Mahabharata · Chapter 3.190

tataḥ sa pāṇḍavo bhūyo mārkaṇḍeyamuvāca ha /
kathayasvati caritaṃ manorvaivasvatasya ca //
mārkaṇḍeya uvāca /

vivasvataḥ suto rājanmaharṣiḥ supratāpavān /
babhūva naraśārdūla prajāpatisamadyutiḥ //

ojasātejasā lakṣmyā tapasā ca viśeṣataḥ /
aticakrāma pitaraṃ manuḥ svañca pitāmaham //

ūrdhvabāhurviśālāyāṃ badaryāṃ sa narādhipaḥ /
ekapādasthitastīvraṃ cakāra sumahattapaḥ //

avākūśirāstathā cāpi netrairanimiṣairdṛḍham /
so'tapyata tapo ghoraṃ varṣāṇāmayutaṃ tadā //

taṃ kadācittapasyantamārdracīrajaṭādharam /
cīriṇītīramāgamya matsyo vacanamabravīt //

bhagavankṣudramatsyesmi balavadbhyo bhayammama /
matsyebhyo hi tato māṃ tvaṃ trātumarhasi suvrata //

durbalaṃ balavanto hi matsyā matsyaṃ viśeṣataḥ /
bhakṣayanti sadā vṛttirvihitā naḥ sanātanī //

tasmādbhayaughānmahato majjantaṃ māṃ viśeṣataḥ /
trātumarhasi kartāsmi kṛtepratikṛtaṃ tava //

sa matsyavacanaṃ śrutvā kṛpayā'bhipariplutaḥ /
manurvaivasvato'gṛhṇāttaṃ matsyaṃ pāṇinā svayam //

udakāntamupānīya matsyaṃ vaivasvato manuḥ /
aliñjare prākṣipattaṃ candrāṃśusadṛśaprabham //

sa tatra vavṛdhe rājanmatsyaḥ paramasatkṛtaḥ /
putravatsvīkarottasmai manurbhāvaṃ viśeṣataḥ //

atha kālena mahatā sa matsyaḥ sumahānabhūt /
aliñjarajale caiva nāsau samabhavatkila //

atha matsyo manuṃ dṛṣṭvā punarevābhyabhāṣata /
bhagavansādhu me'dyānyatsthānaṃ sampratipādaya //

uddhṛtyāliñjarāttasmāttataḥ sa bhagavānmanuḥ /
taṃ matsyamanayadvāpīṃ mahatīṃ sa manustadā //

tatrataṃ prākṣipaccāpi manuḥ parapurañjaya /
athāvardhata matsyaḥ sa punarvarṣagaṇānbahūn //

dviyojanāyatā vāpī vistṛtācāpi yojanam /
tasyāṃ nāsau samabhavanmatsyo rājīvalocana //

viceṣṭituṃ ca kaunteya matsyo vāpyāṃ viśāmpate /
manuṃ matsyastato dṛṣṭvā punarevābhyabhāṣata //

naya māṃ bhagavansādho samudramahiṣīṃ priyām /
gaṅgāṃ nāntrāpi śaktosmi vastuṃ matimatāṃvara //

nideśe hi mayā tubhyaṃ sthātavyamanasūyatā /
vṛddhirhi paramā prāptā tvatkṛte hi mayā'nagha //

evamukto manurmatsyamanayadbhagavānvaśī /
nadīṃ gaṅgāṃ tatracainaṃ svayaṃ prākṣipadeva ca //

sa tatra vavṛdhe matsyaḥ kañcitrālamarindama /
gataḥ punarmanuṃ dṛṣṭvā matsyo vacanamabravīt //

gaṅgāyāṃ hi na śaknomi bṛhattvācceṣṭituṃ prabho /
samudraṃ naya māmāśu prasīda bhagavanniti //

uddhṛtya gaṅgāsalilāttato matsyaṃ manuḥ svayam /
samudramanayatpārta tatracainamavāsṛjat //

sumahānapi matsyastu sa manornayatastadā /
āsīdyatheṣṭahāryaśca sparśagandhasukhaśca vai //

yadā samudre prakṣiptaḥ sa matsyo nanunā tadā /
tata enamidaṃ vākyaṃ smayamāna ivābravīt //

bhagavanhi kṛtā rakṣā tvayā sarvā viśeṣataḥ /
prāptakālaṃ tu yatkāryaṃ tvayā tacchrūyatāṃ mama //

acirādbhagavanbaumamidaṃ sthāvarajaṅgamam /
sarvameva mahābhāga pralayaṃ vai gamiṣyati //

samprakṣālanakālo'yaṃlokānāṃ samupasthitaḥ /
tasmāttvāṃ bodhayāmyadyayatte hitamanuttamam //

