Mahabharata · Chapter 3.215
evamuktaḥ sa viprastu dharmavyādhena bhārata /
kathāmakathayadbhūyo manasaḥ prītivardhanīm //
brāhmaṇa uvāca /
mahābhūtāni yānyāhuḥ pañca dharmavidāṃvara /
ekaikasya guṇānsamyakpañcānāmapi me vada //
vyādha uvāca /
bhūmirāpastathā jyotirvāyurākāśameva ca /
guṇottarāṇai sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmi te guṇān //
bhūmiḥ pañcaguṇā brahmananudakaṃ ca caturguṇam /
guṇāstrayastejasi ca trayaścākāśavātayoḥ //
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ /
eteguṇāḥ pañca bhūmeḥ sarvebhyo guṇavattarāḥ //
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca saraścāpi dvijottama /
apāmete guṇā brahmankīrtitāstava suvrata //
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejaso'tha guṇāstrayaḥ /
śabdaḥ sparśaśca vāyau tu śabdaścākāśa eva tu //
ete pañcadaśa brahmanguṇā bhūteṣu pañcasu /
vartante sarvabhūteṣu yeṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //
anyonyaṃ nātivartante samyakva bhavati dvija /
yadā tu viṣamaṃ bhāvamācaranti carācarāḥ //
tadā dehī dehamanyaṃ vyatirohati kālataḥ /
prātilomyādvinaśyanti jāyante cānupūrvaśaḥ //
tatra tatrahi dṛśyante dhātavaḥ pāñcabhautikāḥ /
yairāvṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam //
indriyairgṛhyate yadyattattadvyaktamiti smṛtam /
tadavyaktamiti jñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam //
yathāsvaṃ grāhakānyeṣāṃ śabdādīnāmimāni tu /
indriyāṇi tathā dehī dhārayanniha tapyate //
loke vitatamātmānaṃ lokaṃ cātmani paśyati /
parāparajñaḥ saktaḥ sansa tu bhūtāni paśyati //
paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā /
brahmabhūtas saṃyogo nāśubhenopapadyate //
jñānamūlātmakaṃ kleśamativṛttasya mohajam /
lokabuddhiprakāśena jñeyamārgeṇa gamyate //
anādinidhanaṃ jantumātmayoniṃ sadāvyayam /
anaupamyamamūrtaṃ ca bhagavānāha buddhimān //
tapomūlamidaṃ sarvaṃ yanmāṃ viprānupṛcchasi / tapasā hi samāpnoti yadyadevābhivāñchati /
indriyāṇyeva saṃyamya tapo bhavati nānyathā //
indriyāṇyeva tatsarvaṃyatsvarganarakāvubhau /
nigṛhītavisṛṣṭāni svargāya narakāya ca //
eṣa yogavidhiḥ kṛtsno yāvadindriyadhāraṇam /
etanmūlaṃ hi tapasaḥ svargasya narakasya ca //
indriyāṇāṃ prasaṅgena domārcchatyasaṃśayam /
sanniyamya tu tānyeva tataḥ siddhiṃ samāpnuyāt //
ṣaṇṇāmātprani yojyānāmaiśvaryaṃ yo'dhitiṣṭhati /
na sa pāpaiḥ kuto'narthairyujyate vijitendriyaḥ //
rathaḥ śarīraṃ puruṣasya dṛṣṭa- mātmā niyantendriyāṇyāhuraśvān /
tairapramattaḥ kuśalī sadaśvai- rdānta sukhaṃ yāti rathīva dhīraḥ //
ṣaṇṇāmātmaniyuktānāmindriyāṇāṃ pramāthinām /
yo dhīro dhārayedraśmīnsa syātparamasārathiḥ //
indriyāṇāṃ prasṛṣṭānāṃ hayānāmiva vartmasu /
dhṛtiṃ kurvīta sārathye dhṛtyā tāni jayeddhruvam //
indriyāṇāṃ vicaratāṃ yanmano'nuvidhīyate /
tadas harate buddhiṃ nāvaṃ vāyurivāmbhasi //
yeṣu vipratipadyante ṣaṭsvamohātphalāgamam / teṣvadhyavasitādhyāyī vindate dhyānajaṃ phalam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0