Mahabharata · Chapter 3.195

bhūya eva brāhmaṇamāhātmyaṃ vaktumarhasītyabravītpāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam //

athācaṣṭa mārkaṇḍeyo'pūrvamidaṃ śrūyatāṃ brāhmaṇānāṃ caritam //

ayodhyāyāmikṣvākukulodvahaḥ pārthivaḥ parīkṣinnāma mṛgayāmagamat //

sa eko'śvena mṛgamanvasarat mṛgo dūramapāharat //

adhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaścaikasmindeśe nīlaṃ gahanaṃ vanaṣaṇḍamapaśyat //

tasyāviśeṣato vanaṣaṇḍasya madhye'tīva ramaṇīyaṃ saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata //

athāśvastaḥ sa bisamṛṇālamaśvāyāgrato nikṣipya puṣkariṇītīre saṃviveśa tataḥ śayāno madhurangītamaśṛṇot //

sa śrutvā'cintayanneha manuṣyagatiṃ paśyāmi kasya svalvayaṃ gītaṃśabda iti //

athāpaśyatkanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇyavacinvatīṃ gāyantīṃ ca atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat //

tāmabravīdrājā kasyāsi bhadre kā vā tvamiti sā pratyuvāca kanyā'smīti tāṃ rājovācārthī tvayā'hamiti //

athovāca kanyā samayenāhaṃ śakyā tvayā labdhuṃ nānyatheti rājā tāṃ samayamapṛcchat maṇḍūkarājasya kaḥ samaya iti tataḥ kanyedamuvāca nodakaṃ me darśayitavyamiti //

sa rājā tāṃ bāḍhamityuktvā tāṃ samāgamya tayāsaha tatra tasthau //

tatastatraivāsīne rājani sā senā'nvagacchat //

padenānupadaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ parivāryātiṣṭhata atha paryāśvastaśca rājā tayaiva saha śivikayā prāyādaviṣādaḥ svanagaramanuprāpya rahasi tayā ramamāṇo na kāṃścidapaśyat //

atha pradhānāmātyo'bhyāśacarāstasya striyo'pṛcchat //

kimatra prayojanaṃ vartate ityathābruvaṃstāḥ striyaḥ //

apūrvamiva paśyāma udakaṃ nātra nīyata ityathāmātyo'nudakaṃ vanaṃ kārayitvodāravṛkṣaṃ bahupuṣpaphalamūlaṃ tasya madhye muktājālamayīṃ pārśve vāpīṃ gūḍhāṃ sudhopaliptāṃ sa rahasyupagamya rājānamabravīt //

vanamidamudāramanudakaṃ sādhvatra sahaitayā gamyatāmiti //

sa tasya vacanāttayaiva saha devyā tadvanaṃ prāviśatsa kadācittasminkānane ramye tayaiva sa vyavāharadathakṣuttṛṣṇārditaḥ śrānto'timuktāgāramapaśyat //

tatpraviśyarājā saha priyayā susaṃskṛtāṃ vimalāṃ salilapūrṇāṃ vāpīmapaśt //

dṛṣṭvaiva ca tāṃ tasyāśca tīre sahaiva tayā devyā'vātiṣṭhat //

atha tā devīṃ sa rājā'bravītsādhvavatara vāpīsalilamiti sā tadvaca śrutvā'vatīrya vāpīṃ nyamajjanna punarudakādudamajjat //

tāṃ sa mṛgayamāṇo rājā nāpaśyadvāpīmatha niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayāmāsa sa rājā //

sarvamaṇḍūkavadhaḥ kriyatāmiti yomayā'rthī sa māṃ mṛtamaṇḍūkopāyanamādāyopatiṣṭhediti //

atha maṇḍūkavadhe ghore kriyamāṇe dikṣu sarvāsu ramaṇḍūkānbhayamāviveśa te bhītā maṇḍūkarājñe yathāvṛttaṃ nyavedayan //

tato maṇḍūkarāṭ tāpasaveṣadhārī rājānamabhyagacchadupetya cainamuvāca //

mā rājankrodhavaśaṃ gamaḥ prasādaṃ kuru nārhasi maṇḍūkānāmanaparādhināṃ vadhaṃ kartumiti ślokau cātra bhavataḥ //

mā maṇḍūkāñjighāṃsīstvaṃ kopaṃ sandhārayācyuta / prakṣipanti vadhādbhekā janānāṃ parijānatām //

pratijānīhi naitāṃstvaṃ prāpya krodhaṃ vimokṣyase / alaṃ kṛtvā tavādharmaṃ maṇḍūkaiḥ kiṃ hatairhi te //

tamevaṃvādinamiṣṭajanaviyogaśokaparītātmā rājā'thovāca //

na hi kṣamyate tanmayā haniṣyāmyetānetairdurātmabhiḥ priyā me bhakṣitā sarvathaiva me vadhyā maṇḍūkā nārhasi vidvanmāmuparoddhumiti //

sa tadvākyamupalabhyavyathitendriyamanāḥ provāca prasīda rājannahamāyurnāma maṇḍūkarājo mama sā duhitā suśobhanā nāma tasyā hi dauḥśīlyametadbahavastayā rājāno vipralabdhapūrvā iti //

tamabravīdrājā yā sā tava raduhitā tayā samarthī sā me dīyatāmiti //

athaināṃ rājñe pitā'dādabravīccaināmenaṃ rājānaṃ śuśrūṣasveti //

sa evamuktvā duhitaraṃ kruddhaḥ śaśāpa yasmāttvayā rājāno vipralabdhā bahavastasmādabrahmaṇyāni tavāpatyāni bhaviṣyantyānṛtikatvāttaveti //

sa ca rājā tāmupalabhya tasyāṃ surataguṇanibaddhahṛdayo lokatrayaiśvaryamivopalabhya harṣabāṣpasandigdhayā vācā praṇipatyābhipūjya maṇḍūkarājamabravīdanugṛhītosmīti //

sa ca maṇḍūkarājo duhitaramanujñāpya yathāgatamagacchat //

atha kasyacitkālasya tasyāṃ kumārāstrayastasya rājñaḥ sambabhūvuḥ śalo dalo balaśceti tatasteṣāṃ jyeṣṭhaṃ śalaṃ samaye pitā rājye'bhiṣicya tapasi dhṛtātmā vanaṃ jagāma //

atha kadācicchalo mṛgayāmanucaranmṛgamāsādya rathenānvadhāvat //

sūtaṃ covāca śīghraṃ māṃ vāhayasveti sa tathokta sūto rājānamabravīt //

na kriyatāmanubandho naiṣa śakyastvayā mṛgo'yaṃ grahītuṃ yadyapi te rathe yuktau vāmyau syātāmiti tato'bravīdrājā sūtamācakṣva me vābhyau vājinau tvā pṛcchāmīti // sa evamukto rājabhayabhītaḥ sūto vāmadevaśāpabhayabhītaścāsyopācakhyau // vāmadevasyāśvau vāmyau manojavāviti //

athainamevaṃ bruvāṇamabravīdrājā vāmadevāśramaṃ prayādahīti sa gatvā vāmadevāśramaṃ tamṛṣimabravīt //

bhagavanmṛgo me viddhaḥ palāyate sambhāvayitumarhasi vāmyau dātumiti tamabravīdṛṣirdadāni te vāmyau kṛtakāryeṇa bhavatā mamaiva vāmyau niryātayitavyau kṣipramiti sa ca tāvaśvau pratigṛhyānujñāpya ṛṣiṃ prāyādvājiyuktena rathena mṛgaṃ prati gacchaṃścābravītsūtamaśvaratnadvayamāvayoryogyaṃ naitau pratideyau vāmadevāyetyuktvā mṛgamavāpya svanagarametyāśvāvantaḥpure'sthāpayat //

atharṣiścintayāmāsa taruṇo rājaputraḥ kalyāṇaṃ patramāsādya ramate na me vāmyau pratiniryātayatyaho kaṣṭamiti //

sa manasā vicintya māsi pūrṇe śiṣyamabravīt //

gacchātreya rājānaṃ brūhi yadi paryāptaṃ niryātayogādhyāyavāmyāviti sa gatvaivaṃ taṃ rājānamabravīttarājā pratyuvāca rājñāmetadvāhanamanarhā brāhmaṇā ratnānāmevaṃvidhānāṃ na kiñcit brāhmaṇānāmaśvaiḥ kāryaṃ sādhu gamyatāmiti //

sa gatvaitadupādhyāyāyācaṣṭa tacchrutvā vacanamapriyaṃ vāmadevaḥ krodhaparītātmā svayameva rājānamabhigamyāśvārthamacodayanna cādadadrājā //
vāmadeva uvāca /

prapaccha vāmyau mama pārthiva tvaṃ kṛtaṃ hi te kāryamābhyāmaśakyam /
mā tvā vadhīdvaruṇo ghorapāśai- rbrahmakṣatrasyāntare vartamānaḥ //
rājovāca /

anaḍvāhau suvratau sādhu dāntā- vetadviprāṇāṃ vāhanaṃ vāmadeva /
tābhyāṃ yāhi tvaṃ yatra kāmo maharṣe- cchandāṃsi vai tvādṛśaṃ saṃvahanti //
vāmadave uvāca /

chandāṃsi vai mādṛśaṃ saṃvahanti loke'muṣminpārthiva yāni santi /
asmistu loke mama yānameta- dasmadvidhānāmapareṣāṃ ca rājan //
rājovāca /

catvārastvāṃ vā gardabhāḥ saṃvahantu śreṣṭhāśvataryo harayo vātaraṃhāḥ /
taistvaṃ yāhi rakṣatriyasyaiṣa vāho mamaiva vāmyau na tavaitau hi viddhi //
vāmadeva uvāca /

ghoraṃ vrataṃ brāhmaṇasyaitadāhu- retadrājanyadihājīvamānaḥ /
ayasmayā ghorarūpā mahānta- ścatvāro vā yātudhānāḥ suraudrāḥ / mayā prayuktāstvadvadhamīpsamānā vahantu tvāṃ śitaśūlāścaturdhā //
rājovāca /