trasānāṃ stāvarāṇāṃ ca yacceṅgaṃ yacca neṅgati /
tasya sarvas samprāptaḥ kālaḥ paramadāruṇaḥ //

nauśca kārayitavyā te dṛḍhā yuktavaṭārakā /
tatra saptarṣibhiḥ sārdhamāruhethā mahāmune //

bījāni caiva sarvāṇi yathoktāni mayā purā /
tasyāmārohayernāvi susanguptāni bhāgaśaḥ //

nausthaśca māṃ pratīkṣethāstato munijanapriya /
āgamiṣyāmyahaṃ śṛṅgī vijñeyastena tāpasa //

evametattvayā kāryamāpṛṣṭosi vrajāmyaham / tā na śakyā mahatyo vai āpastartuṃ mayā vinā /
nātiśaṅkyamidaṃ cāpi vacanaṃ me tvayā vibho //

evaṃ kariṣya iti taṃ sa matsyaṃ pratyabhāṣata /
jagmatuśca yathākāmamanujñāpya parasparam //

tato manurmahārāja yathoktaṃ matsyakena ha / bījānyādāya sarvāṇi sāgaraṃ pupluve tadā /
naukayā śubhayāvīra mahormiṇamarindama //

cintayāmāsa ca manustaṃ matsyaṃ pṛthivīpate / saca taccintitaṃ jñātvā matsyaḥ parapurañjaya /
śṛṅgī tatrājagāgāśu tadā bharatasattama //

taṃ dṛṣṭvā manujavyāghra manurmatsyaṃ jalārṇave /
śṛṅgiṇaṃ taṃ yathoktena rūpeṇādrimivocchritam //

vaṭārakamayaṃ pāśamatha matsyasya mūrdhani /
manurmanujaśārdūla tas śṛṅge nyaveśayat //

saṃyatastena pāśena matsyaḥ parapurañjaya /
vegena mahatā nāvaṃ prākarṣallavaṇāmbhasi //

sa tatāra tayā nāvā samudraṃ manujeśvara /
nṛtyamānamivormībhirgarjamānamivāmbhasā //

kṣobhyamāṇā mahāvātaiḥ sā naustasminmahodadhau /
ghūrṇate capaleva s्rī mattā parapurañjaya //

naiva bhūmirna ca diśaḥ pradiśo vā cakāśire /
sarvaṃ salilamevāsītkhaṃ dyauśca narapuṅgava //

evambhūte tadā loke sankule bharatarṣabha /
adṛśyanta saptarṣayo manurmatsyastathaiva ca //

evaṃ bahūnvarṣagaṇāṃstāṃ nāvaṃ so'tha matsyakaḥ /
cakarṣātandrito rājaṃstasminsalilasañcaye //

tato himavataḥ śṛṅgaṃ yatparaṃ bharatarṣabha /
tatrākarṣattato nāvaṃ sa matsyaḥ kurunandana //

athābravīttadā matsyastānṛṣīnprahasañśanaiḥ /
asminhimavataḥ śṛṅge nāvaṃ badhnīta māciram //

sā baddhā tatra taistūrṇamṛṣibhirbharatarṣabha /
naurmatsyasya vacaḥ śrutvā śṛṅge himavatastadā //

tacca naubandhanaṃ nāma śṛṅgaṃ himavataḥ param /
khyātamadyāpi kaunteya tadviddhi bharatarṣabha //

athābravīdanimiṣastānṛṣīnsahitastadā / ahaṃ prajāpatirbrahmā matparaṃ nādhigamyate /
matsyarūpeṇa yūyaṃ ca mayā'smānmokṣitā bhayāt //

manunā ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānupāḥ /
sraṣṭavyāḥ sarvalokāścayacceṅgaṃ yaccā neṅgati //

tapasā cāpi tīvreṇa pratibhā'sya bhaviṣyati / matprasādātprajāsarge na ca mohaṃ gamiṣyati /
ityuktvā vacanaṃ matsyaḥ kṣaṇenādarśanaṃ gataḥ //

sraṣṭukāmaḥ prajāścāpi manurvaivasvataḥ svayam /
pramūḍho'bhūtprajāsarge tapastepe mahattataḥ //

tapasā mahatā yuktaḥ so'tha sraṣṭuṃ pracakrame /
sarvāḥ prajā manuḥ sākṣādyathāvadbharatarṣabha //

ityetanmātsyakaṃ nāma purāṇaṃ parikīrtitam /
ākhyānamidamākhyātaṃ sarvapāpaharaṃ mayā //

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ manoścaritamāditaḥ / sa sukhī sarvapūrṇārthaḥ sarvalokamiyānnaraḥ //