Mahabharata · Chapter 5.160

hiraṇvatyāṃ niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu /
nyaviśanta mahārāja kauraveyā yathāvidhi //

tatra duryodhano rājā nivesya balamojasā /
sammānayitvā nṛpatīnnyasya gulmāṃstathaiva ca //

ārakṣasya vidhiṃ kṛtvā yodhānāṃ tatra bhārata /
karṇaṃ duḥśāsanaṃ caiva śakuniṃ cāpi saubalam //

ānāyya nṛpatistatra mantrayāmāsa bhārata /
tatra duryodhano rājā karṇena saha bhārata //

saubalena ca rājendra mantrayitvā nararṣabha /
āhūyopahvare rājannulūkamidamabravīt //

ulūka gaccha kaitavya pāṇḍavānsahasomakān /
gatvā mama vaco brūhi vāsudevasya śrṛṇvataḥ //

idaṃ tatsamanuprāptaṃ varṣapūgābhicintitam /
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca yuddhaṃ lokabhayaṅkaram //

yadetatkatthanāvākyaṃ sañjayo mahadabravīt /
vāsudevasahāyasya garjataḥ sānujasya te //

madhye karūṇāṃ kaunteya tasya kāloyamāgataḥ /
yathāvatsampratijñātaṃ tatsarvaṃ kriyatāmiti //

jyeṣṭhaṃ tathaiva kaunteyaṃ brūyāstyaṃ vacanānmama //

bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ somakaiśca sakekayaiḥ / kathaṃ vā dhārmiko bhūtvā tvamadharme manaḥ kṛthāḥ /
ya icchasi jagatsarvaṃ naśyamānaṃ nṛśaṃsavat //

abhayaṃ sarvabhūtebhyo pātā tvamiti me matiḥ //

śrūyate hi purā gītaḥ śloko'yaṃ bharatarṣabha /
prahlādenātha bhadraṃ te hṛte rājye tu daivataiḥ //

yasya dharmadhvajo nityaṃ surā dhvaja ivocchritaḥ /
pracchannāni ca pāpāni baiḍālaṃ nāma tadbratam //

atra te vartayiṣyāmi ākhyānamidamuttamam /
kathitaṃ nāradeneha piturmama narādhipa //

mārjāraḥ kila duṣṭātmā niśceṣṭaḥ sarvakarmasu /
ūrdhvabāhuḥ sthito rājan gaṅgātīra kadācana //

sa vai kṛtvā manaḥśuddhiṃ pratyayārthaṃ śarīriṇām /
karomi dharmamityāha sarvāneva śarīriṇaḥ //

tasya kālena mahatā vistramyaṃ jagmuraṇḍajāḥ /
sametya ca praśaṃsanti mārjāraṃ taṃ viśāmpate //

pūjyamānastu taiḥ sarvaiḥ pakṣibhiḥ pakṣibhojanaḥ /
ātmakāryaṃ kṛtaṃ mene cāryāyāśca kṛtaṃ phalam //

atha dīrghasya kālasya taṃ deśaṃ mūṣikā yayuḥ /
dadṛśustaṃ ca te tatra dhārmikaṃ vratacāriṇam //

kāryeṇa mahatā yuktaṃ dambhayuktena bhārata /
teṣāṃ matiriyaṃ rājannāsīttatra viniścaye //

bahumitrā vayaṃ sarve teṣāṃ no mātulo hyayam /
rakṣāṃ karotu satataṃ vṛddhabālasya sarvaśaḥ //

upagamya tu te sarve biḍālamidamabruvan /
bhavatprasādādicchāmaścartuṃ caiva yathāsukham //

bhavānno gatiravyagrā bhavānnaḥ paramaḥ suhṛt /
te vayaṃ sahitāḥ sarve bhavantaṃ śaraṇaṃ gatāḥ //

bhavāndharmaparo nityaṃ bhavāndharme vyavasthitaḥ /
sa no rakṣa mahāprajña tridaśāniva vajrabhṛt //

evamuktastu taiḥ sarvairmūṣikaiḥ sa viśāmpate /
pratyuvāca tataḥ sarvānmūṣikānmūṣikāntakṛt //

dvayoryogaṃ na paśyāmi tapaso rakṣaṇasya ca /
avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ vacanaṃ bhavatāṃ hitam //