ye tvāṃ vidurbrāhmaṇaṃ vāmadeva vācā hantuṃ manasā karmaṇā vā /
te tvāṃ saśiṣyamiha pātayantu madvākyanunnāḥ śitaśūlāsihastāḥ //
[vāmadeva uvāca /

mamaitau vāmyau pratigṛhya rājan punardadānīti prapadya me tvam /
prayaccha śīghraṃ mama vāmyau tvamaśvau yadyātmānaṃ jīvituṃ te kṣamaṃ syāt //
rājovāca /

na brāhmaṇebhyo mṛgayā prasūtā na tvā'nuśāsmyadyaprabhṛti hyasatyam /
tavaivājñāṃ sampraṇidhāya sarvāṃ tathā brahmanpuṇyalokaṃ labheyam // ]
vāmadeva uvāca /

nānuyogā brāhmaṇānāṃ bhavanti vācā rājanmanasā karmaṇā vā /
yastvevaṃ brahma tapasā'nveti vidvāṃ- stena śreṣṭho bhavati hi jīvamānaḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

evamukte vāmadevena rājan samuttasthū rākṣasā ghorarūpāḥ /
taiḥ śūlahastairvadhyamānaḥ sa rājā provācedaṃ vākyamuccaistadānīm //

ikṣvākavo vā yadi māṃ tyajeyu- rye te vidheyā bhuvi cānye mahīpāḥ /
notsrakṣye'haṃ vāmadevas vāmyau naivaṃvidhā dharmaśīlā bhavanti //

evaṃ bruvanneva sa yātudhānai- rhato jagāmāśu mahīṃ kṣitīśaḥ /
tato viditvā nṛpatiṃ nipātita- mikṣvākavo vai dalamabhyaṣiñcan //

rājye tadā tatra gatvā sa vipraḥ provācedaṃ vacanaṃ vāmadevaḥ /
dalaṃ rājānaṃ brāhmaṇānāṃ hi deya- mevaṃ rājansarvadharmeṣu dṛṣṭam //

bibheṣi cettvamadharmānnarendra prayaccha me śīghramevādya vāmyau /
etacchrutvā vāmadevas vākyaṃ sa pārthivaḥ sūtamuvāca roṣāt //

ekaṃ hi me sāyakaṃ citrarūpaṃ dugdhaṃ viṣeṇāharasangṛhītam /
yena viddho vāmadevaḥ śayīta sandaśyamānaḥ śvabhirārtarūpaḥ //
vāmadeva uvāca /

jānāmi putraṃ daśavarṣaṃ tavāhaṃ jātaṃ mahiṣyāṃ śyenajitaṃ narendra /
etaṃ jahi tvaṃ madvacanātpraṇunna- stūrṇaṃ priyaṃ sāyakairghorarūpaiḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

evamukto vāmadevena rājanna- ntaḥpure rājaputraṃ jaghāna /
sa sāyakastigmatejā visṛṣṭaḥ śrutvā dalastatra vākyaṃ babhāṣe //

ikṣvākavo hanta carāmi vaḥ priyaṃ nihanmīmaṃ vipramadya pramathya /
ānīyatāmaparastigmatejāḥ paśyadhvaṃ me vīryamadya kṣitīśāḥ //
vāmadeva uvāca /

yattvamenaṃ sāyakaṃ ghorarūpaṃ viṣeṇa digdhaṃ mama sandadhāsi /
na tvetaṃ tvaṃ śaravarṣaṃ vimoktuṃ sandhātuṃ vā śakṣyase mānavendra //
rājovāca /

ikṣvākavaḥ paśta māṃ gṛhītaṃ na vai śaknomyeṣa śaraṃ vimoktum
na cāsya kartuṃ nāśamabhyutsahāmi āyuṣmānvai jīvatu vāmadevaḥ //
vaimadeva uvāca /

saṃspṛśyaināṃ mahīṣīṃ sāyakena tatastasmādenaso mokṣyase tvam /
tatastathā kṛtavānpārthivastu tato muniṃ rājaputrī babhāṣe //

yathā yuktā vāmadevāhamenaṃ dinedine sandiśantī nṛśaṃsam /
brāhmaṇebhyo mṛgayatī sūnṛtāni tathā brahmanpuṇyalokaṃ labheyam //
vāmadeva uvāca /

tvayā trātaṃ rājakulaṃ śubhekṣaṇe varaṃ vṛṇīṣvāpratimaṃ dadāni te /
praśādhīmaṃ svajanaṃ rājaputri ikṣvākurājyaṃ sumahaccāpyanindye //
rājaputryuvāca /

varaṃ vṛṇe bhagavaṃstvevameṣa vimucyatāṃ kilviṣādadya bhartā /
śivena jīvāmi saputrabāndhavaṃ varo vṛto hyeṣa mayā dvijāgrya //
mārkaṇḍeya uvāca /

śrutvā vaca sa munī rājaputryā- stathā'stviti prāha kurupravīra /
tataḥ sa rājā mudito babhūva vāmyau cāsmai pradadau sampraṇamya //