Mahabharata · Chapter 3.151

evamukto mahābāhurbhīmasenaḥ pratāpavān /
praṇipatya tataḥ prītyā bhrātaraṃ hṛṣṭamānasaḥ //

uvāca ślakṣṇayā vācā hanūmantaṃ kapīśvaram /
matto dhanyataro nāsti yadāryaṃ dṛṣṭavānaham //

anugraho me sumahāṃstṛptiśca tava darśanāt /
etattu kṛtamicchāmi tvayā'ryeṇa priyaṃ mama //

yattvetadāsītplavataḥ sāgaraṃ makarālayam /
rūpamapratimaṃ vīra tadicchāmi nīrīkṣitum //

evaṃ tuṣṭo mabhiṣyāmi śraddhāsyāmi ca te vacaḥ /
evamuktaḥ sa tejasvī prahasya harirabravīt //

na tacchakyaṃ tvayā draṣṭuṃ rūpaṃ nānyena kenacit / kālāvasthā tadā hyanyā vartate sā na sāmpratam /
tato'dya duṣkaraṃ draṣṭuṃ mama rūpaṃ narottama //

anyaḥ kṛtayuge kālaśretāyāṃ dvāpare paraḥ /
ayaṃ pradhvaṃsanaḥ kālo nādya tadrūpamasti me //

bhūmirnadyo nagāḥ śailāḥ siddhā devā maharṣayaḥ /
kālaṃ samanuvartante yathā bhāvā yugeyuge //

kālankālaṃ samāsādya narāṇāṃ narapuṅgava /
balavarṣmaprabhāvā hi prahīyantyudbhavanti ca //

tadalaṃ bata tadrūpaṃ draṣṭuṃ kurukulodvaha /
yugaṃ samanuvartāmi kālo hi duratikramaḥ //
bhīma uvāca /

yugasaṅkhyāṃ samācakṣva ācāraṃ ca yugeyuge /
dharmakāmārthabhāvāṃśca karmavīrye bhavābhavau //
hanūmānuvāca /

kṛtaṃ nāma yugaṃ śreṣṭhaṃ yatradharmaḥ sanātanaḥ /
kṛtameva na kartavyaṃ tasminkāle yugottame //

na tatra dharmāḥ sīdanti kṣīyante na ca vai prajāḥ /
tataḥ kṛtayugaṃ nāma kālena guṇatāṃ gatam //

devadānavagandharvayakṣarākṣasapannagāḥ /
nāsankṛtayuge tāta tadā na krayavikrayaḥ //

na sāmaṛgyajurvarṇāḥ kriyā nāsīcca mānavī /
abhidhyāya phalaṃ tatra dharmaḥ sannyāsa eva ca //

na tasminyugasaṃsarge vyādhayo nendriyakṣayaḥ /
nāsūyā nāpi ruditaṃ na darpo nāpi vaikṛtam //

na vigrahaḥ kutastandrī na dveṣo na ca paiśunam /
na bhayaṃ nāpi santāpo na cerṣyā na ca matsaraḥ //

tataḥ paramakaṃ brahma sā gatiryogināṃ parā /
ātmā ca sarvabhūtānāṃ śuklo nārāyaṇastadā //

brāhmaṇaāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca kṛtalakṣaṇāḥ /
kṛte yuge samabhavansvakarmaniratāḥ prajāḥ //

samāśrayaṃ samācāraṃ samajñānaṃ ca kevalam /
tadā hi samakarmāṇo varṇā dharmānavāpnuvan //

ekadevasadāyuktā ekamantravidhikriyāḥ /
pṛthagdharmāstvekavedā dharmamekamanuvratāḥ //

cāturāśramyayuktena karmaṇā kālayoginā /
akāmaphalasaṃyogātprāpnuvanti parāṃ gatim //

ātmayogasamāyukto dharmo'yaṃ kṛtalakṣaṇaḥ /
kṛte yuge catuṣpādaścāturvarṇyasya śāśvataḥ //

kāmaḥ kāmayamāneṣu brāhmaṇeṣu tirohitaḥ /
etatkṛtayugaṃ nāma traiguṇyaparivarjitam //

tretāmapi nibodha tvaṃ yasmansatraṃ pravartate /
pādena hrasate dharmo raktatāṃ yāti cācyutaḥ //

satyapravṛttāśca narāḥ kriyā dharmaparāyaṇāḥ /
tato yajñāḥ pravartante dharmāścavividhāḥ kriyāḥ //

tretāyāṃ bhāvasankalpāḥ kriyādānaphalopagāḥ / pracalanti na vai dharmāttapodānaparāyaṇāḥ /
svadharmasthāḥ kriyāvanto narāstretāyuge'bhavan //

dvāpare ca yuge dharmo dvibhāgo naḥ pravartate /
viṣṇurvai pītatāṃ yāti caturdhā veda eva ca //

tato'nye ca caturvedāstrivedāśca tathā pare /
dvivedāścaikavedāścāpyanṛcaśca tathā pare //

evaṃ śāstreṣu bhinaneṣu bahudhā nīyate kriyā /
tapodānapravṛttā ca rājasī bhavati prajā //

ekavedasya cājñānādvedāste bahavaḥ kṛtāḥ /
satyasya ceha vibhraṃśātsatye kaścidavasthitaḥ //

satyātpracyavamānānāṃ vyāghayo bahavo'bhavan /
kāmāścopadravāścaiva tadā vai daivakāritāḥ //

yairardyabhānāḥ subhṛśaṃ tapastapyanti mānavāḥ /
kāmakāmāḥ svargakāmā yajñāṃstanvanti cāpare //

evaṃ dvāparamāsādya prajāḥ kṣīyantyadharmataḥ /
pādenaikena kaunteya dharmaḥ kaliyuge sthitaḥ //

tāmasaṃ yugamāsādya kṛṣṇo bhavati keśavaḥ /
vedācārāḥ praśāmyanti dharmayajñakriyāstathā //

ītayo vyādhayastandrī doṣāḥ krodhādayastathā /
upadravāḥ pravartante ādhayo vyādhayastathā //

yugeṣvāvartamāneṣu dharmo vyāvartate punaḥ /
dharme vyāvartamāne tu loko vyāvartate punaḥ //

loke kṣīṇe kṣayaṃ yānati bhāvā lokapravartakāḥ /
yugakṣayakṛtā dharmāḥ prārthanāni vikurvate //

etatkaliyugaṃ nāma acirādyatpravartate /
yugānuvartanaṃ tvetatkurvanti cirajīvinaḥ //

yacca te matparijñāne kautūhalamarindama /
anarthakeṣu ko bhāvaḥ puruṣasya vijānataḥ //

etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi / yugasaṅkhyāṃ mahābāho svasti prāpnuhi gamyatām //