Mahabharata · Chapter 3.152

pūrvarūpamadṛṣṭvā te na yāsyāmi kathañcana /
yadi te'hamanugrāhyo darśayātmānamātmanā //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastu bhīmena smitaṃ kṛtvā plavangamaḥ /
tadrūpaṃ darśayāmāsa yadvai sāgaralaṅghane //

bhrātuḥ priyamabhīpsanvai cakāra sumahadvapuḥ /
tadrūpaṃ yatpurā tasya babhūvodadhilaṅghane //

dehastasya tato'tīva vardhatyāyāmavistaraiḥ /
sadrumaṃ kadalīṣaṇḍaṃ chādayannamitadyutiḥ //

giriścocchrayamākramya tasthau tatra ca vānaraḥ /
samucchritamahākāyo dvitīya iva parvataḥ //

tāmrekṣaṇastīkṣṇadaṃṣṭro bhṛkuṭīkṛtalocanaḥ /
dīrghaṃ lāṅgūlamāvidhya diśo vyāpya sthitaḥ kapiḥ //

tadrūpaṃ mahadālakṣyabhrātuḥ kauravanandanaḥ /
visiṣmiye tadā bhīmo jahṛṣe ca punaḥ punaḥ //

tamarkamiva tejobhiḥ sauvarṇamiva parvatam /
pradīptamiva cākāśaṃ dṛṣṭvā bhīmo nyamīlayat //

ābabhāṣe ca hanumānbhīmasenaṃ smayanniva /
etāvadiha śaktastvaṃ druṣṭuṃ rūpaṃ mamānagha //

vardhe'haṃ cāpyato bhūyo yāvanme manasepsitam /
bhīma śatruṣu cātyarthaṃ vardhate mūrtirojasā //
vaiśampāyana uvāca /

tadadbhutaṃ mahāraudraṃ vindhyaparvatasannibham /
dṛṣṭvā hanūmato varṣma sambhrāntaḥ pavanātmajaḥ //

pratyuvāca tato bhīmaḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ /
kṛtāñjaliradīnātmā hanūmantamavasthitam //

dṛṣṭaṃ pramāṇaṃ vipulaṃ śarīrasyāsya te vibho /
saṃharasva mahāvīrya svayamātmānamātmanā //

na hi śaknomi tvāṃ draṣṭuṃ divākaramivoditam /
aprameyamanādhṛṣyaṃ mainākamiva parvatam //

vismayaścaiva me vīra sumahānmanaso'dya vai /
yadrāmastvayi pārśvaśthe svayaṃ rāvaṇamabhyagāt //

tvameva śaktastāṃ laṅkāṃ sayodhāṃ saharāvaṇām /
svabāhubalamāśrit vināśayitumañjasā //

na hi te kiñcidaprāpyaṃ mārutātmaja vidyate /
na caiva tava paryāpto rāvayaṇaḥ sagaṇo yudhi //

evamuktastu bhīmena hanūmānplavagottamaḥ /
pratyuvāca tato vākyaṃ snigdhagambhīrayā girā //

evametanmahābāho yathā vadasi bhārata /
bhīmasena na paryāpto mamāsau rākṣasādhamaḥ //

mayā tu nihate tasminrāvaṇe lokakaṇṭake /
kīrtirnaśyedrāghavasya tata etadupekṣitam //

tena vīreṇa taṃ hatvā sagaṇaṃ rākṣasādhamam /
ānītā svapuraṃ sītā kīrtiśca sthāpitā nṛṣu //

tadgaccha vipulaprajña bhrātuḥ priyahite rataḥ /
ariṣṭaṃ kṣemamadhvānaṃ vāyunā parirakṣitaḥ //

eṣa panthāḥ kuruśreṣṭha saugandhikavanāya te /
drakṣyase dhanadodyānaṃ rakṣitaṃ yakṣarākṣasaiḥ //

na ca te tarasā kāryaḥ kusumāpacayaḥ svayam /
daivatāni hi mānyāni puruṣeṇa viśeṣataḥ //

balihomanamaskārairmantraiśca bharatarṣabha /
daivatāni prasādaṃ hi bhaktyā kurvanti bhārata //

mā tāta sāhasaṃ kārṣīḥ svadharmaṃ paripālaya /
svadharmasthāpanaṃ dharmaṃ budhyasvāgamayasva ca //

na hi dharmamavijñāya vṛddhānanupasevya ca /
dharmo vai vedituṃ śakyo bṛhaspatisamairapi //

adharmo yatra dharmākhyo dharmaścādharmasañjñitaḥ /
sa vijñeyo vibhāgena yatramuhyantyabuddhayaḥ //

