Mahabharata · Chapter 3.283

rāghavaḥ sahasaumitriḥ sugrīveṇābhipālitaḥ /
vasanamālyavataḥ pṛṣṭhe dadarśa vimalaṃ nabhaḥ //

sadṛṣṭvāvimale vyomni nirmalaṃ śasalakṣaṇam /
grahanakṣatratārābhiranuyāntamamitrahā //

kumudotpalapadmānāṃ gandhamādāya vāyunā /
mahīdharasthaḥ śītena sahasāpratibodhitaḥ //

prabhāte lakṣmaṇaṃ vīramabhyabhāṣata durmanāḥ /
sītāṃ saṃsmṛt yadharmātmā ruddhāṃ rākṣasaveśmani //

gaccha lakṣmaṇa jānīhi kiṣkindāyāṃ kapīśvaram /
pramattaṃ grāmyadharmeṣu kṛtaghnaṃ svārthapaṇḍitam //

yosau kulādhamo mūḍho mayā rājye'bhiṣecitaḥ /
sarvavānaragopucchā yamṛkṣāśca bhajanti vai //

yadarthaṃ nihato bālī mayā raghukulodvaha /
tvayā sahamahābāho kiṣkindhopavane tadā //

kṛtaghnaṃ tamahaṃ manye vānarāpaśadaṃ bhuvi /
yo māmevangato mūḍho na jānīte'dya lakṣmaṇa //

asau manye na jānīte samayapratipālanam /
kṛtopakāraṃ māṃ nūnamavamatyālpayā dhiyā //

yaditāvadanudyuktaḥ śete kāmasukhātmakaḥ /
netavyo vālimārgeṇa sarvabhūtagatiṃ tvayā //

athāpi ghaṭate'smākamarte vānarapuṅgavaḥ /
tamādāyaiva kākutstha tvarāvānbhava māciram //

ityukto lakṣmaṇo bhrātrā guruvākyahite rataḥ /
pratasthe ruciraṃ gṛhya samārgaṇaguṇaṃ dhanuḥ //

kiṣkindhādvāramāsādyapraviveśānivāritaḥ /
sakrodha ititaṃ matvārājā pratyudyayau hariḥ //

taṃ sadārovinītātmā sugrīvaḥ plavagādhipaḥ /
pūjayā pratijagrāha prīyamāṇastadarhayā //

tamabravīdrāmavacaḥ saumitrirakutobhayaḥ /
sa tatsarvamaśeṣeṇa śrutvā prahvaḥ kṛtāñjaliḥ //

sabhṛtyadāro rājendrasugrīvo vānarādhipaḥ /
idamāha vacaḥ prīto lakṣmaṇaṃ narakuñjaram //

nāsmi lakṣmaṇa durmedhā nākṛtajño na nirghṛṇaḥ /
śrūyatāṃ yaḥ prayatno me sītāparyeṣaṇe kṛtaḥ //

diśaḥ prasthāpitāḥ sarvevinītā harayo mayā /
sarveṣāṃ ca kṛtaḥ kālo māse'bhyāgamane punaḥ //

yairiyaṃ savanā sādriḥ sapurā sāgarāmbarā /
vicetavyā mahī vīra sagrāmanagarākarā //

sa māsaḥ pañcarātreṇa pūrṇo bhavitumarhati /
tataḥ śroṣyasi rāmeṇa sahitaḥ sumahatpriyam //

ityukto lakṣmaṇattena kavānarenadreṇa dhīmatā /
tyaktvāroṣamadīnātmā sugrīvaṃ pratyapūjayat //

sarāmaṃ sahasugrīvo mālyavatpuṣṭhamāsthitam /
bhigamyodayaṃ tasya kāryasya pratyavedayat //

ityevaṃvānarenadrāste samājanmuḥ sahasraśaḥ /
diśastisro vicityātha na tu ye dakṣiṇāṃ gatāḥ //

ācakhyustatra rāmāya mahīṃ sāgaramekhalām /
vicitāṃ na tu vaidehyā darśanaṃ rāvaṇas vā //

gatāstu dakṣiṇāmāśāṃ ye vai vānarapuṅgavāḥ /
āśāvāṃsteṣu kākutsthaḥ prāṇānārto'bhyadhārayat //

dvimāsoparame kāle vyatīte plavagāstataḥ /
sugrīvamabhigamyedaṃ tvaritā vākyamabruvan //

rakṣitaṃvālinā yattatsphītaṃ madhuvanaṃ mahat /
tvayā ca plavagaśreṣṭha tadbhuṅkte pavanātmajaḥ //

vāliputro'ṅgadaścaiva ye cānye plavagarṣabhāḥ /
vicetuṃ dakṣiṇāmāśāṃ rājanprasthāpitāstvayā //

teṣāmapanayaṃ śrutvā mene sakṛtakṛtyatām /
kṛtārthānāṃ hi bhṛtyānāmetadbhavati ceṣṭitam //

sa tadrāmāya medhāvī śaśaṃsa plavagarṣabhaḥ /
rāmaścāpyanumānena mene dṛṣṭāṃ tu maithilīm //

hanumatpramukhāścāpi viśrāntāste plavaṅgamāḥ /
abhijagmurharīndraṃ taṃ rāmalakṣmaṇasannidhau //

gatiṃ ca mukhavarṇaṃ ca dṛṣṭvārāmo hanūmataḥ /
agamatpratyayaṃ bhūyo dṛṣṭā sīteti bhārata //

hanūmatpramukhāste tu vānarāḥ pūrṇamānasāḥ /
praṇemurvidhivadrāmaṃ sugrīvaṃ lakṣmaṇaṃ tathā //

tānuvācānatānrāmaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ /
api māṃ jīvayiṣyadhvamapi vaḥ kṛtakṛtyatā //

api rājyamayodhyāyāṃ kārayiṣyāmyahaṃ punaḥ /
nihatyasamare śatrūnāhṛtyajanakātmajām //

amokṣayitvāvaidehīmahatvā ca raṇe ripūn /
hṛtadāro'vadhūtaścanāhaṃ jīvitumutsahe //

ityuktavacanaṃ rāmaṃ pratyuvācānilātmajaḥ /
priyamākhyāmi te rāma dṛṣṭā sā jānakī mayā //

vicitya dakṣiṇāmāśāṃ saparvatavanākarām /
śrāntāḥ kāle vyatīte sma dṛṣṭavanto mahāguhāṃ //

praviśāmo vayaṃ tāṃ tu bahuyojanamāyatām /
andhakārāṃ suvipināṃ gahanāṃ kīṭasevitām //

gatvā sumahadadhvānamādityas prabhāṃ tataḥ /
dṛṣṭavantaḥ sma tatraivabhavanaṃ divyamantarā //

gayas kila daityas tadā sadveśma rāghava /
tatraprabhāvatī nāma tapo'tapyata tāpasī //

tayā dattāni bhojyānipānānivividhāni ca /
bhukat्vā labdhabalāḥ santastayoktena pathā tataḥ //

niryāya tasmāduddeśātpaśyāmo lavaṇāmbhasaḥ /
samīpe sahyamalayau darduraṃ ca mahāgirim //

tato malayamāruhya paśyanto varuṇālayam /
kaviṣaṇṇā vyathitāḥ khinnā nirāśā jīvite bhṛśam //

anekaśatavistīrṇaṃ yojanānāṃ mahodadhim /
timinakrajhaṣāvāsaṃ cintayantaḥ suduḥkhitāḥ //

tatrānaśanasankalpaṃ kṛtvā'sīnā vayaṃ tadā /
tataḥ kathānte gṛdhrasya jaṭāyorabhavatkathā //

tataḥ parvataśṛṅgābhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham /
pakṣiṇaṃ dṛṣṭavantaḥ sma vainatiyemivāparam //

