Mahabharata · Chapter 3.278

uktaṃ bhagavatā janma rāmādīnāṃ pṛthakpṛthak /
prasthānakāraṇaṃ brahmañśrotumicchāmi kathyatām //

kathaṃ dāśarathī vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau /
prastāpitau vane brahmanmaithilī ca yaśasvinī //
mārkaṇḍeya uvāca /

jātaputro daśarathaḥ prītimānabhavannṛpa /
kriyāratirdharmarataḥ satataṃ vṛddhasevitā //

krameṇa cāsya te putrā vyavardhanta mahaujasaḥ /
vedeṣu sarahasyeṣu dhanurvedeṣu pāragāḥ //

caritabrahmacaryāste kṛtadārāśca pārtiva /
dṛṣṭvā rāmaṃ daśarathaḥ prītimānabhavatsukhī //

jyeṣṭho rāmo'bhavatteṣāṃ ramayāmāsa hi prajāḥ /
manoharatayā dhīmānpiturhṛdayanandanaḥ //

tataḥ sa rājā matimānmatvā'tmānaṃ vayodhikam /
mantrayāmāsa sacivairmantrajñaiśca purohitaiḥ //

abhiṣekāya rāmasya yāvairājyena bhārata /
prāptakālaṃ ca te sarve menire mantrisattamāḥ //

lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mattamātaṅgagāminam /
kambugrīvaṃ mahoraskaṃ nīlakuñcitamūrdhajam //

dīpyamānaṃ śriyā vīraṃ śakrādanavaraṃ bale /
pāragaṃ sarvadharmāṇāṃ bṛhaspatisamaṃ matau //

sarvānuraktaprakṛtiṃ sarvavidyāviśāradam /
jitendriyamamitrāṇāmapi dṛṣṭimanoharam //

niyantāramasādhūnāṃ goptāraṃ dharmacāriṇām /
dhṛtimantamanādhṛṣyaṃ jetāramaparājitam //

putraṃ rājā daśarathaḥ kausalyānandavardhanam /
sandṛśyaparamāṃ prītimagacchatkulanandanam //

cintayaṃśca mahātejā guṇānrāmasya vīryavān /
abhyabhāṣata bhadraṃ te prīyamāṇaḥ purohitam //

ad puṣyo niśi brahmanpuṇyaṃ yogamupaiṣyati /
sambhārāḥ sambhriyantāṃ me rāmaścopanimantryatām //

śva evapuṣyo bhavitā yatrarāmaḥ suto mayā /
yauvarājye'bhiṣektavyaḥ paureṣu sahamantribhiḥ //

iti tadrājavacanaṃ pratiśrutyātha mantharā /
kaikeyīmabhigamyedaṃ kāle vacanamabravīt //

adya kaikeyi daurbhāgyaṃ rājñā te khyāpitaṃ mahat /
āśīviṣastvāṃ sankruddhaśchanno daśati durbhage //

subhagā khalu kausalyā yasyāḥ putro'bhiṣekṣyate /
kuto hi tava saubhāgyaṃ yasyāḥ putro na rājyabhāk //

sā tadvacanamājñāya sarvābharaṇabhūṣitā /
vedī vilagnamadhyena bibhratī rūpamuttamam //

vavikte patimāsādya hasantīva śucismitā /
rājānaṃ tarjayantīva madhuraṃ vākyamabravīt //

satyapratijña yanme tvaṃ kāmamekaṃ visṛṣṭavān / upākuruṣva tadrājaṃstasmānmuñcasva sankaṭāt /
tadadya kuru satyaṃ me varaṃ varada bhūpate //
rājovāca /

varaṃ dadāni te hanta tadgṛhāṇa yadicchasi /
avadhyo vadhyatāṃ kodya vadhyaḥ ko'dya vimucyatāṃ //

dhanaṃ dadāni kasyād hriyatāṃ kasyaravāpunaḥ /
brāhmaṇasvādihānyatrayatkiñcidvittamasti me //

pṛthivyāṃ rājarājosmi cāturvarṇyas ritā /
yaste'bhilapitaḥ kāmo brūhi kalyāṇi māciraṃ //

sātadvacanamājñāya parigṛhya narādhipam /
ātmano balamājñāya tata enamuvāca ha //

ābhiṣecanikaṃ yatte rāmārthamupakalpitam /
bharatastadavāpnotu vanaṃ gacchatu rāghavaḥ //

nava pañca ca varṣāṇi daṇḍakāraṇyamāśritaḥ /
cīrājinajaṭādhārī rāmo bhavatu tāpasaḥ //

sa taṃ rājā varaṃ śrutvā vipriyaṃ dāruṇodayam /
duḥkhārto bharataśreṣṭha na kiñcidvyājahāra ha //

tatastathoktaṃ pitaraṃ rāmo vijñāya vīryavān /
vanaṃ pratasthe dharmātmā rājā satyo bhavatviti //

tamanvagacchallakṣmīvāndhanuṣmām̐llakṣmaṇastadā /
sītā ca bhāryā bhadraṃ te vaidehī janakātmajā //

tato vanaṃ gaterāme rājā daśarathastadā /
samayujyata dehasya kālaparyāyadharmaṇā //

