Mahabharata · Chapter 3.175

nivartamānena mayā mahaddṛṣṭaṃ tato'param /
puraṃ kāmagamaṃ divyaṃ pāvakārkasamaprabham //

ratnadrumamayaiścitrairbhāsvaraiśca patatribhiḥ /
paulomaiḥ kālakeyaiśca ranityahṛṣṭairadhiṣṭhiratam //

gopurāṭṭālakopetaṃ caturdvāraṃ durāsadam /
sarvaratnamayaṃ divyamadbhutopamadarśanam //

drumaiḥ puṣpalopetaiḥ sarvaratnamayairvṛtam /
tathā patatribhirdivyairupetaṃ sumanoharaiḥ //

asurairnityamuditaiḥ śūlarṣṭimusalāyudhaiḥ /
cāpamudgarahastaiśca sragvibhiḥ sarvato vṛtam //

tadahaṃ prekṣyadaityānāṃ puramadbhutadarśanam /
apṛcchaṃ mātaliṃ rājankimidaṃ dṛśyateti vai //
mātaliruvāca /

pulomā nāma daiteyī kālakā ca mahāsurī /
divyaṃvarṣasahasraṃ te ceratuḥ paramaṃ tapaḥ //

tapasonte tatastābhyāṃ svayambhūradadādvaram /
agṛhṇītāṃ varaṃ te tu sutānāmalpaduḥkhatām //

avadhyatāṃ ca rājendra surarākṣasapannagaiḥ /
puraṃ suramaṇīyaṃ ca svacaraṃ sukṛtaprabham //

sarvaratnaiḥ samuditaṃ durdharṣamamarairapi /
maharṣiyakṣagandharvapannagāsurarākṣasaiḥ //

sarvakāmaguṇopetaṃ vītaśokamanāmayam /
brhamaṇo bhavanācchreṣṭhaṃ kālakeyakṛtaṃ vibho //

tadetatkhapuraṃ divyaṃ caratyamaravarjitam /
paulomādhyuṣitaṃ vīra kālakeyaiśca dānavaiḥ //

hiraṇyapuramityevaṃ khyāyate nagaraṃ mahat /
rakṣitankālakeyaiśca paulomaiśca mahāsuraiḥ //

ta etemuditā rājannavadhyāḥ sarvadaivataiḥ /
nivasantyatrarājendra gatodvegā nirutsukāḥ //

surāsurairavadhyānāṃ dānavānāṃ dhanañjaya /
mānuṣānmṛtyureteṣāṃ nirdiṣṭo brahmaṇā purā //

[etānapi raṇe pārta kālakeyāndurāsadān /
vajrāstreṇa nayasvāśu vināśaṃ sumahābalān] //
arjuna uvāca /

surāsurairavadhyaṃ tadahaṃ jñātvā viśāmpate /
abruvaṃ mātaliṃ hṛṣṭo yāhyetatpuramañjasā //

tridaśeśadviṣo yāvatkṣayamastrairnayāmyaham /
na kathañciddhi me pāpā na vadhyā ye suradviṣaḥ //

uvāha māṃ tataḥ śīghraṃ hiraṇyapuramantikāt /
rathena tena divyena hariyuktena mātaliḥ //

te māmālakṣya daiteyā vicitrābharaṇāmbarāḥ /
samutpeturmahāvegā rathānāsthāya daṃśitāḥ //

tato nālīkanārācairbhallaiḥ śaktyṛṣṭitomaraiḥ /
pratyaghnandānavendrā māṃ kruddhāstīvraparākramāḥ //

tadahaṃ śastravarṣeṇa mahatā pratyavārayam /
śastravarṣaṃ mahadrājanvidyābalamupāśritaḥ //

vyāmohayaṃ ca tānsarvānrathamārgaiścaranraṇe /
te'nyonyamabhisammūḍhāḥ pātayanti sma dānavāḥ //

teṣāmevaṃ vimūḍhānāmanyonyamabhidhāvatām /
śirāṃsi viśikhairdīptairacchindaṃ śatasaṅghaśaḥ //

te vadhyamānā daiteyāḥ puramāsthāya tatpunaḥ /
khamutpetuḥ sanagarā māyāmāsthāya dānavīm //

tato'haṃ śaravarṣeṇa mahatā kurunandana /
mārgamāvṛtya daityānāṃ gatiṃ caiṣāmavārayam //

tatpuraṃ khacaraṃ divyaṃ kāmagaṃ divyavarcasam /
daiteyairvaradānena dhāryate sma yathāsukham //

antarbhūmau nipatati punarūrdhvaṃ pratiṣṭhate /
punastiryak prayātyāśu punarapsu nimajjati //

