Mahabharata · Chapter 3.281

tato'vidūre nalinīṃ raprabhūtakamalotpalām /
sītāharaṇaduḥkhārtaḥ pampāṃ rāmaḥ samāsadat //

mārutena suśītena sukhenāmṛtagandhinā /
sevyamāno vane tasmiñjagāma manasā priyām //

vilalāpa sarājendrastatrakāntānusmaran /
kāmabāṇābhisantaptaṃ saumitristamathābravīt //

na tvāmevaṃvidho bhāvaḥ spraṣṭumarhati mānada /
ātmavantamiva vyādhiḥ puruṣaṃvṛddhasevinam //

pravṛttirupalabdhā te vaidehyā rāvaṇasya ca /
tāṃ tvaṃ puruṣakāreṇa buddhyā caivopapādaya //

abhigacchāva sugrīvaṃ śailasthaṃ haripuṅgavam /
mayi śiṣye ca bhṛtye ca sahāye ca samāśvasa //

evaṃ bahuvidhairvākyairlakṣmaṇena sa rāghavaḥ /
uktaḥ prakṛtimāpede kārye cānantaro'bhavat //

niṣevya vāri pampāyāstarpayitvā pitṛnapi /
pratasthaturabhau vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau //

tāvṛśyamūkamabhyetya bahumūlaphaladrumam /
giryagre vānarānpañvīrau dadṛśatustadā //

sugrīvaḥ preṣayāmāsa sacivaṃ vānaraṃ tayoḥ /
buddhimantaṃ hanūmantaṃ himavantamiva sthitam //

tena sambhāṣya pūrvaṃ tau sugrīvamabhijagmatuḥ /
rasakhyaṃ vānararājena cakre rāmastadā nṛpa //

tataḥ sītāṃ hṛtāṃ śrutvā sugrīvo vālinā kṛtam /
duḥkhamākhyātavānsarvaṃ rāmāyāmitatejase //

tadvāso darśayāmāsa tas kārye nivedite /
vānarāṇāṃ tu yatsītā hriyamāṇā vyapāsṛjat //

tatpratyayakaraṃ labdhvā sugrīvaṃ plavagādhipam /
pṛthivyāṃ vānaraiśvarye svayaṃrāmo'bhyaṣecayat //

pratijajñe cakākutsthaḥ samare vālino vadham /
sugrīvaścāpi vaidehyāḥ punarānayanaṃ nṛpa //

ityevaṃ samayaṃ kṛtvāviśvāsya ca parasparam /
abhyetya sarvakiṣkindhāṃ tasthuryuddhābhikāṅkṣiṇaḥ //

sugrīvaḥ prāpyakiṣkindhāṃ nanādaughanibhasvanaḥ /
nasāy tanmamṛṣe vālī tārā taṃ pratyaṣedhayat //

yathānadatisugrīvo balavāneṣa vānaraḥ /
manye cāśrayavānprāpto na tvaṃ niṣkrāntumarhasi //

hemamālī tato vālī tārāṃ tārādhipānanām /
provāca vacanaṃ vāgmī tāṃ vānarapatiḥ patiḥ //

sarvabhūtarutajñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara //
kena cāśrayavānprāpto mamaipa bhrātṛgandhikaḥ //

cintayitvā muhūrtaṃ tu tārā tārādhipaprabhā /
patimityabravītprājñā śṛṇu sarvaṃ kapīśvara //

hṛtadāro mahāsatvorāmo daśarathātmajaḥ /
ratulyārimitratāṃ prāptaḥ sugrīveṇa dhanurdharaḥ //

bhrātā cāsya mahābāhuḥ saumitriraparājitaḥ /
lakṣmaṇo nāma medhāvī sthitaḥ kāryārthasiddhaye //

maindaśca dvividaścāpi hanūmāṃścānilātmajaḥ /
jāmbavānṛkṣarājaśca sugrīvasacivāḥ sthitāḥ //

sarva ete mahātmāno buddhimanto mahābalāḥ /
alaṃ tava vināśāya rāmavīryavyapāśrayāḥ //

tasyāstadākṣipya vaco hitamuktaṃ kapīśvaraḥ /
paryaśaṅkata tāmīrṣuḥ sugrīvagatamānasām //

tārāṃ paruṣamuktvā tu nirjagāma guhāmukhāt /
sthitaṃ mālyavato'bhyāśe sugrīvaṃ sobhyabhāṣata //

asakṛttvaṃ mayā klīva nirjito jīvitapriyaḥ /
mukto gacchasi durbuddhe kathankāraṃ raṇe punaḥ //

ityuktaḥ prāhasugrīvo bhrātaraṃ hetumadvacaḥ /
prāptakālamamitraghnaṃ rāmaṃ sambodhayanniva //

hṛtarājyasya me rājanhṛtadārasya ca tvayā /
kiṃ me jīvitasāmarthyamiti viddhi samāgatam //

evamuktvābahuvidhaṃ tatastau sannipetatuḥ /
samare vālisugrīvau sālatālaśilāyudhau //

ubhau jaghnaturanyonyamubhau bhūmau nipetatuḥ /
ubhau vavalgatuścitraṃ muṣṭibhiśca nijaghnatuḥ //

ubhau rudhirasaṃsiktau nakhadantaparikṣatau /
śuśubhāte tadā vīrau puṣpitāviva kiṃśukau //

na viśeṣastayoryuddhe yadā kaścana dṛśyate /
sugrīvas tadā mālāṃ hanumānkaṇṭha āsajat //

sa mālayā tadā vīraḥ śuśubhe kaṇṭhasaktayā /
śrīmāniva mahāśailo malayo meghamālayā //

kṛtacihnaṃ tu sugrīvaṃ rāmo dṛṣṭvā mahādhanuḥ /
vicakarṣa dhanuḥśreṣṭhaṃ vālimuddiśya lakṣayan //

viṣphārastas dhanuṣo yantrasyeva tadā babhau /
vitatrāsa tadā vālī śareṇābhihato hṛdi //

sa bhinnahṛdayo vālī vakrācchoṇitamudvaman /
dadarśāvasthitaṃ rāmaṃ tataḥ saumitriṇā saha //

garhayitvāsa kākutsthaṃ papāta bhuvi mūrcchitaḥ /
tārā dadarśa taṃ bhūmau tārāpatimiva cyutam //

hate vālini sugrīvaḥ kiṣkindhāṃ pratyapadyata /
tāṃ tārāpatimukhīṃ tārāṃ nipatiteśvarām //

rāmastu caturo māsānpṛṣṭhe mālyavataḥ śubhe /
nivāsamakaroddhīmānsugrīveṇābhyupasthitaḥ //

rāvaṇo'pipurīṃ gatvālaṅkāṃ kāmabalātkṛtaḥ /
sītāṃ niveśayāmāsa bhavane nandanopame //

aśokavanikābhyāse tāpasāsramasannibhe /
bhartṛsmaraṇatanvaṅgī tāpasīveṣadhāriṇī //

upavāsatapaḥśīlā tataḥ sā pṛthulekṣaṇā /
uvāsa duḥkhavasatiṃ phalamūlakṛtāśanā //

dideśa rākṣasīstatrarakṣaṇe rākṣasādhipaḥ /
prāsāsiśūlaparaśumudgarālātadhāriṇīḥ //

dvyakṣīṃ tryakṣīṃ lalāṭakṣīṃ dīrghajihvāmajihvikām /
tristanīmekapādāṃ ca trijaṭāmekalocanām //

etāścānyāśca dīptākṣyaḥ karabhotkaṭamūrdhajāḥ /
parivāryāsate sītāṃ divārātramatandritāḥ //

tāstu tāmāyatāpāṅgīṃ piśācyo dāruṇasvarāḥ /
tarjayanti sadā raudrāḥ paruṣavyañjanasvarāḥ //

khādāma pāṭayāmaināṃ tilaśaḥ pravibhajyatām /
yeyaṃ bhartāramasmākamavamatyeha jīvati //

ityevaṃ paribhartsantīstrāsayānāḥ punaḥ punaḥ /
bhartṛśokasamāviṣṭā niḥśvasyedamuvāca tāḥ //

āryāḥ khādata māṃ śīghraṃ na me lobhosti jīvite /
vinā taṃ puṇḍarīkākṣaṃ nīlakuñcitamūrdhajam //

adyaivāhaṃ nirāhārā jīvitapriyavarjitā /
śoṣayiṣyāmi gātrāṇi ballī talagatā yathā //

na tvanyamabhigaccheyaṃ pumāṃsaṃ rāghavādṛte /
iti jānīta satyaṃ mekriyatāṃ yadanantaram //

tasyāstadvacanaṃ śrutvā rākṣasyastāḥ kharasvanāḥ /
ākhyātuṃ rākṣasendrāya janmustatsarvamāditaḥ //

gatāsu tāsu sarvāsu trijaṭā nāma rākṣasī /
sāntvayāmāsa vaidehīṃ dharmajñā priyavādinī //

sīte vakṣyāmi te kiñcidviśvāsaṃ karu me sakhi /
bhayaṃ tvaṃ tyaja vāmoru śṛṇu cedaṃ vaco mama //

avindhyo nāma medhāvī vṛddho rākṣasapuṅgavaḥ /
sa rāmasya hitānveṣī tvadarthe māmacūcudat //

sītā madvacanādvācyā samāśvāsya prasādya ca /
bhartā tekuśalī rāmolakṣmaṇānugato balī //

sakhyaṃ vānararājena śakrapratimatejasā /
kṛtavānrāghavaḥ śrīmāṃstvadarthe ca samudyataḥ //

mā ca te bhūdbhayaṃ bhīru rāvaṇāllokagarhitāt /
nalakūbaraśāpena rakṣitā hyasi nandini //

śapto hyeṣa purā pāpo vadhūṃ rambhāṃ parāmṛśan /
na śakrotyavaśāṃ nārīmupaitumajitendriyaḥ //

kṣiprameṣyati te bhartā sugrīveṇābhirakṣitaḥ /
saumitrisahito dhīmāṃstvāṃ ceto mokṣayiṣyati //

svapnā hi sumahāghorā dṛṣṭā me'niṣṭadarśanāḥ /
vināśāyāsya durbuddheḥ paulastyasya kulasya ca //

dāruṇo hyeṣa duṣṭātmā kṣudrakarmā niśācaraḥ /
svabhāvācchīladoṣeṇa sarveṣāṃ bhayavardhanaḥ //

spardhate sarvadevairyaḥ kālopahatacetanaḥ /
mayā vināsaliṅgāni svapne dṛṣṭāni tasya vai //

tailābhiṣikto vikaco majjanapke daśānanaḥ /
asakṛtsvarayukte tu rathe nṛtyanniva sthitaḥ //

kumbhakarṇādayaśceme nagnāḥ patitamūrdhajāḥ /
gacchanti dakṣiṇāmāśāṃ raktamālyānulepanāḥ //

śvetātapatraḥ soṣṇīṣaḥ śuklamālyānulepanaḥ /
śvetaparvatamārūḍha eka eva vibhīṣaṇaḥ //

sacivāścāsya catvāraḥ śuklamālyānulepanāḥ /
śvetaparvatamārūḍhā mokṣyante'smānmahābhayāt //

rāmasyāstreṇa pṛthivī parikṣiptā sasāgarā /
yaśasā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ pūrayiṣyati te patiḥ //

hastisakthisamārūḍho bhuñjāno madhupāyasam /
lakṣmaṇaśca mayā dṛṣṭo didhakṣuḥ sarvato diśam //

rudatī rudhirārdrāṅgī vyāghreṇa parirakṣitā /
asakṛttvaṃ mayā dṛṣṭā gacchantī diśamuttarām //

harṣameṣyasi vaidehi kṣipraṃ bhartrā samanvitā /
rāghaveṇa sahabhrātrā sīte tvamacirādiva //

ityetanmṛgaśāvākṣī tacchrutvā trijaṭāvacaḥ /
babhūvāśāvatī bālā punarbhartṛsamāgame //

tāvadabhyāgatā raudryaḥ piśācyastāḥsudāruṇāḥ / dadṛśustāṃ trijaṭayā sahāsīnāṃ yathāpuram //