Mahabharata · Chapter 3.62

sā tacchrutvā'navadyāṅgī sārthavāhavacastadā /
jagāma saha tenaiva sārthena patilālasā //

atha kāle bahutithe vane mahati dāruṇe /
taṭākaṃ sarvatobhadraṃ padmasaugandhikāyutam //

dadṛśurvaṇijo ramyaṃ prabhūtayavasendhanam /
bahumūlaphalopetaṃ nānāpakṣiniṣevitam //

taṃ dṛṣṭvā mṛṣṭasalilaṃ manohāri suśītalam /
supariśrāntavāhāste niveśāya mano dadhuḥ //

sammate sārthavāhasya viviśurvanamuttamam /
uvāsa sārthaḥ sumahānniśāmāsādya padminīm //

athārdharātrasamaye niḥśabde timire tadā / supte sārthe pariśrānte hastiyūthamupāgamat /
pānīyārthaṃ giritaṭānmadaprasravaṇāvilam //

[athāpaśyata sārthaṃ taṃ sārthajānsubahūngajān //

te tāngrāmyagajāndṛṣṭvā sarve vanagajāstadā /
samādravanta vegena jighāṃsanto madotkaṭāḥ //

teṣāmāpatatāṃ vegaḥ kariṇāṃ duḥsaho'bhavat / nagāgrādiva śīrṇānāṃ śṛṅgāṇāṃ patatāṃ kṣitau /
spandatāmapi nāgānāṃ mārgā naṣṭā vanodbhavāḥ // ]

mārgaṃ saṃruddhya saṃsuptaṃ padminyāḥ sārthamuttamam /
te taṃ mamarduḥ sahasā veṣṭamānaṃ mahītale //

mahāravaṃ pramuñcato vaddhyante śaraṇārthinaḥ /
vanagulmāṃśca dhāvanto nidrayā mahato bhayāt //

keciddantaiḥ karaiḥ kecitkecitpadbhyāṃ hatā gajaiḥ //

nihatoṣṭrāśvabahulāḥ padātijasankulāḥ /
bhayādādhāvamānāś parasparahatāstadā //

ghorānnādānvimuñcanto nipeturdharaṇītale /
vṛkṣeṣvāsajyasambhagnāḥ patitā viṣameṣu ca //

evamprakārairbahubhirdaivenākramya hastibhiḥ /
rājanvinihataṃ sarvaṃ samṛddhaṃ sārthamaṇḍalam //

ārāvaḥ sumahāṃścāsītrailokyabhayakārakaḥ /
eṣo'gnirutthitaḥ kaṣṭastrāyadhvaṃ dhāvatā'dhunā //

ratnarāśirviśīrṇo'yaṃ gṛhṇīdhvaṃ kiṃ pradhāvata /
sāmānyametaddraviṇaṃ na mithyā vacanaṃ mama //

punarevābhidhāsyāmi cintayadhvaṃ sukātarāḥ /
evamevābhibhāṣanto vidravanti bhayāttadā //

tasmiṃstathā vartamāne dāruṇe janasankṣaye / damayantī ca bubudhe bhayasantrastamānasā /
apaśyadvaiśasaṃ tatra sarvalokabhayankaram //

adṛṣṭapūrvaṃ taddṛṣṭvā bālā padmanibhekṣaṇā /
saṃsaktavadanāśvāsā uttasthau bhayavihvalā //

ye tu tatra vinirmuktāḥ sārthātkecidavikṣatāḥ /
te'bruvansahitāḥ sarve kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam //

nūnaṃ na pūjito'smābhirmaṇibhadro mahāyaśāḥ /
tathā yakṣādhipaḥ śrīmānna vai vaiśravaṇaḥ prabhuḥ //

na pūjā vighrakartṝṇāmathavā prathamaṃ kṛtā //

śakunānāṃ phalaṃ vā'tha viparītimidaṃ dhruvam /
grahā na viparītāstu kimanyadidamāgatam //