yuṣmābhirapi kartavyaṃ vacanaṃ mama nityaśaḥ /
tapasāsmi pariśrānto dṛḍhaṃ niyamāmāsthitaḥ //

na cāpi gamane śaktiṃ kāñcitpaśyāmi cintayan /
sosmi neyaḥ sadā tātā nadīkūlamitaḥparam //

tatheti taṃ pratijñāya mūṣikā bharatarṣabha /
vṛddhabālamatho sarvaṃ mārjārāya nyavedayan //

tataḥ sa pāpo duṣṭātmā mūṣikānatha bhakṣayan /
pīvaraśca suvarṇaśca dṛḍhabandhaśca jāyate //

mūṣikāṇāṃ gaṇaścātra bhṛśaṃ sankṣīyate'tha saḥ /
mārjāro vardhate cāpi tejobalasamanvitaḥ //

tataste mūṣikāḥ sarve sametyānyonyamabruvan /
mātulo vardhate nityaṃ vayaṃ kṣīyāmahe bhṛśam //

tataḥ prājñatamaḥ kaściḍḍiṇḍiko nāma mūṣikaḥ /
abravīdvacanaṃ rājanmūṣikāṇāṃ mahāgaṇam //

gacchatāṃ vo nadītīraṃ sahitānāṃ viśeṣataḥ /
pṛṣṭhato'haṃ gamiṣyāmi sahaiva mātulena tu //

sādhu sādhviti te sarve pūjayāñcakrire tadā /
cakruścaiva yathānyāyaṃ ḍiṇḍikasya vaco'rthavat //

avijñānāttataḥ so'tha ḍiṇḍikaṃ hyupabhuktavān /
tataste sahitāḥ sarve mantrayāmāsurañjasā //

tatra vṛddhatamaḥ kaścitkoliko nāma mūṣikaḥ /
abravīdvacanaṃ rājañjñātimadhye yathātatham //

na mātulo dharmakāmaśchadmamātraṃ kṛtā śikhā /
na mūlaphalabhakṣasya viṣṭhā bhavati lomaśā //

asya gātrāṇi vardhante gaṇaśca parihīyate /
adya saptāṣṭadivasānḍiṇḍikopi na dṛśyate //

etacchrutvā vacaḥ sarve mūṣikā vipradudruvuḥ /
biḍālopi sa duṣṭātmā jagāmaiva yathāgatam //

tathā tvamapi duṣṭātmanbaiḍālaṃ vratamāsthitaḥ /
carasi jñātiṣu sadā biḍālomūṣikeṣviva //

anyathā kila te vākyamanyathā karma dṛśyate /
dambhanārthāya lokasya vedāścopaśamaśca te //

tyaktvā chadma tvidaṃ rājankṣatradharmaṃ samāśritaḥ /
kuru kāryāṇi sarvāṇi dharmiṣṭho'si nararṣabha //

bāhuvīryeṇa pṛthivīṃ labdhvā bharatasattama /
dehi dānaṃ dvijātibhyaḥ pitṛbhyaścayathocitam //

kliṣṭāyā varṣapūgāṃśca māturmātṛhite sthitaḥ /
pramārjāśru raṇe jitvā sammānaṃ paramāvaha //

pañcagrāmā vṛtā yatnātrāsmābhirapavarjitāḥ /
yudhyāmahe kathaṃ saṅkhye kopayema ca pāṇḍavān //

tvatkṛte duṣṭabhāvasya santyāgo vidurasya ca /
jātuṣe ca gṛhe dāhaṃ smara taṃ puruṣo bhava //

yacca kṛṣṇamavocastvamāyāntaṃ kurusaṃsadi /
ayamasmi sthito rājañśamāyasamarāya ca //

tasyāyamāgataḥ kālaḥ samarasya narādhipa /
etadarthaṃ mayā sarvaṃ kṛtametadyudhiṣṭhira //

kiṃ nu yuddhātparaṃ lābhaṃ kṣatriyo bahu manyate /
kiñca tvaṃ kṣatriyakule jātaḥ samprathito bhuvi //

droṇādastrāṇi samprāpya kṛpācca bharatarṣabha /
tulyayonau samabale vāsudevaṃ samāśritaḥ //