ācārasambhavo dharmo dharmādvedāḥ samutthitāḥ /
vedairyajñāḥ samutpannā yajñairdevāḥ pratiṣṭhitāḥ //

vedācāravidhānoktairyajñairdhāryanti devatāḥ /
bṛhaspatyuśanaḥproktairnayairdhāryanti mānavāḥ //

balyākaravaṇijyābhiḥ kṛṣyarthairyonipoṣaṇaiḥ /
vārtayā dhāryate sarvaṃ dharmairetairdvijātibhiḥ //

trayī vārtā daṇḍanītistisro vidyā vijānatām /
tābhiḥ samyakpravṛttābhirlokayātrā vidhīyate //

sā ceddharmakṛtā na syātrayīdharmamṛte bhuvi /
daṇḍanītimṛtecāpi nirmaryādamidaṃ bhavet //

vārtādharme hyavartinyo vinaśyeyurimāḥ prajāḥ /
supravṛttaistribhirhyetairdharmaiḥ sūyanti vai prajāḥ //

dvijānāmamṛtaṃ dharmo hyekaścaivaikavarṇakaḥ /
yajñādhyayanadānāni trayaḥ sādhāraṇāḥ smṛtāḥ //

yājanādhyāpane cobhe brāhmaṇānāṃ parigrahaḥ /
pālanaṃ kṣatriyāṇāṃ vai vaiśyadharmaśca poṣaṇam //

śuśrūṣā ca dvijātīnāṃ śūdrāṇaāṃ dharma ucyate /
bhaikṣahomavratairhīnāstathaiva guruvāsitāḥ //

kṣatradharmo'trakaunteya tava dharmo'tra rakṣaṇam /
svadharmaṃ pratipadyasva vinīto niyatendriyaḥ //

vṛddhaiḥ sammantrya sadbhiśca buddhimadbhiḥ śrutānvitaiḥ /
āsthitaḥ śāstidaṇḍena vyasanī paribhūyate //

nigrahānugrahaiḥ samyagyadā netā pravartate /
tadā bhavanti lokasya maryādāḥ suvyavasthitāḥ //

tasmāddeśe ca durge ca śatrumitrabaleṣu ca /
nityaṃ cāreṇa boddhavyaṃ sthānaṃ vṛddhiḥ kṣayastathā //

rājñāmupāyaścāraśca buddhimantraparākramāḥ /
nigrahapragrahau caiva dākṣyaṃ vai kāryasādhakam //

sāmnā dānena bhedena daṇḍenopekṣaṇena ca /
sādhanīyāni kāryāṇi samāsavyāsayogataḥ //

mantramūlā nayāḥ sarvecārāśca bharatarṣabha /
sumantritanayaiḥ sadbhistadvidhaiḥ saha mantrayet //

striyā mūḍhena bālena lubdhena laghunā'pi vā /
na mantrayīta guhyāni yeṣu cāspanadalakṣaṇam //

mantrayetsaha vidvadbhiḥ śaktaiḥ karmāṇi kārayet /
snigdhaiśca nītivinyāsairmūrkhānsarvatra varjayet //

dhārmikāndharmakāryeṣu arthakāryeṣu paṇḍitān /
strīṣu klībānniyuñjīta krūrānkrūreṣu karmasu //

svebhyaścaiva parebhyaśca kāryākāryasamudbhavā /
buddhiḥ karmasu vijñeyā ripūṇāṃ ca balābalam //

buddhyā svapratipanneṣu kuryātsādhuṣvanugraham /
nigrahaṃ cāpyaśiṣṭeṣu nirmaryādeṣu kārayet //

nigrahe pragrahe samyagyadā rājā pravartate /
tadā bhavati lokasya maryādā suvyavasthitā //

eṣa te'bhihitaḥ pārtha ghoro dharmo duranvayaḥ /
taṃ svadharmavibhāgena vinayastho'nupālaya //

tapodharmadamejyābhirviprā yānti yathā divam /
dānātithyakriyādharmairyānti vaiśyāśca sadgatim //

dvijaśuśrūṣayā śūdrā labhante gatimuttamām /
kṣatraṃ yāti tathā svargaṃ bhuvi nigrahapālanaiḥ //

samyakpraṇītadaṇḍā hi kāmadvepavivarjitāḥ / alubdhā vigatakrodhāḥ satāṃ yānti salokatāṃ //