Mahabharata · Chapter 3.299

etasminneva kāle tu dyumatseno mahābalaḥ /
labdhacakṣuḥ prasannāyāṃ dṛṣṭyāṃ sarvaṃ dadarśa ha //

sa sarvānāśramāngatvā śaibyayā saha bhāryayā /
putrahetoḥ parāmārtiṃ jagāma bharatarṣabha //

tāvāśramānnadīścaivavanāni ca sarāṃsi ca /
tasyāṃ niśi vicinvantau dampatī parijagmatuḥ //

śrutvā śabdaṃ tu yaṃ kañcidunmukhau sutaśaṅkayā /
sāvitrīsahito'bhyeti satyavānityabhāṣatām //

bhinnaiśca paruṣaiḥ pādaiḥ savraṇaiḥ śoṇitokṣitaiḥ /
kuśakaṇaaṭakaviddhāṅgāvunamattāviva dhāvataḥ //

tato'bhisṛtya tairvipraiḥ sarvairāśramavāsibhiḥ /
parivārya samāśvāsya tāvānītau svamāśramam //

tatrabhāryāsahāyaḥ sa vṛto vṛddhaistapodhanaiḥ /
āśvāsitopi citrārthaiḥ pūrvarājakathāśrayaiḥ //

tatastau punarāśvastau vṛddhau putradidṛkṣayā / bālyavṛttāni putrasya sāvitryā darśanāni ca /
śokaṃ jagmaturanyonyaṃ smarantau bhṛśaduḥkhitau //

hāputra hāsādhvi vadhu kvāsikvāsītyarodatām /
brāhmaṇaḥ satyavākyeṣāmuvācedaṃ tayorvacaḥ //
suvarcā uvāca /

yathāsya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca /
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān //
gautama uvāca /

vedāḥ sāṅgā mayā'dhītāstapo me sañcitaṃ mahat /
kaumārabrahmacaryaṃ ca guravo'gniśca toṣitāḥ //

samāhitena cīrṇāni sarvāṇyeva vratāni me /
vāyubhakṣopavāsaśca kṛtome vidhivatsadā //

anena tapasā vedmi sarvaṃ paracīkīrṣitam /
satyametannibodhadhvaṃ dhriyate satyavāniti //
śiṣya uvāca /

upādhyāyasya me vakrādyathā vākyaṃ viniḥsṛtam /
naiva jātu bhavenmithyā tathā jīvati satyavān //
ṛṣaya ūcuḥ /

yathā'sya bhāryā sāvitrī sarvaireva sulakṣaṇaiḥ /
avaidhavyakarairyuktā tathā jīvati satyavān //
bhāradvāja uvāca /

yathā'sya bhāryā sāvitrī tapasā ca damena ca /
ācāreṇa ca saṃyuktā tathā jīvati satyavān //
dālbhyā rauvāca /

yathā dṛṣṭiḥ pravṛttā te sāvitryāśca yathā vratam /
gatā'hāramakṛtvaiva tathā jīvati satyavān //
āpastamba uvāca /

yathā vadanti śāntāyāṃ diśi vai mṛgapakṣiṇaḥ /
pārthivīṃ caivavṛddhiṃ te tathā jīvati satyavān //
dhaumya uvāca /

sarvairguṇairupetaste yathā putro janapriyaḥ /
dīrghāyurlakṣaṇopetastathā jīvati syavān //
mārkaṇḍeya uvāca /

evamāśvāsitastaistu satyavāgbhistapasvibhiḥ /
tāṃstānvigaṇayansarvāṃstataḥ sthira ivābhavat //

tato muhūrtātsāvitrī bhartrā satvatā saha /
ājagāmāśramaṃ rātrau prahṛṣṭā praviveśa ha //

dṛṣṭvā cotpatitāḥ sarveharṣaṃ jagmuśca te dvijāḥ /
kaṇṭhaṃ mātā pitā cāsya samāliṅgyābhyarodatāṃ //
brāhmaṇā ūcuḥ /

putreṇa sangataṃ tvāṃ tu cakṣuṣmantaṃ nirīkṣya ca /
sarve vayaṃ vai pṛcchāmo vṛddhiṃ vai pṛthivīpate //

samāgamena putrasya sāvitryā darśanena ca /
cakṣuṣaścātmano lābhātribhirdiṣṭhyā vivardhase //

sarvairasmābhiruktaṃ yattathā tannātrasaṃśayaḥ /
bhūyobhūyaḥ samṛddhiste kṣiprameva bhaviṣyati //
mārkaṇḍeya uvāca /

tato'gniṃ tatra sañjvālya dvijāste sarva eva hi /
upāsāñcakrire pārtha dyumatsenaṃ mahīpatim //

śaivyā ca satyavāṃścaiva sāvitrī caikataḥ sthitāḥ /
sarvaistairabhyanujñātā viśokā samupāviśan //

tato rājñā sahāsīnāḥ sarve te vanavāsinaḥ /
jātakautūhalāḥ pārtha papracchurnṛpateḥ sutam //

prāgeva nāgataṃ kasmātsabhāryeṇa tvayā vibho /
virātre cāgataṃ kasmātkonu bandhastavābhavat //

santāpitaḥ pitā mātā vayaṃ caiva nṛpātmaja /
kasmāditi na jānīmastatsarvaṃ vaktumarhisi //
satyavānuvāca /

pitrā'hamabhyanujñātaḥ sāvitrīsahito gataḥ /
atha me'bhūcchiroduḥkhaṃ vane kāṣṭhāni bhindataḥ //

suptaścāhaṃ vedanayā ciramityupalakṣaye /
tāvatkālaṃ na ca mayā suptapūrvaṃ kadācana //

sarveṣāmeva bhavatāṃ santāpo mā bhavediti /
ato virātrāgamanaṃ nānyadastīha kāraṇam //
gautama uvāca /

akasmāccakṣuḥ prāptirdyumatsenasya te pituḥ /
nāsya tvaṃ kāraṇaṃ vetsi sāvitrī vaktumarhati //

śrotumicchāmi sāvitri tvaṃ hi vettha parāvaram /
tvāṃ hi jānāmi sāvitri sāvitrīmiva tejasā //

tvamatra hetuṃ jānīṣe tasmātsatyaṃ nirucyatām /
rahasyaṃ yadi te nāsti kiñcidatra vadasva naḥ //
sāvitryuvāca /

evametadyathā vettha sankalpo nānyathā hi vaḥ /
na hi kiñcidrahasyaṃ me śrūyatāṃ tathyameva yat //

mṛtyurme patyurākhyāto nāradena mahātmanā /
sa cādya divasaḥ prāptastato nainaṃ jahāmyaham //

suptaṃ cainaṃ sākṣādupāgacchatsakinkaraḥ /
sa enamanayadbaddhvā diśaṃ pitṛniṣevitām //

astauṣaṃ tamahaṃ devaṃ satyena vacasā vibhum /
pañca vai tena me dattā varāḥ śṛṇuta tānmama //

cakṣuṣī ca svarājyañca dvau varau śvaśurasya me /
labdhaṃ pituḥ putraśataṃ putrāṇāṃ cātmanaḥ śatam //

caturvarṣaśatāyurme bhartā labdhaśca satyavān / bharturhi jīvitārthaṃ tu mayā cīrṇaṃ tvidaṃ vratam /

etatsarvaṃ mayā'khyātaṃ kāraṇaṃ vistaraṇa vaḥ /
yathāvṛttaṃ sukhodarkamidaṃ duḥkhaṃ mahanmama //
ṛṣaya ūcuḥ /

nimajjmānaṃ vyasanairabhidrutaṃ kulaṃ narandrasya tamomaye hrade /
tvayā suśīlavratapuṇyayā kulaṃ rasamuddhṛtaṃ sādhvi punaḥ kulīnayā //
mārkaṇḍeya uvāca /

tathā praśasya hyabhipūjya caiva varastriyaṃ tāmṛṣayaḥ samāgatāḥ /
narendramāmantrya saputrabhañjasā śivena rajagmurmuditāḥ svamālayam //