brūyāstvaṃ vāsudevaṃ ca pāṇḍavānāṃ samīpataḥ /
ātmārthaṃ pāṇḍavārthaṃ ca yatto māṃ pratiyodhaya //

sabhāmadhye ca yadrūpaṃ māyayā kṛtavānasi /
tattathaiva punaḥ kṛtvā sārjuno māmabhidrava //

indrajālaṃ ca māyāṃ vai kuhakā vāpi bhīṣaṇā /
āttaśastrasya saṅgrame vahanti pratigarjanāḥ //

vayamapyutsahema dyāṃ khaṃ ca gacchema māyayā /
rasātalaṃ viśāmopi aindraṃ vā purameva tu //

darśayema ca rūpāṇi svaśarīre bahūnyapi /
na tu paryāyataḥ siddhirbuddhimāpnoti mānuṣīm //

manasaiva hi bhūtāni dhātaiva kurute vaśe /
yadbravīṣi ca vārṣṇeya dhārtarāṣṭrānahaṃ raṇe //

ghātayitvā pradāsyāmi pārthebhyo rājyamuttamam . ācacakṣe ca me sarvaṃ sañjayastava bhāṣitam /
maddvitīyena pārthena vairaṃ vaḥ savyasācinā //

sa satyasaṅgaro bhūtvā pāṇḍavārthe parākramī /
yuddhyasvādya raṇe yattaḥ paśyāmaḥ puruṣo bhava //

yastu śatrumabhijñāya śuddhaṃ pauruṣamāsthitaḥ /
karoti dviṣatāṃ śokaṃ sa jīvati sujīvitam //

akasmāccaiva te kṛṣṇa khyātaṃ loke mahadyaśaḥ /
adyedānīṃ vijānīmaḥ santi ṣaṇḍāḥ śaśrṛṅgakāḥ //

madvidho nāpi nṛpatistvayi yuktaḥ kathañcana /
sannāhaṃ saṃyuge kartuṃ kaṃsabhṛtye viśeṣataḥ //

taṃ ca tūbarakaṃ bālaṃ bahvāśinamavidyakam /
ulūka madvaco brūhi asakṛdbhīmasenakam //

virāṭanagare pārtha yastvaṃ sūdo hyabhūḥ purā /
ballavo nāma vikhyātastanmamaiva hi pauruṣam //

pratijñātaṃ sabhāmadhye na tanmithyā tvayā purā /
duḥśāsanasya rudhiraṃ pīyatāṃ yadi śakyate //

yadbravīṣi ca kaunteya dhārtarāṣṭrānahaṃ raṇe /
nihaniṣyāmi tarasā tasya kālo'yamāgataḥ //

tvaṃ hi bhojye puraskāryo bhakṣye peye ca bhārata /
kva yuddhaṃ kva ca bhoktavyaṃ yudhyasva puruṣo bhava //

śayiṣyase hato bhūmau gadāmāliṅgya bhārata /
tadvṛthā ca sabhāmadhye valgitaṃ te vṛkodara //

ulūka nakulaṃ brūhi vacanānmama bhārata /
yudhdyasvādya sthiro bhūtvā paśyāmastava pauruṣam //

yudhiṣṭhirānurāgaṃ ca dveṣaṃ ca mayi bhārata /
kṛṣṇāyāśca parikleśaṃ smaredānīṃ yathātatham //

brūyāstvaṃ sahadevaṃ ca rājamadhye vaco mama /
yuddhyedānīṃ raṇe yattaḥ kleśānsmara ca pāṇḍava //

virāṭadrupadau cobhau brūyāstvaṃ vacanānmama . na dṛṣṭapūrvā bhartāro bhṛtyairapi mahāguṇaiḥ /
tathārthapatibhirbhṛtyā yataḥ sṛṣṭāḥ prajāstataḥ //

aślāghyo'yaṃ narapatiryuvayoriti cāgatam //

te yūyaṃ saṃhatā bhūtvā tadvadhārthaṃ mamāpi ca /
ātmārthaṃ pāṇḍavārthaṃ ca prayuddhyadhvaṃ mayā saha //

dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ brūyāstvaṃ vacanānmama /
eṣa te samayaḥ prāpto labdhavyaśca tvayāpi saḥ //

droṇamāsādya samare jñāsyase hitamuttamam /
yuddhyasva samuhṛtpāpaṃ kuru karma suduṣkaram //

śikhaṇḍinamatho brūhi ulūka vacanānmama /
strīti matvā mahābāhurna haniṣyati kauravaḥ //

gāṅgeyo dhanvināṃ śreṣṭho yuddhyedānīṃ sunirbhayaḥ /
kuru karma raṇe yattaḥ paśyāmaḥ pauruṣaṃ tava //

evamuktvā tato rājā prahasyolūkamabravīt /
dhanañjayaṃ punarbrūhi vāsudevasya śrṛṇvataḥ //

asmānvā tvaṃ parājitya prasādhi pṛtivīmimām /
athavā nirjitosmābhī raṇe vīra śayiṣyasi //

rāṣṭrānnirvāsanakleśaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava /
kṛṣṇāyāśca parikleśaṃ saṃsmaranpuruṣo bhava //

yadarthaṃ kṣatriyā sūte sarvaṃ tadidamāgatam /
balaṃ vīryaṃ ca śauryaṃ ca paraṃ cāpyastralāghavam //

pauruṣaṃ darśayanyuddhe kopasya kuru niṣkṛtim / parikliṣṭasya dīnasya dīrghakāloṣitasya ca /
hṛdayaṃ kasya na sphoṭedaiśvaryāddhaṃśitasya ca //

kule jātasya śūrasya parivitteṣvagṛdhyataḥ /
āsthitaṃ rājyamākramya kopaṃ kasya na dīpayet //

yattaduktaṃ mahadvākyaṃ karmaṇā tadvibhāvyatām /
akarmaṇā katthitena santaḥ kupuruṣaṃ viduḥ //

amitrāṇāṃ vaśe sthānaṃ rājyaṃ ca punaruddhara /
dvāvarthau yuddhakāmasya tasmāttatkuru pauruṣam //

parājito'si dyūtena kṛṣṇā cānāyitā sabhām /
śakyo'marṣo manuṣyeṇa kartu puruṣamāninā //

dvādaśaiva tu varṣāṇi vane dhiṣṇyādvivāsitaḥ /
saṃvatsaraṃ virāṭasya dāsyamāsthāya coṣitaḥ //

rāṣṭrānnirvāsanakleśaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava /
kṛṣṇāyāśca parikleśaṃ saṃsmaranpuruṣo bhava //

apriyāṇāṃ ca vacanaṃ prabruvatsu punaḥ punaḥ /
amarṣaṃ darśayasva tvamamarṣo hyeva pauruṣam //

krodho balaṃ tathā vīryaṃ jñānayogo'stralāghavam /
iha te dṛśyatāṃ pārtha yuddhyasva puruṣo bhava //

lohābhisāro nirvṛttaḥ kurukṣetramakardamam /
puṣṭāste'śvā bhṛtā yodhāḥ śvo yuddhyasva sakeśavaḥ //

asamāgamya bhīṣmeṇa saṃyuge kiṃ vikatthase /
ārurukṣuryathā mandaḥ parvataṃ gandhamādanam //

evaṃ katthasi kaunteya akatthanpuruṣo bhava /
sūtaputraṃ sudurdharṣaṃ śalyaṃ ca balināṃ varam //

droṇaṃ ca balināṃ śreṣṭhaṃ śacīpatisamaṃ yudhi /
ajitvā saṃyuge pārtha rājyaṃ kathamihecchasi //

brāhme dhanuṣi cācāryaṃ vedayorantagaṃ dvayoḥ /
yudhi dhuryamavikṣobhyamanīkacaramacyutam //

droṇaṃ mahādyutiṃ pārtha jetumicchasi tanmṛṣā /
na hi śuśruma vātena merumunmathitaṃ girim //

anilo vā vahenmeruṃ dyaurvāpi nipatenmahīm /
yugaṃ vā rivarteta yadyevaṃ syādyathāttha mām //

ko hyasti jīvitākāṅkṣī parāpyemamarimardanam /
pārtho vā itaro vāpi konyaḥ svasti gṛhānvrajet //

kathamābhyāmabhidhyātaḥ saṃspṛṣṭo dāruṇena vā /
raṇe jīvanpramucyeta padā bhūmipumaspṛśan //

kiṃ darduraḥ kūpaśayo yathemāṃ na budhyase rājacamūṃ sametām /
durādharṣāṃ devacamūprakāśāṃ guptāṃ narendraistridaśairiva dyām //

