Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 3.215

3.215.1

evamuktaḥ sa viprastu dharmavyādhena bhārata /
kathāmakathayadbhūyo manasaḥ prītivardhanīm //
brāhmaṇa uvāca /

3.215.2

mahābhūtāni yānyāhuḥ pañca dharmavidāṃvara /
ekaikasya guṇānsamyakpañcānāmapi me vada //
vyādha uvāca /

3.215.3

bhūmirāpastathā jyotirvāyurākāśameva ca /
guṇottarāṇai sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmi te guṇān //

3.215.4

bhūmiḥ pañcaguṇā brahmananudakaṃ ca caturguṇam /
guṇāstrayastejasi ca trayaścākāśavātayoḥ //

3.215.5

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ /
eteguṇāḥ pañca bhūmeḥ sarvebhyo guṇavattarāḥ //

3.215.6

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca saraścāpi dvijottama /
apāmete guṇā brahmankīrtitāstava suvrata //

3.215.7

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejaso'tha guṇāstrayaḥ /
śabdaḥ sparśaśca vāyau tu śabdaścākāśa eva tu //

3.215.8

ete pañcadaśa brahmanguṇā bhūteṣu pañcasu /
vartante sarvabhūteṣu yeṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //

3.215.9

anyonyaṃ nātivartante samyakva bhavati dvija /
yadā tu viṣamaṃ bhāvamācaranti carācarāḥ //

3.215.10

tadā dehī dehamanyaṃ vyatirohati kālataḥ /
prātilomyādvinaśyanti jāyante cānupūrvaśaḥ //

3.215.11

tatra tatrahi dṛśyante dhātavaḥ pāñcabhautikāḥ /
yairāvṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam //

3.215.12

indriyairgṛhyate yadyattattadvyaktamiti smṛtam /
tadavyaktamiti jñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam //

3.215.13

yathāsvaṃ grāhakānyeṣāṃ śabdādīnāmimāni tu /
indriyāṇi tathā dehī dhārayanniha tapyate //

3.215.14

loke vitatamātmānaṃ lokaṃ cātmani paśyati /
parāparajñaḥ saktaḥ sansa tu bhūtāni paśyati //

3.215.15

paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā /
brahmabhūtas saṃyogo nāśubhenopapadyate //

3.215.16

jñānamūlātmakaṃ kleśamativṛttasya mohajam /
lokabuddhiprakāśena jñeyamārgeṇa gamyate //

3.215.17

anādinidhanaṃ jantumātmayoniṃ sadāvyayam /
anaupamyamamūrtaṃ ca bhagavānāha buddhimān //

3.215.18

tapomūlamidaṃ sarvaṃ yanmāṃ viprānupṛcchasi / tapasā hi samāpnoti yadyadevābhivāñchati /
indriyāṇyeva saṃyamya tapo bhavati nānyathā //

3.215.19

indriyāṇyeva tatsarvaṃyatsvarganarakāvubhau /
nigṛhītavisṛṣṭāni svargāya narakāya ca //

3.215.20

eṣa yogavidhiḥ kṛtsno yāvadindriyadhāraṇam /
etanmūlaṃ hi tapasaḥ svargasya narakasya ca //

3.215.21

indriyāṇāṃ prasaṅgena domārcchatyasaṃśayam /
sanniyamya tu tānyeva tataḥ siddhiṃ samāpnuyāt //

3.215.22

ṣaṇṇāmātprani yojyānāmaiśvaryaṃ yo'dhitiṣṭhati /
na sa pāpaiḥ kuto'narthairyujyate vijitendriyaḥ //

3.215.23

rathaḥ śarīraṃ puruṣasya dṛṣṭa- mātmā niyantendriyāṇyāhuraśvān /
tairapramattaḥ kuśalī sadaśvai- rdānta sukhaṃ yāti rathīva dhīraḥ //

3.215.24

ṣaṇṇāmātmaniyuktānāmindriyāṇāṃ pramāthinām /
yo dhīro dhārayedraśmīnsa syātparamasārathiḥ //

3.215.25

indriyāṇāṃ prasṛṣṭānāṃ hayānāmiva vartmasu /
dhṛtiṃ kurvīta sārathye dhṛtyā tāni jayeddhruvam //

3.215.26

indriyāṇāṃ vicaratāṃ yanmano'nuvidhīyate /
tadas harate buddhiṃ nāvaṃ vāyurivāmbhasi //

3.215.27

yeṣu vipratipadyante ṣaṭsvamohātphalāgamam / teṣvadhyavasitādhyāyī vindate dhyānajaṃ phalam //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc