Mahabharata · Chapter 6.12

uttareṣu ca kauravya dvīpeṣu śrūyate kathā /
evaṃ tatra mahārāja bruvataśca nibodha me //

ghṛtatoyaḥ samudro'tra dadhimaṇḍodako'paraḥ /
surodaḥ sāgaraścaiva tathānyo jalasāgaraḥ //

paraspareṇa dviguṇāḥ sarve dvīpā narādhipa /
parvatāśca mahārāja samudraiḥ parivāritāḥ //

gaurastu madhyame dvīpe girirmānaḥśilo mahān /
parvataḥ paścime kṛṣṇo nārāyaṇasakho nṛpa //

tatra ratnāni divyāni svayaṃ rakṣati keśavaḥ /
prasannaścābhavattatra prajānāṃ vyadadhatsukham //

kuśastambaḥ kuśadvīpe madhye janapadaiḥ saha /
sampūjyate śālmaliśca dvīpe śālmalike nṛpa //

krauñcadvīpe mahākrauñco girī ratnacayākaraḥ /
sampūjyate mahārāja cāturvarṇyena nityadā //

gomantaḥ parvato rājansumahānsarvadhātumān /
yatra nityaṃ nivasati śrīmānkamalalocanaḥ //

mokṣibhiḥ saṃstuto nityaṃ prabhurnārāyaṇo hariḥ /
kuśadvīpe tu rājendra parvato vidrumaiścitaḥ //

sunāmā nāma durdharṣo dvitīyo hemaparvataḥ /
dyutimānnāma kauravya tṛtīyaḥ kumudo giriḥ //

caturthaḥ puṣpavānnāma pañcamastu kuśeśayaḥ /
ṣaṣṭho harigirirnāma ṣaḍete parvatottamāḥ //

teṣāmantaraviṣkambho dviguṇaḥ sarvabhāgaśaḥ /
audbhidaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ veṇumaṇḍalam //

tṛtīyaṃ surathākāraṃ caturthaṃ kambalaṃ smṛtam /
dhṛtimatpañcamaṃ varṣaṃ ṣaṣṭhaṃ prabhākaram //

saptamaṃ kāpilaṃ varṣaṃ saptaite varṣalambhakāḥ /
eteṣu devagandharvāḥ prajāśca jagatīśvara //

viharante ramante ca na teṣu mriyate janaḥ /
na teṣu dasyavaḥ santi mlecchajātyopi vā nṛpa //

gauraprāyo janaḥ sarvaḥ sukumāraśca pārthiva /
avaśiṣṭeṣu sarveṣu vakṣyāmi manujeśvara //

yathāśrutaṃ mahārāja tadavyagramanāḥ śrṛṇu /
krauñcadvīpe mahārā krauñco nāma mahāgiriḥ //

krauñcātparo vāmanako vāmanādandhakārakaḥ / andhakārātparo rājanmainākaḥ parvatottamaḥ /

mainākātparato rādangovindo giriruttamaḥ /
govindātparato rājannibiḍo nāma parvataḥ //

parastu dviguṇasteṣāṃ viṣkambho vaṃśavardhana /
deśāṃstatra pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śrṛṇu //

kroñcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ /
manonugātparaścoṣṇo deśaḥ kurukulodvaha //

uṣṇātparaḥ prāvarakaḥ prāvārādandhakārakaḥ /
andhakārakadeśāttu munideśaḥ paraḥ smṛtaḥ //

munideśātparaścaiva procyate dundubhisvanaḥ /
siddhacāraṇasankīrṇo gauraprāyo janādhipa //

ete deśā mahārāja devagandharvasevitāḥ /
puṣkare puṣkaro nāma parvato maṇiratnavān //

tatra nityaṃ prabhavati svayaṃ devaḥ prajāpatiḥ /
taṃ paryupāsate nityaṃ devāḥ sarve maharṣayaḥ //

vāgbhirmanonukūlābhiḥ pūjayanto janādhipa /
jambūdvīpātpravartante ratnāni vividhānyuta //

dvīpeṣu teṣu sarveṣu prajānāṃ kurusattama /
brahmacaryeṇa satyena prajānāṃ hi damena ca //

ārogyāyuḥpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ / eko janapado rājandvīpeṣveteṣu bhārata /
uktā janapadā yeṣu dharmaścaikaḥ pradṛśyate //

īśvaro daṇḍamudyamya svayameva prajāpatiḥ /
dvīpānetānmahārāja rakṣaṃstiṣṭhati nityadā //

sa rājā sa śivo rājansa pitā pratitāmahaḥ /
gopāyati naraśreṣṭha prajāḥ sajaḍapaṇḍitāḥ //

bhojanaṃ cātra kauravya prajāḥ svayamupasthitam /
siddhameva mahābāho taddhi bhuñjanti nityadā //

tataḥ paraṃ samā nāma dṛśyate lokasaṃsthitiḥ /
caturaśra mahārāja trayastriṃśattu maṇḍalam //

tatra tiṣṭhanti kauravya catvāro lokasammatāḥ /
diggajā bharataśreṣṭha vāmanairāvatādayaḥ //

supratīkastadā rājanprabhinnakaraṭāmukhaḥ /
tasyāhaṃ parimāṇaṃ tu na saṃkhyātumihotsahe //

asaṃkhyātaḥ sa nityaṃ hi tiryagūrdhvamadhastathā /
tatra vai vāyavo vānti digbhyaḥ sarvābhya eva hi //

asambaddhā mahārāja tānnigṛhṇanti te gajāḥ /
puṣkaraiḥ padmasankāśairvikasadbhirmahāprabhaiḥ //

śatadhā punarevāśu te tānmuñcanti nityaśaḥ . śvasadbhirmucyamānāstu diggajairiha mārutāḥ /
āgacchanti mahārāja tatastiṣṭhanti vai prajāḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

paro vai vistaro'tyarthaṃ tvayā sañjaya kīrtitaḥ /
darśitaṃ dvīpasaṃsthānamuttaraṃ brūhi sañjaya //
sañjaya uvāca /

uktā dvīpā mahārāja grahaṃ vai śṛṇu tattvataḥ /
svarbhānoḥ kauravaśreṣṭha yāvadeva pramāṇataḥ //

parimaṇḍalo mahārāja svarbhānuḥ śrūyate grahaḥ /
yojanānāṃ sahasrāṇi viṣkambho dvādaśāsya vai //

pariṇāhena ṣaṭtriṃśadvipulatvena cānagha /
ṣaṣṭimāhuḥ śatānyasya budhāḥ paurāṇikāstathā //

candramāstu sahasrāṇi rājannekādaśa smṛtaḥ /
viṣkambheṇa kuruśreṣṭha trayastriṃśattu maṇḍalam //

ekonaṣaṣṭiviṣkambhaṃ śītaraśmermahātmanaḥ //

sūryastvaṣṭau sahasrāṇi dve cānye kurunandana /
viṣkambheṇa tato rājanmaṇḍalaṃ triṃśatā samam //

aṣṭapañcāśataṃ rājanvipulatvena cānagha /
śrūyate paramodāraḥ patago'sau vibhāvasuḥ //

etatpramāṇamarkasya nirdiṣṭamiha bhārata /
sa rāhuśchādayatyetau yathākālaṃ mahāttayā //

candrādityau mahārāja sankṣepo'yamudāhṛtaḥ /
ityetatte mahārāja pṛcchataḥ śāstracakṣuṣā //

sarvamuktaṃ yathātattvaṃ tasmācchamamavāpnuhi /
yathoddiṣṭaṃ mayā proktaṃ sanirmāṇamidaṃ jagat //

tasmādāśvasa kauravya putraṃ duryodhanaṃ prati /
śrutvedaṃ bharataśreṣṭha bhūmiparva manonugam //

śrīmānbhavati rājanyaḥ siddhārthaḥ sādhusammataḥ /
āyurbalaṃ ca kīrtiśca tasya tejaśca vardhate //

yaḥ śṛṇoti mahīpāla parvaṇīdaṃ yatavrataḥ /
prīyante pitarastasya tathaiva ca pitāmahāḥ //

idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ yatra vartāmahe vayam /
pūrvaiḥ pravartitaṃ puṇyaṃ tatsarvaṃ śrutavānasi //