prācyaiḥ pratīcyairatha dākṣiṇātyai- rudīcyakāmbhojaśakaiḥ khaśaiśca /
sālvaiḥ samatsyaiḥ kurumadhyadeśyai- rmlecchaiḥ pulindairdraviḍāndhrakāñcyaiḥ //

nānājanaughaṃ yudhi sampravṛddhaṃ gāṅgaṃ yathā vegamapāraṇīyam /
māṃ ca sthitaṃ nānābalasya madhye yuyutsase manda kimalpabuddhe //

akṣayyāviṣudhī caiva agnidattaṃ ca te ratham /
jānīmo hi raṇe pārtha ketuṃ divyaṃ ca bhārata //

akatthamāno yuddhyasva katthase'rjuna kiṃ bahu /
paryāyātsiddhiretasya naitatsidhyāti katthanāt //

yadīdaṃ katthanālloke sidhyetkarma dhanañjaya /
sarve bhaveyuḥ siddhārthāḥ katthane ko hi durgataḥ //

janāmi te vāsudevaṃ sahāyaṃ jānāmi te gāṇḍivaṃ tālamātram /
jānāmyahaṃ tvādṛśo nāsti yoddhā jānānaste rājyametaddharāmi //

na tu paryāyadharmema siddhiṃ prāpnoti mānavaḥ /
manasaivānukūlāni dhātaiva kurute vaśe //

trayodaśasamā bhuktaṃ rājyaṃ vilapatastava /
bhūyaścaiva praśāsiṣye tvāṃ nihatya sabāndhavam //

kva tadā gāṇḍivaṃ te'bhūdyattvaṃ dāsapaṇairjitaḥ /
kva tadā bhīmasenasya balamāsīcca phālguna //

sagadādbhīmasenādvā phālgunādvā sagāṇḍivāt /
na vai mokṣastadā yo bhūdvinā kṛṣṇamaninditāṃ //

sā vo dāsye samāpannānmocayāmāsa pārṣatī /
amānuṣyaṃ samāpannāndāsakarmaṇyavasthitān //

avocaṃ yatṣaṇḍatilānahaṃ vastathayameva tat /
dhṛtā hi vemī pārthena virāṭanagare tadā //

sūdakarmaṇi ca śrāntaṃ virāṭasya mahānase /
bhīmasenena kaunteya yattu tanmama pauruṣam //

evameva sadā daṇḍaṃ kṣatriyāḥ kṣatriye dadhuḥ /
veṇīṃ kṛtvā ṣaṇḍaveṣaḥ kanyāṃ nartitavānasi //

na bhayādvāsudevasya na cāpi tava phalguna /
rājyaṃ pratipradāsyāmi yudhyasva sahakeśavaḥ //

na māyā hīndrajālaṃ vā kuhakā vāpi bhīṣaṇā /
āttaśastrasya saṅgrāme vahanti pratigarjanāḥ //

vāsudevasahasraṃ vā phālgunānāṃ śatāni vā /
āsādya māmamogheṣuṃ draviṣyanti diśo daśa //

saṃyugaṃ gaccha bhīṣmeṇa bhindhi vā śirasā girim /
tarasva vā mahāgādhaṃ bāhubhyāṃ puruṣodadhim //

śāradvatamahāmīnaṃ viviṃśatimahoragam /
bṛhadbalamahodvelaṃ saumadattitimiṅgilam //

bhīṣmavegamaparyantaṃ droṇagrāhadurasadam /
karṇaśalyajhaṣāvartaṃ kāmbhojabaḍabāmukham //

duḥśāsanaughaṃ śalaśalyamatsyaṃ suṣeṇacitrāyudhanāganakram /
jayadrathādriṃ purumitragādhaṃ durmarṣaṇodaṃ śakuniprapātam //

śaśtraughamakṣayyamabhipravṛddhaṃ yadāvagāhya śramanaṣṭacetāḥ /
bhaviṣyasi tvaṃ hatasarvabāndhava- stadā manaste paritāpameṣyati //

tadā manaste tridivādivāśuce- rnivartitā pārtha mahīpraśāsanāt /
praśāmya rājyaṃ hi sudurlabhaṃ tvayā bubhūṣitaḥ svarga ivātapasvinā //