Mahabharata · Chapter 3.183

bhavānetādṛśo loke vedavedāṅgapāragaḥ /
brūhi kiṃ kurvataḥ karma bhavedgatiranuttamā // 1 //
sarpa uvāca /

pātre dattvā priyāṇyuktvā satyamuktvā ca bhārata /
ahiṃsānirataḥ svargaṃ gacchediti matirmama //
yudhiṣṭhira uvāca /

dānādvā sarpa satyādvā kimato guru dṛśyate /
ahiṃsāpriyayoścaiva gurulāghavamucyatām //
sarpa uvāca /

dānaṃ ca satyaṃ tattvaṃ vā ahiṃsā priyameva ca /
eṣāṃ kāryagarīyastvāddṛśyate gurulāghavam //

kvaciddānaprayogāddhi satyameva viśiṣyate /
satyavākyācca rājenadra kvaciddānaṃ viśiṣyate //

evameva maheṣvāsa priyavākyānmahīpate /
ahiṃsā dṛśyate gurvī tataśca priyamiṣyate //

evametadbhavedrājankāryāpekṣamanantaram /
yadabhipretamanyatte brūhi yāvadbravīmyaham //
yudhiṣṭhira uvāca /

kathaṃ svarge gatiḥ sarpa karmaṇāṃ ca phalaṃ dhruvam /
aśarīrasya dṛśyeta prabrūhi viṣayāṃśca me //
sarpa uvāca /

tisro vai gatayo rājanparidṛṣṭāḥ svakarmabhiḥ /
mānuṣaṃ svargavāsaśca tiryagyoniśca tatridhā //

tatra vai mānuṣāllokāddānādibhiranādibhiḥ /
ahiṃsārthasamāyuktaiḥ kāraṇaiḥ svargamaśnute //

viparītaiśca rājendra kāraṇairmānuṣo bhavet /
tiryagyonistathā tāta viśeṣaścātra vakṣyate //

krāmakrodhasamāyukto hiṃsālobhasamanavitaḥ /
manuṣyatvātparibraṣṭastiryagyonau prasūyate //

tiryagyonyāḥ pṛthagbhāvo manuṣyārthe vidhīyate /
gavādibhyastathā'śvebhyo devatvamapi dṛśyate //

soyametā gatīstāta jantuścarati kāryavān /
nimne mahati cātmānamavasthāpya ca vai nṛpa //

jāto jātaśca balavānbhuṅkte nāmnā'tha dehavān /
phalārthastāta niṣpṛktaḥ prajālakṣaṇabhāvanaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

śabde sparśe ca rūpe ca tathaiva rasagandhayoḥ /
tasyādhiṣṭhānamavyagro brūhi sarpa yathātatham //

kiṃ na gṛhṇāsi viṣayānyugapattvaṃ mahāmate /
etāvaducyatāṃ coktaṃ sarvaṃ pannagasattama //
sarpa uvāca /

tadātmadravyamāyuṣmandehasaṃśrayaṇānvitam /
karaṇādhiṣṭhitaṃ bhogānupabhuṅkte yathāvithi //

jñānaṃ caivātra buddhiśca kamaśca bharatarṣabha /
tasya bhogādhikaraṇe karaṇāni nibodha me //

manasā tāta paryeti kramaśo viṣayānimān /
viṣayāyatanatvena bhūtātmā kṣetraviṣṭhitaḥ //

tatracāpi naravyāghra mano jantorvidhīyate /
tasmādyugapadatrāsya grahaṇaṃ nopapadyate //

sa ātmā puruṣavyāghra bhruvorantaramāśritaḥ /
buddhiṃ dravyeṣu sṛjati vividheṣu parāvarām //

buddheruttarakālaṃ ca vedanā dṛśyate budhaiḥ /
eṣa vai rājaśārdūla vidhiḥ kṣetrajñabhāvanaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

manasaścāpi buddheśca brūhi me lakṣaṇaṃ param /
etadadhyātmaviduṣāṃ paraṃ kāryaṃ vidhīyate //
sarpa uvāca /

buddhirātmānugā'tīva utpātena vidhīyate /
tadāśritā hi sā jñeyā buddhistasyaiṣiṇī bhavet //

buddhirutpadyate kāryānmanastūtpannameva hi /
buddherguṇavidhānena manastadguṇavadbhavet //