amarāvatisankāśaṃ tatpuraṃ kāmagaṃ mahat /
ahamastrairbahuvidhaiḥ pratyagṛhṇāṃ parantapa //

tato'haṃ śarajālena divyāstranuditena ca /
vyagṛhṇāṃ saha daiteyaistatpuraṃ puruṣarṣabha //

vikṣata cāyasairbāṇairmatprayuktairajihmagaiḥ /
mahīmabhyapatadrājanprabhagnaṃ puramāsuram //

te vadhyamānā madbāṇairvajravegairayasmayaiḥ /
paryabhramanta vai rājannasurāḥ kālacoditāḥ //

tato mātalirāruhyapurastānnipatanniva /
mahīmavātaratkṣipraṃ rathenādityavarcasā //

tato rathasahasrāṇi ṣaṣṭisteṣāmamarṣiṇām / yuyutsūnāṃ mayā sārdhaṃ paryavartanta bhārata /
tānyahaṃ niśitairbāṇairvyadhamaṃ gārdhrarājitaiḥ //

te yuddhe sannyavartanta samudrasya yathormayaḥ /
neme śakyā mānuṣeṇa yuddheneti pracintya tat //

tato'hamānupūrvyeṇa divyānyastrāṇyayojayam //

tatastāni sahasrāṇai rathināṃ citrayodhinām /
astrāṇi mama divyāni pratyaghnañchanakairiva //

rathamārgānvicitrāṃste vicaranto mahābalāḥ /
pratyadṛśyanta sangrāme śataśo'tha sahasraśaḥ //

vicitramukuṭāpīḍā vicitrakavacadhvajāḥ /
vicitrābharaṇāścaiva mama prītikarā'bhavan //

ahaṃ tuśaravarṣaistānastrapracuditai raṇe /
nāśakruvaṃ pīḍayituṃ te tu māṃ pratyapīḍayan //

taiḥ pīḍyamāno bahubhiḥ kṛtāstraiḥ kuśalairyudhi /
vyathitosmi mahāyuddhe bhayaṃ cāgānmahanmama //

tatohaṃ paramāyatto mātaliṃ paripṛṣṭavān //

kimete mama bāṇaughairdivyāstrapratimantritaiḥ /
na vadhyante mahāghoraistattvamākhyāhi pṛcchataḥ //

sa māmuvāca paryāptastvameṣāṃ bharatarṣabha /
tānuddiśyātha marmāṇi pratighātaṃ tadācara //

etacchrutvā tu rājenadrasamprahṛṣṭastamūcivān /
nivartaya rathaṃ śīghraṃ paśya caitānnipātitān //

evamukto rathaṃ tatra mātaliḥ paryavartayat //

tato matvā raṇe bhagnaṃ dānavāḥ pratiharṣitāḥ /
vicukruśurmahārāja svareṇa mahatā muhuḥ //

abhagnaḥ kaiścidapyeṣa pāṇḍavo raṇamūrdhani /
asmābhiḥ samare bhagna ityevaṃ sanghaśastadā //

tatohaṃ devadevāya rudrāyāvyaktamūrtaye / prayataḥ praṇato bhūtvā namaskṛtya mahātmane /
yattadraudramiti khyātaṃ sarvāmitravināśanam //

yattadraudramiti khyātaṃ sarvāmitravināśanam /
mahatpāśupataṃ divyaṃ sarvalokanamaskṛtam //

tato'paśyaṃ triśirasaṃ puruṣaṃ navalocanam / trimukhaṃ ṣaṅbhujaṃ dīptamarkajvalanamūrdhajam /
lelihānairmahānāgaiḥ kṛtacihnamamitrahan //

vibhīstatastadastraṃ tu ghoraṃ raudraṃ sanātanam /
dṛṣṭvā gāṇḍīvasaṃyogamānīya bharatarṣabha //

namaskṛtvā trinetrāya śarvāyāmitatejase /
muktavāndānavendrāṇāṃ parābhāvāya bhārata //

muktamātre tatastasminrūpāṇyāsansahasraśaḥ /
mṛgāṇāmatha siṃhānāṃ vyāgrāṇāṃ ca viśāmpate //

ṛkṣāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca pannagānāṃ tathā gavām / śarabhāṇāṃ gajānāṃ ca vānarāṇāṃ ca saṅghaśaḥ /
ṛṣabhāṇāṃ varāhāṇāṃ mārjārāṇāṃ tathaiva ca //

sālāvṛkāṇāṃ pretānāṃ bhuruṇḍānāṃ ca sarvaśaḥ /
gṛdhrāṇāṃ garuḍānāṃ ca camarāṇāṃ tathaiva ca //

