Mahabharata · Chapter 3.1

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet //
janamejaya uvāca
evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāśca durātmabhiḥ / dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairnikṛtyā dvijasattama //

śrāvitāḥ paruṣā vācaḥ sṛjantīrvairamuttamam /
kimakurvata kauravyā mama pūrvapitāmahāḥ //

kathaṃ caiśvaryabhūyiṣṭhāḥ sahasā duḥkhameyuṣaḥ /
vane vijahrire pārthāḥ śakrapratimatejasaḥ //

ke caitānanvavartanta prāptānvyasanamuttamam /
kimācārāḥ kimāhārāḥ kvaca vāso mahātmanām //

kathaṃ dvādaśa varṣāṇi vane teṣāṃ mahātmanām /
vyatīyurbrāhmaṇaśreṣṭha śūrāṇāmanivartinām //

kathaṃ ca rājaputrī sā pravarā sarvayoṣitām /
pativratā mahābhāgā satataṃ priyavādinī //

vanavāsamaduḥkhārhā dāruṇaṃ pratyapadyata /
etadācakṣva me sarvaṃ vistareṇa tapodhana //

śrotumicchāmi tatsarvaṃ bhūridraviṇatejasām /
kathyamānaṃ tvayā vipra paraṃ kautūhalaṃ hi me //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ koyitāśca durātmabhiḥ /
dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairniryayurgajasāhvayāt //

vardhamānapuradvārādabhiniṣkramya te tadā /
udaṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ prayayuḥ saha kṛṣṇayā //

indrasenādayaścaitānbhṛtyāḥ paricaturdaśa /
rathairanuyayuḥ śīghraiḥ striya ādāya sarvaśaḥ //

tataste puruṣavyāghrā rathānāsthāya bhārata / dadṛśurjāhnavītīre pramāṇākhyaṃ mahāvaṭam //

vrajatastānviditvā tu paurāḥ śokābhipīḍitāḥ / garhayanto'sakṛdbhīṣmaviduradroṇagautamān /
ūcurvai samayaṃ kṛtvā samāgamya parasparam //
paurā ūcuḥ /

nedamasti kulaṃ sarvaṃ na vayaṃ naca no gṛhāḥ / yatraduryodhanaḥ pāpaḥ saubaleyena pālitaḥ /
karṇaduḥśāsanādyaiśca rājyametaccikīrṣati //

na tatkulaṃ na cācāro na dharmo'rthaḥ kutaḥ sukham /
yatra pāpasahāyo'yaṃ pāpo rājyaṃ cikīrṣati //

duryodhano gurudveṣī tyaktadharmaḥ priyānṛtaḥ /
artalubdho'bhimānī ca nīcaḥ prakṛtinirghṛṇaḥ //

neyamasti mahī kṛtsnā yatra duryodhano nṛpaḥ /
sādhu gacchāmahe sarve yatra gacchanti pāṇḍavāḥ //

sānukrośā mahātmāno vijitendriyaśatravaḥ /
hīmantaḥ kīrtimantaśca dharmācāraparāyaṇāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā'nujagmuste pāṇḍavāṃstānsametya ca /
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve tānkuntīmādrinandanān //

kvagamiṣyatha bhadraṃvastyaktvā'smānduḥkhabhāginaḥ /
vayamapyanuyāsyāmo yatra yūyaṃ gamiṣyatha //

adharmeṇa jitāñśrutvā yuṣmāṃstyaktaghṛṇaiḥ paraiḥ /
udvignāḥ smo bhṛśaṃ sarve nāsmānhātumihārhatha //

bhaktānuraktānsuhṛdaḥ sadā priyahite ratān /
kurājāghiṣṭhite rājye na vinaśyema sarvaśaḥ //

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmo guṇadoṣānnararṣabhāḥ /
śubhāśubhādhivāsena saṃsargaḥ kurute yathā //

vastramāpastilānbhūmiṃ gandho vāsayate yathā /
puṣpāṇāmadhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ //

mohajālasya yonirhi mūḍhaireva samāgamaḥ /
ahanyahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ //

tasmātprājñaiśca vṛddhaiśca susvabhāvaistapasvibhiḥ /
sadbhiśca saha saṃsargaḥ kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ //

yeṣāṃ trīṇyavadātāni vidyā yoniśca karma ca /
te sevyāstaiḥ samāsyāhi śāstrebhyopi garīyasī //

nirārambhā hyapi vayaṃ puṇyaśīleṣu sādhuṣu /
puṇyamevāpnuyāmeha pāpaṃ pāpopasevanāt //

asatāṃ darśanātsparśātsañjalpācca sahāsavāt /
dharmācārāḥ prahīyante siddhyanti ca na mānavāḥ //

buddhiśca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt /
madhyamairmadhyatāṃ yāti śreṣṭhaiḥ śreṣṭhatvamāpnuyuḥ //

anīcairnāpyaviṣayairnādharmiṣṭhairviśeṣataḥ / ye guṇāḥ kīrtitā loke dharmakāmārthasambhavāḥ /
lokācāreṣu sambhūtā vedoktāḥ śiṣṭasammatāḥ //

te yuṣmāsu samastāśca vyastāścaiveha sadguṇāḥ /
icchāmo guṇavanmadhye vastuṃ śreyobhikāṅkṣiṇaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

dhanyā vayaṃ yadasmākaṃ snehakāruṇyayantritāḥ /
asato'pi guṇānāhurbrāhmaṇapramukhāḥ prajāḥ //

tadahaṃ bhrātṛsahitaḥ sarvānvijñāpayāmi vaḥ /
nānyathā taddhi kartavyamasmatsnehānukampayā //

bhīṣmaḥ pitāmaho rājā viduro jananī ca me /
suhṛjjanaśca prāyo me nagare nāgasāhvaye //

te tvasmaddhitakāmārthaṃ pālanīyāḥ prayatnataḥ /
yuṣmābhiḥ sahitāḥ sarve śokasantāpavihvalāḥ //

nivartatāgatā dūraṃ mamāgamanakāṅkṣiṇaḥ /
svajane nyāsabhūte me kāryā snehānvitā matiḥ //

etaddhi mama kāryāṇāṃ paramaṃ hṛdi saṃsthitam /
kṛtā tena tu tuṣṭirme satkāraśca bhaviṣyati //
vaiśampāyana uvāca /

tathānumantritāstena dharmarājena tāḥ prajāḥ /
cakrurārtasvaraṃ ghoraṃ hā rājanniti duḥkhitāḥ //

guṇānpārthasya saṃsmṛtya duḥkhārtāḥ paramāturāḥ /
akāmāḥ sannyavartanta samāgamyātha pāṇḍavān //

nivṛtteṣu tuṃ paureṣu rathānāsthāya pāṇḍavāḥ /
ājagmurjāhnavītīre pramāṇākhyaṃ mahāvaṭam //

te taṃ diṣasaśeṣeṇa vaṭaṃ gatvā tu pāṇḍavāḥ /
ūṣustāṃ rajanīṃ vīrāḥ saṃspṛśya salilaṃ śuci //

udakenaiva tāṃ rātrimṛṣuste duḥkhakarśitāḥ /
anujagmuśca tatraitānsnehātkeciddvijātayaḥ //

sāgrayo'nagnayaścaiva saśiṣyagaṇabāndhavāḥ /
sa taiḥ parivṛto rājā śuśubhe brahmavādibhiḥ //

teṣāṃ prāduṣkṛtāgnīnāṃ muhūrte ramyadāruṇe /
brahmaghoṣapuraskāraḥ sañjalpaḥ samajāyata //

rājānaṃ tu kuruśreṣṭhaṃ te haṃsamadhurasvarāḥ /
āśvāsayanto viprāgryāḥ kṣayāṃ sarvāṃ vyanodayat //

rājā tu bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ tathā sarvaiḥ suhṛdgaṇaiḥ / aśeta tāṃ niśāṃrājanduḥkhaśokasamāhitaḥ //