etadviśeṣaṇaṃ tāta manobuddhyormayeritam /
tvamapyatrābhisambuddhaḥ kathaṃ vā manayse svayam //
yudhiṣṭhira uvāca /

aho buddhimatāṃśreṣṭha śubhā buddhiriyaṃ tava /
viditaṃ veditavyaṃ te kasmānnahuṣa pṛcchasi //

sarvajñaṃ tvāṃ kathaṃ moha āviśatsvargavāsinam /
evamadbhutakarmāṇamiti me saṃśayo mahān //
sarpa uvāca /

suprajñamapi cecchūramṛddhirmohayate naram /
vartamānaḥ sukhe sarvo nāvaitīti matirmama //

sohamaiśvaryamohena madāviṣṭo yudhiṣṭhira /
patitaḥ pratisambuddhastvāṃ tu sambodhayāmyaham //

kṛtankāryaṃ mahārāja tvayā mama parantapa /
kṣīṇaḥ śāpa sukṛcchro me tvayā sambhāṣya sādhunā //

ahaṃ hi divi divyena vimānana caranpurā /
abhimānena mattaḥ sankañcinnānyamacintayam //

brahmarṣideghagandharvayakṣarākṣasapannagāḥ /
varaṃ mama prayacchanti sarve trailokyavāsinaḥ //

cakṣuṣā yaṃ prapaśyāmi prāṇinaṃ pṛthivīpate /
tasya tejo harāmyāśu taddhi dṛṣṭerbalaṃ mama //

brahmarṣīṇāṃ sarasraṃ hi uvāha śibikāṃ mama /
kasa māmapanayo rājanbhraṃśayāmāsa vai śriyaḥ //

tatra hyagastyaḥ pādena vahanspṛṣṭo mahāmuniḥ /
agastyena tatosmyukto dhvaṃsa sarpeti vairuṣā //

tatastasmādvimānāgryātpracyutaścyutalakṣaṇaḥ /
prapatanbubudhe'tmānaṃ vyālībhūtamadhomukham //

ayācaṃ tamahaṃ vipraṃ śāpasyānto bhavediti /
pramādātsampramūḍhasya bhagavankṣantumarhasi //

tataḥ sa māmuvācedaṃ prapatantaṃ kṛpānavitaḥ /
yudhiṣṭhiro dharmarājaḥ śāpāttvāṃ mokṣayiṣyati //

abhimānasya vai tasya balasya ca narādhipa /
phale kṣīṇe mahārāja phalaṃ puṇyamavāpsyasi //

tato me vismayo jātastaddṛṣṭvā tapaso balam /
brahma ca brāhmaṇatvaṃ ca yena tvā'hamacūcudam //

satyaṃ damastapo yogamahiṃsā jñānanityatā /
sādhakāni satāṃ puṃsāṃ na jātirnakulaṃ nṛpa //

ariṣṭa kaeṣa te bhrātā mukto bīmo mahābhuja /
svasti te'stu mahārāja gamiṣyāmi divaṃ punaḥ //

sa cāyaṃ puruṣavyāghra kālaḥ puṇya upāgataḥ /
tadasmātkāraṇātpārtha kāryaṃ tanme mahatkṛtam //
vaiśampāyana uvāca /

tatastasminmuhūrte tu vimānaṃ kāmagāmi vai /
avapātena mahatā tatrāvāpa taduttamam //

ityuktvā'jagaraṃ dehaṃ muktvā sa nahuṣo nṛpaḥ /
divyaṃ vapuḥ samāsthāya gatastridivameva ha //

yudhiṣṭhiropi dharmātmā bhrātrā bhīmena sangataḥ /
dhaumyena sahitaḥ śrīmānāśramaṃ punarāgamat //

tato dvijebhyaḥ sarvebhyaḥ sametebhyo yathātatham /
kathayāmāsa tatsarvaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ //

tacchrutvā te dvijāḥ sarve bhrātaraścāsya te trayaḥ /
āsansuvrīḍitā rājandraupadī ca yaśasvinī //

te tu sarvedvijaśreṣṭhāḥ pāṇḍavānāṃ hitepsayā /
maivamityabruvanbhīmaṃ garhayanto's sāhasam //

pāṇḍavāstu bhayānpuktaṃ prekṣya bhīmaṃ mahābalam / harṣamāhārayāñcakrurvijahruśca mudā yutāḥ //