so'smānatarkayadbhoktumathābhyetya vaco'bravīt /
bhoḥ ka eṣa mama bhrāturjaṭāyoḥ kurute kathām //

sampātirnāma tasyāhaṃ jyeṣṭho bhrātā khagādhipaḥ /
anyonyaspardhayā rūḍhāvāvāmadityasatpadam //

tato dagdhāvimau pakṣau na dagdhau tu jaṭāyuṣaḥ /
tasmānme ciradṛṣṭaḥ sa bhrātā gṛdhrapataḥ priyaḥ //

nirdagdhapakṣaḥ patito hyahamasminmahāgirau /
draṣṭuṃ vīraṃ na śaknomi bhrātaraṃ vai jaṭāyuṣam //

tasyaivaṃ vadato'smābhirhato bhrātā niveditaḥ /
vyasanaṃ bhavataścedaṃ sankṣepādvai niveditam //

sa sampātistadā rājañśrutvāsumahadapriyam /
viṣaṇṇacetāḥ papraccha punarasmānarindama //

kaḥ sarāmaḥ kathaṃ sītā jaṭāyuśca kathaṃ hataḥ /
icchāmi sarvamevaitacchrotuṃ plavagasattamāḥ //

tasyāhaṃ sarvamevaitadbhavato vyasanāgamam /
prāyopaveśane caivahetuṃ vistaraśo'bruvam //

so'smānāśvāsayāmāsa vākyenānena pakṣirāṭ /
rāvaṇo vidito mahyaṃ laṅkā cāsya mahāpurī //

dṛṣṭāpāre samudrasya trikūṭagirikandare /
bhavitrī tatra vaidehī na rame'styatravicāraṇā //

ititasya vacaḥ śrutvā vayamutthāya satvarāḥ /
sāgarakramaṇe mantraṃ mantrayāmaḥ parantapa //

nādhyavāsyadyadā kaścitsāgarasya vilaṅghanam / tataḥ pitaramāviśya pupluve'hammahārṇavam /
śatayojanavistīrṇaṃ nihatya jalarākṣasīm //

upavāsatapaḥśīlā bhartṛdarśanalālasā /
jaṭilā maladigdhāṅgīkṛśa dīnā tapasvina //

nimittaistāmahaṃ sītāmupalabhya pṛthagvidhaiḥ /
upasṛtyābravaṃ cāryāmabhigamya rahogatām //

sīte rāmasya dūto'haṃvānaromārutātmajaḥ /
tvaddarśanamabhiprapsuriha prāpto vihāyasā //

rājaputrau kuśalinau bhrātarau rāmalakṣmaṇau /
sarvaśākhāmṛgendreṇa sugrīveṇābhipālitau //

kuśalantvābravīdrāmaḥsīte saumitriṇā saha /
sakhibhāvāc sugrīvaḥ kuśalaṃ tvā'nupṛcchati //

kṣiprameṣyati te bhartā sarvaśākhāmṛgaiḥ saha /
pratyayaṃ kuru me devi vānaro'smi na rākṣasaḥ //

muhūrtamivaca dhyātvā sītā māṃ pratyuvāca ha /
avaimi tvāṃhanūmantamavindhyavacanādaham //

avindhyo hi mahābāho rākṣaso vṛddhasammataḥ /
kathitastena sugrīvastvadvidhaiḥ sacivairvṛtaḥ //

gamyatāmiti coktvā māṃ sītā pādādimaṃ maṇim /
ghāritā yena vaidehī kālametamaninditā //

pratyayārthaṃ kathāṃ cemāṃ kathayāmāsa jānakī /
kṣiptāmiṣīkāṃ kākāya citrakūṭe mahāgirau //

bhavatā puruṣavyāghra pratyabhijñānakāraṇāt /
ekākṣivikalaḥ kākaḥ suduṣṭātmā kṛtaścavai //

grāhayitvā'hamātmānaṃ tato dagdhvāca tāṃ purīm / samprāpta ititaṃ rāmaḥ priyavādinamārcayat //