vīrāḥ svaśibirāṇyeva dhyāyantaḥ paramāturāḥ /
niveśāyābhyupāgacchansāyāhne rudhirokṣitāḥ //

niviṣṭānpāṇḍavāṃścaiva prīyamāṇānmahārathān /
bhīṣmasya patanaṃ dṛṣṭvā upagamya mahābalaḥ //

uvāca mādhavaḥ kāle dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram /
diṣṭyā jayasi kauravya diṣṭyā bhīṣmo nipātitaḥ //

avadhyo mānuṣaireva satyasandho mahārathaḥ /
athavā daivataiḥ sārdhaṃ sarvaśāstrasya pāragaḥ //

tvāṃ tu cakṣurhaṇaṃ prāpya dagdho ghoreṇa cakṣuṣa /
sañjaya uvāca /
evamukto dharmarājaḥ pratyuvāca janārdanam //

tava prasādādvijayaḥ krodhāttava parājayaḥ /
tvaṃ hi naḥ śaraṇaṃ kṛṣṇa bhaktānāmabhayankaraḥ //

anāścaryo jayasteṣāṃ yeṣāṃ tvamasi keśava /
rakṣitā samare nityaṃ nityaṃ cāpi hite rataḥ //

sarvathā tvāṃ samāsādya nāścaryamiti me matiḥ /
sañjaya uvāca /
evamuktaḥ pratyuvāca smayamāno janārdanaḥ /
tavaivaitadyuktarūpaṃ vacanaṃ pārthivottama //