rāmaṃ tu gatamājñāya rājānaṃ ca tathāgatam /
anāryā bharataṃ devī kaikeyī vākyamabravīt //

gatodaśarathaḥ svargaṃ vanasthau rāmalakṣmaṇau /
gṛhāṇa rājyaṃvipulaṃ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam //

tāmuvāca sa dharmātmā nṛśaṃsaṃ bata te kṛtam /
patiṃ hatvākulaṃ cedamutsādya dhanalubdhayā //

ayaśaḥ pātayitvā me mūrdhni tvaṃ kulapāṃsane /
sakāmā bhava me mātarityuktvā praruroda ha //

sa cāritraṃ viśodhyātha sarvaprakṛtisannidhau /
anvayāddhātaraṃ rāmaṃ vinivartanalālasaḥ //

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca suduḥkhitaḥ /
agre prasthāpya yānaiḥ sa śatrughnasahito yayau //

vasiṣṭhavāmadevābhyāṃ vipraiścānyaiḥ sahasraśaḥ /
paurajānapadaiḥ sārdhaṃ rāmānayanakāṅkṣayā //

dadarśa citrakūṭasthaṃ sa rāmaṃ sahalakṣmaṇam /
tāpasānāmalankāraṃ dhārayantaṃ dhanurdharam //

uvāca prāñjalirbhūtvāpraṇipatya raghūttamam /
śaśaṃsa maraṇaṃ rājñaḥ so'nāthāṃścāpi kosalān //

nātha tvaṃ pratipadyasva svarājyamiti coktavān //

sa tasya vacanaṃ śrutvā rāmaḥ paramaduḥkhitaḥ /
cakāra devakalpasya pituḥ snātvodakakriyām //

abravītsa tadārāmo bhrātaraṃ bhrātṛvatsalam / pāduke me bhaviṣyete rājyagoptryau parantapa /
evamastviti taṃ prāha bharataḥ praṇatastadā //

visarjitaḥ sa rāmeṇa piturvacanakāriṇā /
nandigrāme'karodrājyaṃ puraskṛtyāsya pāduke //

rāmastu punarāśaṅkya paurajānapadāgamam /
praviveśa mahāraṇyaṃ śarabhaṅgāśramaṃ prati //

satkṛtya śarabhaṅgaṃ sa daṇḍakāraṇyamāśritaḥ /
nadīṃ godāvarīṃ ramyāmāśritya nyavasattadā //

vasatastasya rāmasya tataḥ śūrpaṇakhākṛtam /
khareṇāsīnmahadvairaṃ janasthānanivāsinā //

rakṣārthaṃ tāpasānāṃ tu rāghavo dharmavatsalaḥ /
caturdaśasahasrāṇi jaghāna bhuvi rākṣasān //

dūṣaṇaṃ ca svaraṃ caivanihatya sumahābalau /
cakre kṣemaṃ punardhīmāndharmāraṇyaṃ sa rāghavaḥ //

hateṣu teṣu rakṣaḥsu tataḥ śūrpaṇakhā punaḥ /
yayau nikṛttanāsoṣṭhī laṅkāṃ bhrāturniveśanam //

tato rāvaṇamabhyetya rākṣasī duḥkhamūrcchitā /
papāta pādayorbhrātuḥ saṃśuṣkarudhirānanā //

tāṃ tathā vikṛtāṃ dṛṣṭvā rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ /
utpapātāsanātkruddho dantairdantānupaspṛśan //

svānamātyānvisṛjyātha vivikte tāmuvāca saḥ /
kenāsyevaṃ kṛtā bhadre māmacintyāvamatya ca //

kaḥ śūlaṃ tīkṣṇamāsādya sarvagātreṣu sevate /
kaḥ śirasyagnimādhāya viśvastaḥ svapate sukham //

āśīviṣaṃ ghorataraṃ pādena spṛśatīha kaḥ /
siṃhaṃ kesariṇaṃ mattaḥ spṛṣṭvā daṃṣṭrāsu tiṣṭhati //

ityevaṃ bruvatastasya netrebhyastejaso'rciṣaḥ /
niścerurdahyato rātrau vṛkṣasyeva svarandhrataḥ //

tasya tatsarvamācakhyau bhaginī rāmavikramam /
kharadūṣaṇasaṃyuktaṃ rākṣasānāṃ parābhavam //

tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ kālacoditaḥ /
rāmasya vadhamākāṅkṣanmārīcaṃ manasāgamat //

sa niścityatataḥ kṛtyaṃ sāgaraṃ lavaṇākaram /
ūrdhvamācakrame rājā vidhāya nagare vidhim //

trikūṭaṃ samatikramya kālaparvatameva ca /
dadarśa makarāvāsaṃ gambhīrodaṃ mahodadhim //

tamatītyātha gokarṇamabhyagacchaddaśānanaḥ /
dayitaṃ stānamavyagraṃ śūlapāṇermahātmanaḥ //

tatrābhyagacchanmārīcaṃ pūrvāmātyaṃ daśānanaḥ / purā rāmabhayādeva tāpasaṃ priyajīvitam //