Mahabharata · Chapter 3.182

yudhiṣṭhirastamāsādya sarpabhogena veṣṭitam /
dayitaṃ bhrātaraṃ dhīmānidaṃ vacanamabravīt //

kuntīmātaḥ kathamimāmāpadaṃ tvamavāptavān /
kaścāyaṃ parvatābhogapratimaḥ pannagottamaḥ //

sa dharmarājamālakṣya bhrātā bhrataramagrajam /
kathayāmāsa tatsarvaṃ grahaṇādiviceṣṭitam //

[ayamārya mahāsatvo bhakṣārthaṃ māṃ gṛhītavān /
nahuṣo nāma rājarṣiḥ prāṇavāniva saṃsthitaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

mucyatāmayamāyuṣmanbhrātā me'mitavikramaḥ /
vayamāhāramanyaṃ te dāsyāmaḥ kṣunnivāraṇam //
sarpa uvāca /

mucyatāmayamāyuṣmanbhrātā me'mitavikramaḥ /
gamyatāṃ neha sthātavyaṃ śvo bhavānapi me bhavet //

vratametanmahābāho viṣayaṃ mama yo brajet /
sa ma bhakṣo bhavettāta tvaṃ cāpi viṣaye mama //

cireṇādya mayā'hāraḥ prāpto'yamanujastava / nāhamenaṃ vimokṣyāmi na cānyamabhikāṅkṣaye // ]
yudhiṣṭhira uvāca /

devo vā yadi vā daitya urago vā bhavānyadi /
satyaṃ sarpa vaco brūhi pṛcchati tvāṃ yudhiṣṭhiraḥ //

kimarthaṃ ca tvayā grasto bhīmaseno bhujangama / kimāhṛtyaviditvā vā prītiste syādbhujangama /
kimāhāraṃ prayacchāmi kathaṃ muñcedbhavānimam //
sarpa uvāca /

nahuṣo nāma rājā'hamāsaṃ pūrvastavānagha /
prathitaḥ pañcamaḥ somādāyoḥ putro narādhipa //

kratubhistapasā caivasvādhyāyena damena ca /
trailokyaiśvaryamavyagraṃ prāpto'haṃvikarmeṇa ca //

tadaiśvaryaṃ samāsādya darpo māmagamattadā /
sahasraṃ hi dvijātīnāmuvāha śivikāṃ mama //

aiśvaryamadamatto'hamavamatya tato dvijān /
imāmagastyena daśāmānīta itime smṛtiḥ //

na tu māmajahātprajñā yāvadanveti pāṇḍavaḥ /
tasyaivānugrahādrājannagastyasya mahātmanaḥ //

ṣaṣṭhe kāle mayā'hāraḥ prāpto'yamanujastava /
nāhamenaṃ vimokṣyāmi na cānyadapi kāmaye //

praśnānuccāritānadya vāyahariṣyasi cenmama /
tathāpaścādvimokṣyāmi bhrātaraṃ te vṛkodaram //
yudhiṣṭhira uvāca /

brūhi sarpa yathākāmaṃ prativakṣyāmi te vacaḥ /
api cacchaknuyāṃ prītimāhartuṃ te bhujaṅgam //

vedyañca brāhmaṇeneha tadbhavānvetti kevalam /
sarparāja tataḥ śrutvā prativakṣyāmi te vacaḥ //
sarpa uvāca /

brāhmaṇaḥ ko bhavedrājanvedyaṃ kiñca yudhiṣṭhira /
bravīhyatimatiṃ tvāṃ hi vākyairaniminomi te //
yudhiṣṭhira uvāca /

satyaṃ dānaṃ kṣamā śīlamānṛśaṃsyaṃ tapo ghṛṇā /
dṛśyante yatranāgendrasa brāhmaṇa iti smṛtaḥ //

vedyaṃ sarpa paraṃ brhama nirduḥkhamasukhaṃ ca yat /
yatragatvā na śocanti bhavataḥ kiṃ vivakṣitaṃ //
sarpa uvāca /

cāturvarṇyaṃ pramāṇaṃ ca satyaṃ ca brahma caiva hi /
ānṛśaṃsyamahiṃsā ca ghṛṇā caiva yudhiṣṭhira //

vedyaṃ yaccātra nirduḥkhamasukhaṃ ca narādhipa /
tābhyāṃ hīnaṃ padaṃ cānyanna tadastīti lakṣaye //
yudhiṣṭhira uvāca /

śūdre tu yadbhavellakṣma dvije tacca na vidyate /
na vai śūdro bhavecchūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ //

yatraitallakṣyate sarpa vṛttaṃ sa brāhmaṇaḥ smṛtaḥ /
tatraitanna vetsarpa taṃ śūdramiti nirdiśet //

yatpunarbhavatā proktaṃ na vedyaṃ vidyateti ca /
tābhyāṃ hīnamato'nyatra padaṃ nāstīti cedapi //

evametanmataṃ sarpa tābhyāṃ hīnaṃ tu vidyate /
yathā śītoṣṇayormadhye bhavennoṣṇaṃ na śītatā //

evaṃ vai sukhaduḥkhābhyāṃ hīnamasti padaṃ kvacit /
eṣā mama matiḥ sarpa yathā vā manyate bhavān //
sarpa uvāca /

yadi te vṛttato rājanbrāhmaṇaḥ prasamīkṣitaḥ /
vṛthā jātistadāyuṣmankṛtiryāvanna vidyate //
yudhiṣṭhira uvāca /

jātiratramahāsarpa manuṣyatve mahāmate /
sankarātsarvavarṇānāṃ duṣparīkṣyeti me matiḥ //

sarve sarvāsvapatyāni janayanti yadā narāḥ /
vāṅmaithunamatho janma maraṇaṃ ca samaṃ nṛṇām //

idamārṣaṃ pramāṇaṃ ca ye yajāmaha ityapi /
tasmācchīlaṃ pradhāneṣṭaṃ vidurye tattvadarśinaḥ //

prāṅgābhivardhanātpuṃso jātakarma vidhīyate / tathopanayanaṃ proktaṃ dvijātīnāṃ yathākramam /
tatrāsya mātā sāvitrī pitā tvācārya ucyate //

vṛttyā śūdrasamo hyeṣa yāvadvedena jāyate /
tasminnevaṃ matidvaidhe manuḥ svāyambhuvo'bravīt //

kṛtakṛtyāḥ sarvavarṇā yadi vṛttaṃ na paśyati /
sankarastvatra nāgendra balavānprasamīkṣitaḥ //

yatredānīṃ mahāsarpa saṃskṛtaṃ vṛttamiṣyate /
taṃ brāhmaṇamahaṃ pūrvamuktavānbhujagottama //
sarpa uvāca /

śrutaṃ viditavedyasya tava vākyaṃ yudhiṣṭhira / bhakṣayeyamahaṃ kasmādbhrātaraṃ te vṛkodaram //