Mahabharata · Chapter 2.76

anubhūya tu rājñastaṃ rājasūyaṃ sudurmatiḥ /
yudhiṣṭhirasya śakunirduryodhasusaṃyutaḥ //

viveśa hāstinapuraṃ duryodhanamatena saḥ /
vāḍhamityeva śakunirdṛḍhaṃ hṛdi cakāra ha //

asvasthatāṃ catāṃ dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrasya pāpakṛt /
bhāratānāṃ ca duṣṭātmā kṣayāya hi nṛpakṣayaḥ //

priyakṛnmatamājñāya pūrvaṃ duryodhanasya tat /
prajñācakṣuṣamāsīnaṃ śakuniḥ saubalastadā //

duryodhanavacaḥ śrutvā dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam /
upagamya mahāprājñaṃ śakunirvākyamabravīt //
śakuniruvāca /

duryodhano mahārāja vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥ /
dīnaścintāparaścaiva taṃ viddhi manujādhipa //

na vai parīkṣase samyagasahyaṃ śatrusambhavam /
jyeṣṭhaputrasya hṛcchokaṃ kimarthaṃ nāvabudhyase //

evamuktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ /
duryodhanaṃ samāhūyaṃ idaṃ vacanamabravīt //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

duryodhana kṛtomūlaṃ bhṛśamārto'si putraka /
śrotavyaścenmayā so'rtho brūhi me kurunandana //

ayaṃ tvāṃ śakuniḥ prāha vivarṇaṃ harimaṃ kṛśam /
cintayaṃśca na paśyāmi śokasya tava sambhavam //

aiśvaryaṃ hi mahatputra tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam /
bhrātaraḥ suhṛdaścaiva nācaranti tavāpriyam //

ācchādayasi prāvārānaśnāsi piśitaudanam /
ājāneyā vahantyaśvāḥ kenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ //

śayanāni mahārhāṇi yoṣitaśca manoramāḥ /
guṇavanti ca veśmāni vihārāśca yathāsukham //

devanāmiva te sarvaṃ vāci baddhaṃ na saṃśayaḥ /
sa dīna iva durdharṣa kasmācchocasi putraka //

mātrā pitrā ca putrasya yadvai kāryaṃ paraṃ smṛtam /
prāptastvamasi tattāta nikhilāṃ naḥ kulaśriyam //

upasthitaḥ sarvakāmaistridive vāsavo yathā /
vividhairannapānaiśca pravaraiḥ kiṃ nu śocasi //

niruktaṃ nigamaṃ chandaḥ ṣaḍaṅgānyastraśāstravān /
adhītī kṛtavidyastvaṃ daśavyākaraṇaiḥ kṛpāt //

halāyudhātkṛpāddroṇādastravidyāmadhītavān /
bhrātājyeṣṭhaḥ sthito rājye kimu śocasi putraka //

pṛthagjanairalabhyaṃ yadaśanācchādanaṃ bahu /
prabhuḥ sanbhuñjase putra saṃstutaḥ sūtamāgadhaiḥ //

tasya te viditaprajña śokamūlamidaṃ katham /
lokesmiñjyeṣṭhabhāganyastanmamācakṣva pṛcchataḥ //
vaiśampāyana uvāca //

tasya tadvacanaṃ śrutvā mandaḥ krodhavaśānugaḥ /
pitaraṃ pratyuvācedaṃ svamatiṃ samprakāśayan //
duryodhana uvāca //

aśnāmyācchādaye cāhaṃ yathā kupuruṣastathā /
amarṣaṃ dhāraye cograṃ ninīṣuḥ kālaparyayam //

amarṣaṇaḥ svāḥ prakṛtīrabhibhūya paraṃ sthitaḥ /
kleśānmumukṣuḥ parajānsa vai puruṣa ucyate //

santoṣo vai śriyaṃ hanti hyabhimānaṃ ca bhārata /
anukrośabhaye cobhe yairvṛto nāśnute mahat //

na māṃ prīṇāti madbhuktaṃ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhere /
atijvalantīṃ kaunteye vivarṇakaraṇīṃ mama //

sapatnānṛdvyatotmānaṃ hīyamānaṃ niśāmya ca /
adṛśyāmapi kaunteya śriyaṃ paśyannivodyatām //

tasmādahaṃ vivarṇaśca dīnaśca harimaḥ kṛśaḥ /
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ //

triṃśaddāsīka ekaiko yānbibharti yudhiṣṭhiraḥ / daśānyāni sahasrāṇi yatīnāmūrdhvaretasām /
bhuñjate rukmapātrībhiryudhiṣṭhiraniveśane //

kadalīmṛgamokāni kṛṣṇaśyāmāruṇāni ca / kāmbhojaḥ prāhiṇottasmai parārdhyānapi kambalān /
gajayoṣidgavāśvasya śataśo'tha sahasraśaḥ //