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ raca gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ /
piśācānāṃ sayakṣāṇāṃ tathaiva ca suradviṣām //

guhyakānāṃ ca sangrāme nairṛtānāṃ tathaiva ca /
jhaṣāṇāṃ gajavakrāṇāmulūkānāṃ tathaiva ca //

mīnavājisarūpāṇāṃ nānāśastrāsipāṇinām /
tathaiva yātudhānānāṃ gadāmudgaradhāriṇām //

etaiscānyaiśca bahubhirnānārūpadharaistadā /
sarvamāsījjagadvyāptaṃ tasminnastre visarjite //

triśirobhiścaturdaṃṣṭraiścaturāsyaiścaturbhujaiḥ /
anekarūpasaṃyuktairmāṃsamedovasāstibhiḥ //

abhīkṣṇaṃ vadhyamānāste dānavā ye samāgatāḥ /
arkajvalanatejobhirvajrāśanisamaprabhaiḥ //

adrisāramayaiścānyairbāṇairapi nibarhaṇaiḥ /
nyahanaṃ dānavānsarvānmuhūrtenaiva bhārata //

gāṇḍīvāstrapraṇunnāṃstāngatāsūnnabhasaścyutān /
dṛṣṭvā'haṃ prāṇamaṃ bhūyastripuraghnāya vedhase //

tathā raudrāstraniṣpiṣṭāndivyābharaṇabhūṣitān /
niśāmya paramaṃ harṣamagamaddevasārathiḥ //

tadasahyaṃ kṛtaṃ karma devairapi durāsadam /
dṛṣṭvā māṃ pūjayāmāsa mātaliḥ śakrasārathiḥ //

ucāca vacanaṃ cedamprīyamāṇaḥ kṛtāñjaliḥ /
hatāṃstāndānavāndṛṣṭvā mayā saṅkhye sahasraśaḥ //

surāsurairasahyaṃ hi karma yatsādhitaṃ tvayā / na hyetatsaṃyuge kartumapi śaktaḥ sureśvaraḥ /
dhruvaṃ dhanañjaya prītastvayi śakraḥ purārdana //

surāsurairavadhyaṃ hi purametatkhagaṃ mahat /
tvayā vimathitaṃ vīra svavīryatapaso balāt //
arjuna uvāca /

vidvaste khapure tasmindānaveṣu hateṣu ca /
vinadantyaḥ striyaḥ sarvā niṣpeturnagarādbahiḥ //

prakīrṇakeśyo vyathitāḥ kurarya iva duḥkhitāḥ /
petuḥ putrānpitṛnbhrātṝñśocamānā mahītale //

rudatyo dīnakaṇṭhyastu ninadantyo hateśvarāḥ /
urāṃsi pāṇibhirghnantyo visrastasragvibhūṣaṇāḥ //

tacchokayuktamaśrīkaṃ duḥkhadainyasamāhatam /
na babhau dānavapuraṃ hatatviṭkaṃ hateśvaram //

gandharvanagarākāraṃ hṛtanāgamiva hradam /
śuṣkavṛkṣamivāraṇyamadṛśyamabhavatpuram //

māṃ tu saṃhṛṣṭamanasaṃ kṣipraṃ mātalirānayat /
devarājasya bhavanaṃ kṛtakarmāṇamāhavāt //

hiraṇyapuramutsṛjya nihatya ca mahāsurān /
nivātakavacāṃścaiva tato'haṃśakramāgamam //

mama karma ca devendraṃ mātalirvistareṇa tat /
sarvaṃ viśrāvayāmāsa yathābhūtaṃ mahādyute //

hiraṇyapuraghātaṃ ca māyānāṃ ca nivāraṇam / nivātakavacānāṃ ca vadhaṃ saṅkhye mahaujasām /
kālakeyavadhaṃ caiva adbhutaṃ romaharṣaṇam //

tacchrutvā bhagavānprītaḥ sahasrākṣaḥ purandaraḥ / marudbhiḥ sahitaḥ śrīmānsādhusādhvityathābravīt /
pariṣvajya ca māṃ premṇā mūrdhni cāghrāya sasmitam //

tato māṃ devarājo vai samāśvāsya punaḥ punaḥ /
abravīdvibudhaiḥ sārdhamidaṃ samadhuraṃ vacaḥ //

atidevāsuraṃ karma kṛtameva tvayā raṇe /
gurvarthaśca kṛtaḥ pārtha mahāśatrūnghnatā mama //

evameva sadā bhāvyaṃ sthireṇājau dhanañjaya /
asammūḍhena cāstrāṇāṃ kartavyaṃ pratipādanam //

aviṣahyo raṇe hi tvaṃ devadānavarākṣasaiḥ /
sayakṣāsuragandharvaiḥ sapakṣigaṇapannagaiḥ //

vasudhāṃ cāpi kaunteya tvadbāhubalanirjitām / pālayiṣyati dharmātmā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ //