Mahabharata · Chapter 3.80

anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca /
satyena ca mahābhāga tuṣṭosmi tava suvrata //

yasyedṛśaste dharmo'yaṃ pitṛvākyāśrito'nagha /
tena paśyasi māṃ putra prītiśca paramā tvayi //

amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te /
yadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātā'smi te'nagha //
bhīṣma uvāca /

prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite /
kṛtamityeva manye'haṃ yadahaṃ dṛṣṭavānprabhum //

yadi tvahamanugrāhyastava dharmabhṛtāṃvara /
sandehaṃ te pravakṣyāmi tanme tvaṃ chettumarhasi //

asti me bhagavankaścittīrthāni prati saṃśayaḥ /
tamahaṃ śrotumicchāmi tadbhavānvaktumarhati //

pradakṣiṇāṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamarasannibha /
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi taṣodhana //
pulastya uvāca /

hanta te'hampravakṣyāmi yadṛṣīṇāṃ parāyaṇam /
tadekāgramanāstāta śṛṇu tīrtheṣu yatphalam //

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam /
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute //

pratigrahādapāvṛttaḥ santuṣṭo yena kenacit /
ahankāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute //

akalkako nirārambho ladhvāhāro jitendriyaḥ /
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sa tīrthaphalamaśnute //

akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥ /
ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrdhaphalamaśnute //

ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā deveṣviha yathākramam /
phalaṃ caiva yathātattvaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ //

na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate /
bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ //

prāpyante pārthivairetaiḥ samṛddhairvā naraiḥ kvacit /
nārthanyūnopakaraṇairekātmabhirasaṃhataiḥ //

yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara /
tulyo yajñaphalaiḥ puṇyaistaṃ nibodha yudhāṃvara //

ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama /
tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate //

anapoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya ca /
adattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate //

agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ /
na tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanena yat //

sarvatīrtheṣu rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam /
puṣkaraṃ nāma vikhyātaṃ mahābhāgaḥ samāviśet //

daśakoṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahāmate /
sānnidhyaṃ puṣkare yeṣāṃ trisandhyaṃ kurunandana //

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāśca samarudgaṇāḥ /
gandharvāpsarasaścaiva nityaṃ sannihitā vibho //

yatra devāstapastaptvā daityā brahmarṣayastathā / tapoviśeṣairbahubhiḥ sthānānyāpurmahaujasaḥ /
divyayogā mahārāja puṇyena mahatā'nvitāḥ //

manasābhyetukāmasya puṣkarāṇi manasvinaḥ /
pūyante sarvapāpāni nākapṛṣṭhe ca pūjyate //

tasmiṃstīrthe mahābhāgo nityameva pitāmahaḥ /
uvāsa paramaprīto devadānavasattamaḥ //

puṣkareṣu mahābhāga devāḥ sarpigaṇāḥ purā /
siddhiṃ samabhisamprāptāḥ puṇyena mahatā'nvitāḥ //

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātpitṛdevāṃśca tarpayet /
sarvapāpavinirmukto brahmaloke ca pūjyate //

apyekaṃ bhojayedvipraṃ puṣkarāraṇyamāśritaḥ /
tenāsau karmaṇā bhīṣma pret yaceha ca modate //

śākairmūlaiḥ phalairvā'picena vartayate svayam / tadvai dadyādbrāhmaṇāya śraddhāvānanasūyakaḥ /
tenaiva prāpnuyātprājño hayamedhaphalaṃ naraḥ //

api vā'pyudapātreṇa brāhmaṇānsvasti vācayet /
tenāpi pūjanenāśu pretyānantyāya kalpate //

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vā rājasattama /
na vai yonau prajāyante snātāstīrthe mahātmanaḥ //

kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa yo'bhigacchati puṣkaram /
phalaṃ tatrākṣayaṃ tena labhate bharatarṣabha //

sāyamprātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjaliḥ / upaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārata /
prāpnuyācca naro lokānbrahmaṇaḥ sadane'kṣayān //

janmaprabhṛtiyatpāpaṃ striyā vā puruṣas vā /
puṣkare snātamātrasya sarvameva praṇaśyati //

yathā surāṇāṃ sarveṣāmādistu madhusūdanaḥ /
tathaiva puṣkaraṃ rājaṃstīrthānāmādirucyate //

uṣya dvādaśavarṣāṇi puṣkare niyataḥ śuciḥ /
kratūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ sa gacchati //

yastu varṣaśataṃ pūrṇamagnihotramupāsate /
kārtikīṃ vā vasedekāṃ puṣkare samameva tat //

[trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca / puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam // ]

duṣkaraṃ puṣkaraṃ gantuṃ duṣkaraṃ puṣkare tapaḥ /
duṣkaraṃ puṣkare dānaṃ vastuṃ caiva suduṣkaram //

uṣya dvādaśarātraṃ tu niyato niyatāśanaḥ /
pradakṣiṇamupāvṛtya jambūmārgaṃ samāviśet //

jambūmārgaṃ samākśyi devarṣipitṛsevitam /
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati //

tatroṣya rajanīḥ pañca kaṣaṣṭhakālakṣamī naraḥ /
na durgatimavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati //

tatragatvā mahāprājñaḥ kuryācchrāddhaṃ dṛḍhavrataḥ /
vājapeyamavāpnoti duṣkṛtaṃ cāsya naśyati //

jambūmārgādupāvṛkatyagacchetsthaṇḍilakāśramam /
na durgatimavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati //

āgastyaṃ sara āsādya pitṛdevārcane rataḥ /
trirātropoṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet //

śākavṛttiḥ phalairvā'pi kaumāraṃ vindate padam /
kaṇvāśramaṃ tato gacchecdhrījuṣṭaṃ lokapūjitam //

dharmāraṇyaṃ hi tatpuṇyamādyaṃ ca bharatarṣabha /
yatra praviṣṭamātro vai sarvapāpaiḥ pramucyate //

arcayutvā pitṝndevānniyato niyatāśanaḥ /
sarvakāmasamṛddhaḥ syādyajñasya phalamaśnute //

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā yayātipatanaṃ vrajet /
hayamedhasya yajñasya phaṃla prāpnoti tatra vai //

mahākālaṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ /
koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet //

tato gaccheta dharmajñaḥ sthāṇostīrthamumāpateḥ /
nāmnā bhadravaṭaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam //

tatrābhigamya ceśānaṃ gosahasraphalaṃ labhet /
mahādevaprasādācca gāṇapatyaṃ ca vindati //

samṛddhamasapatnaṃ ca śriyā yuktaṃ narottamaḥ / rājñāṃ caivādhipatyaṃ hi tatra gatvā samāpnuyāt //

narmadāṃ sa samāsādya nadīṃ trailokyaviśrutām /
tarpayitvā pitṛndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet //

dakṣimaṃ sindhumāsādya brahmacārī jitendriyaḥ /
agniṣṭomamavāpnoti vimānaṃ cādhirohati //

carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ /
rantidevābhyanujñātamagniṣṭomaphalaṃ labhet //

tato gaccheta dharmajñaṃ himavatsutamarbudam /
pṛthivyāṃ yatravai chidraṃ pūrvamāsīdyudhiṣṭhira //

tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ /
tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet //

piṅgatīrthamupaspṛśya brahmacārī jitendriyaḥ /
kapilānāṃ naraśreṣṭha śatas phalamaśnute //

tato gaccheta rājendra prabhāsaṃ lokaviśrutam /
tīrthaṃ devagaṇaiḥ pūjyamṛṣibhiśca niṣevitam //

devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ /
devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ //

tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ /
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //

tato gatvā sarasvatyāḥ sāgarasya ca sangame / gosahasraphalaṃ tasya svargalokaṃ ca vindati /
prabhayā dīpyate nityamagnivadbharatarṣabha //

varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama / viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira /
prabhāsate yathā somaḥ sośvamedhaṃ ca vindati //

varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama / viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira /
varadāne naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet //

tato dvāravatīṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ /
piṇḍārake naraḥ snātvā labhedbahusuvarṇakam //

tasmiṃstīrthe mahābhāga padmalakṣaṇalakṣitāḥ /
adyāpi mudrā dṛśyante tadadbhutamarindama //

triśūlāṅkāni padmāni dṛśyante kurunandana /
mahādevasya sānnidhyaṃ tatra vai puruṣarṣabha //

sāgarasya ca sindhośca sangamaṃ prāpya durlabham /
tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ //

tarpayitvā pitṝndevānṛṣīṃśca bharatarṣabha /
prāpnoti vāruṇaṃ lokaṃ dīpyamānaṃ svatejasā //

śaṅkukarṇeśvaraṃ devamarcayitvā yudhiṣṭhira /
aśvamedhāddaśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ //

pradakṣiṇamupāvṛtya gaccheta bharatarṣabha /
tīrthaṃ kuruvaraśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutam //

śamīti nāmnā vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam /
tatrabrahmādayo devā upāsante maheśvaram //

tatrasnātvā'rcayitvā ca rudraṃ devagaṇairvṛtam /
janmaprabhṛtiyatpāpaṃ tatsnātasya praṇaśyati //

śamī cātranaraśreṣṭha sarvadevairabhiṣṭutā /
tatra snātvā naravyāghra hayamedhamavāpnuyāt //

gatvā yatramahāprājña viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
purā śaucaṃ kṛtaṃrājanhatvā daivatakaṇṭakān //

tato gaccheta dharmajña vasordhārāmabhiṣṭutām /
gamanādevatasyāṃ hi hayamedhaphalaṃ labhet //

snātvā kuruvaraśreṣṭha prayatātmā samāhitaḥ /
tarpya devānpitṝṃścaiva viṣṇuloke mahīyate //

tīrthe cātra sara puṇyaṃ vasūnāṃ bharatarṣabha /
tatra snātvā ca pītvā ca vasūnāṃ sammatobhavet //

sindhūttamamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam /
tatra snātvā naraśreṣṭha labhedbahusuvarṇakam //

brahmatīrthaṃ samāsādya śuciḥ śīlasamanvitaḥ /
brahmalokamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet //

kumārikāṇāṃ śakrasya tīrthaṃ siddhaniṣevitam /
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ svargalokamavāpnuyāt //

reṇukāyāśca tatraiva tīrthaṃ siddhaniṣevitam /
tatra snātvā bhavedvipro nirmalaścandramā yathā //

atha pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ /
pañcayajñānavāpnoti kramaśo ye'nukīrtitāḥ //

tato gaccheta rājendra bhīmāyāḥ sthānamuttamam /
tatrasnātvā na yonyāṃ vai bhavedbharatasattama //

devyāḥ putro bhavedrājaṃstaptakuṇḍalabhūṣaṇaḥ /
gavāṃ śatasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //

girikuñjaṃ samāsādya triṣu lokeṣu viśrutam /
pitāmahaṃ namaskṛtya gosahasraphalaṃ labhet //

tato gaccheta dharmajña vimalaṃ tīrthamuttamam /
adyāpi yatradṛśyante matsyāḥ sauvarṇarājatāḥ //

tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ vāsavaṃ lokamāpnuyāt /
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim //

vitastāṃ ca samāsādya santarpya pitṛdevatāḥ /
naraḥ phalamavāpnoti vājapeyasya bhārata //

kāśmīraṣveva nāgasya bhavanaṃ takṣakasya ca /
vitastākhyamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam //

tatrasnātvā naro nūnaṃ vājapeyamavāpnuyāt /
sarvapāpaviśuddhātmā gacchecca paramāṃ gatim //

tato gaccheta maladāṃ triṣu lokeṣu viśrutām /
paścimāyāṃ tu sandhyāyāmupaspṛśya yathāvidhi //

caruṃ saptārciṣe rājanyathāśakti nivedayet /
pitṝṇāmakṣayaṃ dānaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ //

ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
guhyakāḥ kinnarā yakṣāḥ siddhā vidyādharā narāḥ //

rākṣasā ditijā rudrā brahmā ca manujādhipa /
niyataḥ paramāṃ dīkṣāmāsthāyābdasahasrikīm //

viṣṇoḥ prasādanaṃ kurvaṃścaruṃ ca śrapayaṃstathā /
saptabhiḥ saptabhiścaiva ṛgbhistuṣṭāva keśavam //

dadāvaṣṭaguṇaiśvaryaṃ teṣāṃ tuṣṭastu keśavaḥ /
yathābhilaṣitānanyānkāmāndatvā mahīpate //

tatraivāntardadhe devo vidyudabhreṣu vai yathā /
nāmnā saptacaruṃ tena khyātaṃ lokeṣu bhārata //

gavāṃ śatasahasreṇa rājasūyaśatena ca /
aśvamedhasahasreṇa śreyānsaptārciṣe caruḥ //

tato nivṛtto rājendra rudraṃ padamathāviśet / arcayitvāmahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet /

maṇimantaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥ /
ekarātropito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet //

atha gaccheta rājendra devikāṃ lokaviśrutam /
prasūtiryatra viprāṇāṃ śrūyate bharatarṣabha //

triśūlapāṇaeḥ sthānaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutam /
devikāyāṃ naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram //

yathāśakti caruṃ tatra nivedya bharatarṣabha /
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya labhate phalam //

kāmākhyaṃ tatra rudrasya tīrthaṃ devaniṣevitam /
tatrasnātvā naraḥ kṣipraṃ siddhiṃ prāpnoti bhārata //

yajanaṃ yājanaṃ caivatathaiva brahmabālukam /
puṣpāmbhaśca upaspṛśya na śocenmaraṇaṃ gataḥ //

ardhayojanavistārāṃ pañcayojanamāyatām /
etāṃ hi devikāmāhuḥ puṇyāṃ devarṣisevitām //

tato gaccheta dharmajña dīrghasatraṃ yathākramam / tatra brahmādayo devāḥ siddhāśca paramarṣapaḥ /
dīrghasatramupāsante dīkṣitā niyatavratāḥ //

gamanādeva rājendra dīrghasatramarindama /
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata //

tato vinaśanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ /
gacchatyantarhitā yatramerupṛṣṭhe sarasvatī //

camase'tha śivodbhede nāgodbhede ca dṛśyate / tatra snātvā naravyāghra dyotate śaśivatvadā /
snātvā tu camasodbhede agniṣṭomaphalaṃ labhet //

śivodbhede naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet /
nāgodbhede naraḥ snātvā nāgalokamavāpnuyāt //

śaśayānaṃ ca rājendratīrthamāsādya durlabham /
śatarūpapraticchannāḥ puṣkarā yatra bhārata //

sarasvatyāṃ mahārāja śataṃ saṃvatsaraṃ ca te /
dṛśyante bharataśreṣṭha vṛttāṃ vai kārtikīṃ sadā //

tatrasnātvā naravyāghra dyotate śaśivatsadā /
gosahasraphalaṃ caiva prāpnuyādbharatarṣabha //

kumārakoṭīmāsādya niyataḥ kurunandana /
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ //

gavāmayutamāpnoti kulaṃ caiva samuddharet /
tato gaccheta dharmajña rudrakoṭiṃ samāhitaḥ //

purā yatra mahārāja munikoṭiḥ samāgatā /
harṣeṇa mahatā'viṣṭā rudradarśanakāṅkṣayā //

ahampūrvamahampūrvaṃ drakṣyāmi vṛṣabhadhvajam /
evaṃ samprasthitā rājannṛṣayaḥ kila bhārata //

tato yogīśvareṇāpi yogamāsthāya bhūpate /
teṣāṃ manyupraṇāśārthamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām //

sraṣṭā koṭīstu rudrāṇāmṛṣīṇāmagrataḥ sthitā /
mayā pūrvataraṃ dṛṣṭa itite menire pṛthak //

teṣāṃ tuṣṭo mahādevo munīnāṃ bhāvitātmanām /
bhaktyā paramayā rājanvaraṃ teṣāṃ pradiṣṭavān //

adyaprabhṛti yuṣmākaṃ dharmavṛddhirbhaviṣyati /
tatrasnātvā naravyāghra rudrakoṭyāṃ naraḥ śuciḥ //

aśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet /
tato gaccheta rājendra sangamaṃ lokaviśrutam //

sarasvatyā mahāpuṇyaṃ keśavaṃ samupāsate /
yatrabrahmāhayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ //

abhigacchanti rājendra caitraśuklacaturdaśīm / tatrasnātvā naravyāghra vindedbahusuvarṇakam /
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ ca gacchati //

ṛṣīṇāṃ yatra satrāṇi samāptāni narādhipa / tatrāvasānamāsādya gosahasraphalaṃ labhet /