Mahabharata · Chapter 6.11

jambūkhaṇḍastvayā prokto yathāvadiha sañjaya /
viṣkambhamasya prabrūhi parimāṇaṃ tu tattvataḥ //

samudrasya pramāṇaṃ ca samyagacchidradarśanam /
śākadvīpaṃ ca me brūhi kuśadvīpaṃ ca sañjaya //

śālmaliṃ caiva tattvena krauñcadvīpaṃ tathaiva ca /
brūhi gāvalgaṇe sarvaṃ rāhoḥ somārkayostathā //
sañjaya uvāca /

rājansubahavo dvīpā yairidaṃ santataṃ jagat /
sapta dvīpānpravakṣyāmi candrādityau grahaṃ tathā //

aṣṭādaśa sahasrāṇi yojanāni viśāmpate /
ṣaṭ śatāni ca pūrṇāni viṣkambho jambuparvataḥ //

lāvaṇasya samudrasya viṣkambho dviguṇaḥ smṛtaḥ /
nānājanapadākīrṇo maṇividrumacitritaḥ //

naikadhātuvicitraiśca parvatairupaśobhitaḥ /
siddhacāraṇasankīrṇaḥ sāgaraḥ parimaṇḍalaḥ //

śākadvīpaṃ ca vakṣyāmi yathāvadiha pārthiva /
śṛṇu me tvaṃ yathānyāyaṃ bruvataḥ kurunandana //

jambūdvīpaparamāṇena dviguṇaḥ sa narādhipa /
viṣkambheṇa mahārāja sāgaro'pi vibhāgaśaḥ //

kṣīrodo bharataśreṣṭha yena samparivāritāḥ . tatra puṇyā janapadāstatra na mriyate janaḥ /
kuta eva hi durbhikṣaṃ kṣamātejoyutā hi te //

śākadvīpasya sankṣepo yathāvadbharatarṣabha /
ukta eṣa mahārāja kimanyatkathayāmi te //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

śākadvīpasya sankṣepo yathāvadiha sañjaya /
uktastvayā mahāprājña vistaraṃ brūhi tattvataḥ //
sañjaya uvāca /

tathaiva parvatā rājansaptātra maṇibhūṣitāḥ /
ratnākarāstathā nadyasteṣāṃ nāmāni me śṛṇu //

atīva guṇavatsarvaṃ tatra puṇyaṃ janādhipa //

devarṣigandharvayutaḥ prathamo merurucyate /
prāgāyato mahārāja malayo nāma parvataḥ //

tato meghāḥ pravartante prabhavanti ca sarvaśaḥ /
tataḥ pareṇa kauravya jaladhāro mahāgiriḥ //

tato nityumupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam /
tato varṣaṃ prabhavati varṣakāle janeśvara //

uccairgirī raivatako yatra nityaṃ pratiṣṭhitā /
revatī divi nakṣatraṃ pitāmahakṛto vidhiḥ //

uttareṇa tu rājendra śyāmo nāma mahāgiriḥ . navameghaprabhaḥ prāṃśuḥ śrīmānujjvalavigrahaḥ /
yataḥ śyāmatvamāpannāḥ prajā janapadeśvara //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

sumahānsaṃśayo me'dya prokto'yaṃ sañjaya tvayā /
prajāḥ kathaṃ sūtaputra samprāptāḥ śyāmatāmiha //
sañjaya uvāca /

sarveṣveva mahārāja dvīpeṣu kurunandana /
gauraḥ kṛṣṇaśca patagastayorvarṇāntare nṛpa //

śyāmo yasmātpravṛtto vai tasmācchyāmo giriḥsmṛtaḥ

tataḥ paraṃ kauravendra durgaśailo mahodayaḥ /
kesaraḥ kesarayuto yato vātaḥ pravartate //

teṣāṃ yojanaviṣkambho dviguṇaḥ pravibhāgaśaḥ /
varṣāṇi teṣu kauravya saptoktāni manīṣibhiḥ //

mahāmerurmahākāśo jaladaḥ kumudottaraḥ /
jaladhāro mahārāja sukumāra iti smṛtaḥ //

revatasya tu kaumāraḥ śyāmasya maṇikāñcanaḥ /
kesarasyātha maudākī pareṇa tu mahāpumān //

parivārya tu kauravya dairghyaṃ hrasvatvameva ca /
jambūdvīpena sankyātastasya madhye mahādrumaḥ //

śāko nāma mahārāja prajā tasya sadānugā /
tatra puṇyā janapadāḥ pūjyate tatra śankaraḥ //

tatra gacchanti siddhāśca cāraṇā daivatāni ca /
dhārmikāśca prajā rājaṃścatvāro'tīva bhārata //

varṇāḥ svakarmaniratā na ca steno'tra dṛśyate /
dīrghāyuṣo mahārāja jarāmṛtyuvivarjitāḥ //

prajāstatra vivardhante varṣāsviva samudragāḥ /
nadyaḥ puṇyajalāstatra gaṅgā ca bahudhā gatā //

sukumārī kumārī ca śītāśī veṇikā tathā /
mahānadī ca kauravya tathā maṇijalā nadī //

cakṣurvardhanikā caiva nadī bharatasattama /
tatra pravṛttāḥ puṇyodā nadyaḥ kurukulodvaha //

sahasrāṇāṃ śatānyeva yato varṣati vāsavaḥ /
na tāsāṃ nāmadheyāni parimāṇaṃ tathaiva ca //

śakyante parisaṃkhyātuṃ puṇyāstā hi saridvarāḥ /
tatra puṇyā janapadāścatvāro lokasammatāḥ //

maṅgāśca maśakāścaiva mānasā mandagāstathā /
maṅgā brāhmaṇabhūyiṣṭhāḥ svakarmaniratā nṛpa //

maśakeṣu ca rājanyā dhārmikāḥ sarvakāmadāḥ /
mānasāśca mahārāja vaiśyadharmopajīvinaḥ //

sarvakāmasamāyuktāḥ śūrā dharmārthaniścitāḥ /
śūdrāstu mandagā nityaṃ puruṣā dharmaśīlinaḥ //

na tatra rājā rājendra na daṇḍo na ca daṇḍikāḥ /
svadharmeṇaiva dharmajñāste rakṣanti parasparam //

etāvadeva śakyaṃ tu tatra dvīpe prabhāṣitum /
etadeva ca śrotavyaṃ śākadvīpe mahaujasi //