Mahabharata · Chapter 3.111

eṣā devanadī puṇyā kauśikī bharatarṣabha /
viśvāmitrāśramo ramya eṣa cātra prakāśate //

āśramaścaiva puṇyākhyaḥ kāśyapasya mahātmanaḥ /
ṛśyaśṛṅgaḥ suto yas tapasvī saṃyatendriyaḥ //

tapaso yaḥ prabhāvena varṣayāmāsa vāsavam /
anāvṛṣṭhyāṃ bhayādyasya vavarṣa balavṛtrahā //

mṛgyāṃ jātaḥ sa tejasvī kāśyapasya sutaḥ prabhuḥ /
viṣaye lomapādasya yaścakārādbhutaṃ mahat //

nirvartiteṣu sasyeṣu yasmai śāntāṃ dadau nṛpaḥ /
lomapādo duhitaraṃ sāvitrīṃ savitā yathā //
yudhiṣṭhira uvāca /

ṛśyaśṛṅgaḥ kathaṃ mṛgyāmutpannaḥ kāśyapātmajaḥ /
viruddhayonisaṃsargaḥ kathaṃ ca tapasā yutaḥ //

kimarthaṃ ca bhayācchakrastasya bālasya dhīmataḥ /
anāvṛṣṭyāṃ pravṛttāyāṃ vavarṣa balavṛtrahā //

kathaṃrūpā ca sā śāntā rājaputrī pativratā /
lobhayāmāsa yā ceto mṛgabhūsya tasya vai //

lomapādaśca rājarṣiryadā'śrūyata dhārmikaḥ /
kathaṃ vai viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ //

etanme bhagavansarvaṃ vistareṇa yathātatham /
vaktumarhasi śuśrūṣorṛśyaśṛṅgas ceṣṭitam //
lomaśa uvāca /

vibhāṇḍakasya brahmarṣestapasā bhāvitātmanaḥ /
amoghavīryasya sataḥ prajāpatisamadyuteḥ //

śṛṇu putro yathā jāta ṛśyaśṛṅgaḥ pratāpavān /
mahāhrade mahātejā bālaḥ sthavirasambhataḥ //

mahāhradaṃ samāsādya kāśyapastapasi sthitaḥ /
dīrghakālaṃ riśrānta ṛṣirdevarṣisammitaḥ //

tasya retaḥ pracaskanda dṛṣṭvā'psarasamurvaśīm / apsūpaspṛśato rājanmṛgī taccāpibattadā /
saha toyena tṛṣitā garbhiṇī cābhavattataḥ //

sā puroktā bhagavatā brahmaṇā lokakartṛṇā /
devakanyā mṛgī bhūtvā muniṃ sūya vimokṣyase //

amoghatvādvidheścaiva bhāvitvāddaivanirmitāt / tasyāṃ mṛgyāṃ samabhavattasva putro mahānṛṣiḥ /
ṛśyaśṛṅgastaponityo vana evābhyavardhata //

tasya śṛṅgaṃ śirasi vai rājannāsīnmahātmanaḥ /
tenarśyaśṛṅga ityevaṃ tadā sa prathito'bhavat //

na tena dṛṣṭapūrvo'nyaḥ pituranyatramānuṣaḥ /
tasmāttasya mano nityaṃ brahmacarye'bhavannṛpa //

etasminneva kāle tu sakhā daśaraśasya vai /
kalomapāda itikhyāto hyaṅgānāmīśvaro'bhavat //

tena kāmaḥ kṛto mithyā brāhmaṇebhya iti śrutiḥ / daivopahatasattvena dharmajñenāpi bhārata /
sa brāhmaṇaiḥ parityaktastadā bharatasattama //

purohitāpacārācca tasya rājño yadacchayā /
na vavarṣa sahasrākṣastato'pīḍyanta vai prajāḥ //

sa brāhmaṇānparyapṛcchattapoyuktānmanīṣiṇaḥ /
pravarṣaṇe surendrasya samarthānpṛthivīpate //

kathaṃ pravarṣetparjanya upāyaḥ parimṛśyatām /
tamūcuścoditāste tu svamatāni manīṣiṇaḥ //

tatra tveko ramunivarastaṃ rājānamuvāca ha /
kupitāstava rājendra brāhmaṇā niṣkṛtiṃ cara //

ṛśyaśṛṅgaṃ munisutamānayasva ca pārthiva /
aiṇeyamanabhijñaṃ ca nārīṇāmārjave ratam //

sa cedavataredrājanviṣayaṃ te mahātapāḥ /
sadyaḥ pravarṣetparjanya iti me nāsti saṃśayaḥ //

etacchrutvā vaco rājankṛtvā niṣkṛtimātmanaḥ /
sa gatvā punarāgacchatprasanneṣu dvijātiṣu //

rājānamāgataṃ jñātvā pratisañjagṛhuḥ prajāḥ /
sa ca tā pratijagrāha piteva hitakṛtsadā //

tato'ṅgapatirāhūya sacivānmantrakovidān /
ṛśyaśṛṅgāgame yatnamakaronmantraniścaye //

so'dhyagacchadupāyaṃ tu tairamātyaiḥ sahācyutaḥ /
śāstrajñairalamarthajñaurnītyāṃ ca pariniṣṭhitaiḥ //

tataścānāyayāmāsa vāramukhyā mahīpatiḥ /
veśyāḥ sarvatraniṣṇātāstā uvāca sa pārthivaḥ //

ṛśyaśṛṅgamṛṣeḥ putramānayadhvamupāyataḥ /
lobhayitvā'bhiviścāsya viṣayaṃ mama śobhanāḥ //

tā rājabhayabhītāśca śāpabhītāśca yoṣitaḥ /
aśakyamūcustatkāryaṃ viṣaṇṇā gatacetasaḥ //

tatra tvekā jaradyoṣā rājānamidamabravīt /
prayatiṣye mahārāja tamānetuṃ tapodhanam //

abhipretāṃstu me kāmāṃstvamanujñātumarhasi /
tataḥ śakṣyāmyānayitumṛśyaśṛṅgamṛṣeḥ sutam //

tasyāḥ sarvamabhipretamanvajānātsa pārthivaḥ /
dhanaṃ ca pradadau bhūri ratnāni vividhāni ca //

tato rūpeṇa sapannā vayasā ca mahīpate / striya ādāya kāścitsā jagāma vanamañjasā //