apare tvabruvandīnā jñātidravyavinākṛtā /
yā'sāvadya mahāsārthe nārī hyunmattadarśanā //

praviṣṭā vikṛtākārā kṛtvā rūpamamānuṣam /
tayaivaṃ vihitā pūrvaṃ māyā paramadāruṇā //

rākṣasī vā dhruvaṃ yakṣī piśācī vā bhayankarī /
tasyāḥ sarvamidaṃ pāpaṃ nātra kāryā vicāraṇā //

yadi paśyāma tāṃ pāpāṃ sārthaghnīṃ naikaduḥkhadām / loṣṭabhiḥ pāṃsubhiścaiva tṛṇaiḥ kāṣṭhaiśca muṣṭibhiḥ /
avaśyameva hanyāmaḥ sārthasya kila kṛtyakām //

damayantī tu tacchrutvā vākyaṃ teṣāṃ sudāruṇam /
hrītā bhītā ca saṃvigrā prādravadyatra kānanam //

āśaṅkamānā tatpāpamātmānaṃ paryadevayat //

aho mamopari vidheḥ saṃrambho dāruṇo mahān /
nānubadhnāti kuśalaṃ kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam //

na smarāmyaśubhaṃ kiñcitkṛtaṃ kasyacidaṇvapi /
karmaṇā manasā vācā kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam //

nūnaṃ janmāntarakṛtaṃ pāpāṃ mā'patitaṃ mahat /
apaścimāmimāṃ kaṣṭāmāpadaṃ prāptavatyaham //

bhartṛrājyāpaharaṇaṃ svajanācca raparājayaḥ / bhartrā saha viyogaśca tanayābhyāṃ ca vicyutiḥ /
nirnāthatā vane vāso bahuvyālaniṣevite //

athāparedyuḥ samprāpte hataśiṣṭā janāstadā / vanagulmādviniṣkramya śocante vaiśasaṃ kṛtam /
bhrātaraṃ pitaraṃ putraṃ sakhāyaṃ ca narādhipa //

hanyamāne tadā sārthe damayantī śucismitā / brāhmaṇaiḥ sahitā tatravane tu na vināśitā //

aśocattatra vaidarbhī kinnu me duṣkataṃ kṛtam /
yopi me nirjane'raṇye samprāpto'yaṃ janārṇavaḥ //

sa hato hastiyūthena mandabhāgyānmamaiva tat /
prāptavyaṃ suciraṃ duḥkhaṃ nūnamadyāpi vai mayā //

nāprāptakālo mriyate śrutaṃ vṛddhānuśāsanam /
yā nāhamadya mṛditā hastiyūthena duḥkhitā //

na hyadaivakṛtankiñcinnarāṇāmiha vidyate /
na ca me bālabhāve'pi kiñcitpāpakṛtaṃ kṛtam //

karmaṇā manasā vācā yadidaṃ duḥkhamāgatam /
manye svayaṃvarakṛtelokapālā samāgatāḥ //

pratyākhyātā mayā tatra nalasyārthāya devatāḥ /
nūnaṃ teṣāṃ prabhāvena viyogaṃ prāptavatyaham //

evamādīni duḥkhārtā sā vilapya varāṅganā /
pralāpāni tadā tāni damayantī pativratā //

hataśeṣaiḥ saha tadā brāhmaṇairvedapāragaiḥ /
agacchadrājaśārdūla duḥkhaśokaparāyaṇā //

gacchantī sā cirādbālā puramāsādayanmahat /
sāyāhni cedirājas subāhoḥ satyavādinaḥ //

sā tu taccārusarvāṅgī subāhostuṅgagopuram / vastrārdhena ca saṃvītā praviveśa purottamam //

tāṃ vihvalāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīmamārjitām /
unmattāmiva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ //

praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā /
anujagmustatra bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt //

sā taiḥ parivṛtā'gacchatsamīpaṃ rājaveśmanaḥ /
tāṃ prāsādagatā'paśyadrājamātā janairvṛtām //

dhātrīmuvāca cchaināmānayeha mamāntikam /
janena kliśyate bālā duḥkhitā śaraṇārthinī //

tādṛgrūpaṃ ca paśyāmi vidyotayati me gṛham /
unmattaveṣā kalyāṇī śrīrivāyatalocanā //

sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalamuttamam /
āropya vismitā rājandamayantīmapṛcchata //

evamapyasukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ /
bhāsi vidyudivābhreṣu śaṃsa me kā'sikasya vā //

na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam /
asahāyā narebhyaśca nodvijasyamaraprabhe //

tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhaimī vacanamabravīt /
mānuṣīṃ māṃ vijānīhi bhartāraṃ samanuvratām //

sairandhrīṃ jātisampannāṃ bhujiṣyāṃ kāmavāsinīm /
phalamūlāśanāmekāṃ yatrasāyampratiśrayām //

asaṅkhyeyaguṇo bhartā māṃ ca nityamanuvrataḥ /
bhaktā'hamapi taṃ vīraṃ chāyevānugatā pathi //

tasya daivātprasaṅgo'bhūdatimātraṃ sudevane /
dyūte sa nirjitaścaiva vanameka upeyivān //

tamekavasanacchannamunmtamiva vihvalam /
āśvāsayantī bhartāramahamapyagamaṃ vanam //

sa kadācidvane vīraḥ kasmiṃścitkāraṇāntare /
kṣutparītastu vimanā vāsaścaikaṃ vyasarjayat //

tamekavasanā nagnamunmattavadacetasam /
anuvrajantī bahulā na svapāmi niśāḥ sadā //

tato bahutithe kāle suptāmutsṛjya māṃ kvacit /
vāsaso'rdhaṃ paricchidya tyaktavānmāmanāgasam //

taṃ mārgamāṇā bhartāraṃ dahyamānā divāniśam /
na vindāmyamaraprakhyaṃ priyaṃ prāṇeśvaraṃ prabhum //

ityuktvā sā'navadyāṅgī rājamātaramapyuta /
sthitā'śruparipūrṇākṣī vepamānā suduḥkhitā //

tāmaśruparipūrṇākṣīṃ vilapantīṃ tathā bahu /
rājamātā'bravīdārtā bhaimīmārtasvarāṃ svayam //

vasa tvamiha kalyāṇi prītirme paramā tvayi /
mṛgayiṣyanti te bhadre bhartāraṃ puruṣā mama //

api vā svayamāgacchetparidhāvannitastataḥ /
ihaiva vasatī bhadre bhartāramupalapsyase //

rājamāturvacaḥ śrutvā damayantī vaco'bravīt /
samayenotsahe vastuṃ tvi vīraprajāyini //

ucchiṣṭaṃ naiva bhuñjīyāṃ na kuryāṃ pādadhāvanam /
na cāhaṃ puruṣānanyānprabhāṣeyaṃ kathañcana //

prārthayedyadi māṃ kaściddaṇḍyaste sa pumānbhavet /
vadhyaśca te sakṛnmanda itime vratamāhitam //

bharturanveṣaṇārthaṃ tu paśyeyaṃ brāhmaṇānaham / yadyevamiha vatsyāmi tvatsakāśe na saṃśayaḥ /
ato'nyathā na me vāso vartate hṛdaye kvacit //

ityuktā damayantyā tu rājamātedamabravīt /
sarvametatkariṣyāmi diṣṭyā te vratamīdṛśam //

evamuktvā tato bhaimīṃ rājamātā viśāmpate /
uvācedaṃ duhitaraṃ sunandāṃ nāma bhārata //

sairandhrīmabhijānīṣva sunande devarūpiṇīm / vayasā tulyatāṃ prāptā sakhī tava bhavatviyam /
etayā saha modasva nirudvigramanā sadā //

tataḥ paramasaṃhṛṣṭā sunandā gṛhaṇāgamat /
damayantīmupādāya sakhībhiḥ parivāritā //

sahasā nyavasadrājanrājaputryā sunandayā / cintayantī nalaṃ vīramaniśaṃ vāmalocanā //