triśataṃ coṣṭravāmīnāṃ śatāni vicarantyuta /
rājanyā balimādāya sametā hi nṛpakṣaye //

pṛthagvidhāni ratnāna pārthivāḥ pṛthivīpate /
āharankratumukhye'sminkuntīputrāya bhūriśaḥ //

na kvaciddhi mayā tādṛgdṛṣṭapūrvo na ca śrutaḥ /
yādṛgdhanāgamo yajñe pāṇḍuputrasya dhīmataḥ //

asatyaṃ cedidaṃ sarvaṃ sañjayaṃ praṣṭumarhasi / aparyantaṃ dhanaughaṃ taṃ dṛṣṭvā śatrorahaṃ nṛpa /
śarma naivābhigacchāmi cintayāno viśāmpate //

brahmaṇā vāṭadhānāśca gomantaḥ śatasaṅghaśaḥ /
trikharvaṃ balimādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ //

kamaṇḍalūnupādāya jātarūpamayāñśubhān /
traikharvāḥ prativedyāsmai lebhire'tha praveśanam //

yathaiva madhu śakrāya dhārayantyamarastriyaṭaḥ /
tadasmai kāṃsyamāhārṣīdvāruṇaṃ kalaśodadhiḥ //

śaṅkhapravaramādāya vāsudevo'bhiṣiktavān /
śakyaṃ rukmasahasrasya bahuratnavibhūṣitam //

dṛṣṭvā ca mama tatsarvaṃ jvararūpamivābhavat /
gṛhītvā tattu gacchanti samudrau pūrvadakṣiṇau //

tathaiva paścimaṃ yānti gṛhītvā bharatarṣabha / uttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patatriṇaḥ /
tatra gatvā'rjuno daṇḍamājahārāmitaṃ dhanam //

kṛtāṃ baindusarai ratnairmayena sphāṭikacchadām /
apaśyaṃ nalinīṃ pūrṇāmudakasyeva bhārata //

utkarṣantaṃ ca vāsaśca prāhasanmāṃ vṛkodaraḥ /
kiṅkarāśca sabhāpālā jahasurbharatarṣabha //

pitrorarthe viśeṣeṇa prāvṛṇvaṃ tatra jīvitam /
tatra tma yadi śaktaḥ syāṃ ghātayeyaṃ vṛkodaram //

sapatnenāpahāso hi sa māṃ dahati bhārata //

tatra sphāṭikatoyāṃ hi sphāṭikāmbujaśobhitām /
sabhāṃ puṣkariṇīṃ matvā patito'smi narādhipa //

tatra māmahasadbhīmaḥ saha pārthena sasvaram /
draupadī casaha strībhiḥ pātayantī mano mama //

klinnavastrasya ca jale kiṅkarā rājacoditāḥ /
dadurvāsāṃsi me'nyāni tacca duḥkhataraṃ mama //

astambhā iva tiṣṭhanti stambhā iva sahasraśaḥ /
sohaṃ tatrāhato rājansphaṭikābhyantare vibho //

advāreṇa vinirgacchandvārasaṃsthānarūpiṇā /
abhihatya śilāṃ bhūyo lalāṭenāsmi vikṣataḥ //

āmṛśanniva tāṃ dṛṣṭvā mārgāntaramupāviśam / idaṃ dvāramidaṃ rājannadvāramiti māṃ prati /
adbhutaṃ prahasanvākyaṃ babhāṣe sa vṛkodaraḥ //

striyaśca tatra māṃ dṛṣṭvā jahasustādṛśaṃ nṛpa /
sarvaṃ hāsakaraṃ teṣāṃ sadasyānāṃ nararṣabha //

na śrutāni na dṛṣṭāni yāni ratnāna me kvacit /
tāni me tatra dṛṣṭāni tena taptosmi duḥkhitaḥ //

hutāśanaṃ pravekṣyāmi pravekṣyāmi mahodadhim /
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate //

idaṃ cādbhutamatrāsīttanme nigadataḥ śṛṇu //

pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ bhuñjatāṃ sadā /
sthāpitastatra sañjñārthaṃ śaṅkho dhmāyati nityasaḥ //

muhurmuhuḥ praṇadatastasya śaṅkhasya bhārata /
aniśaṃ śabdamaśrauṣaṃ tato romāṇi me'hṛṣan //

pārthivairbahubhiḥ kīrṇamupasthānaṃ didṛkṣubhiḥ /
aśobhata mahārāja nakṣatrairdyairivāmalā //

sarvaratnānyupādāya pārthivā vai janeśvara /
yajñe tasya mahārāja pāṇḍuputrasya dhīmataḥ //

vaiśyā iva mahīpālā dvijātipariveṣakāḥ / na sā śrīrdevarājasya yamasya varuṇasya ca /
guhyakādhipatervāpi yā śrī rājanyudhiṣṭhire //

tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrasya śriyaṃ paramikrāmaham /
śāntiṃ na parigacchāmi dahyamānena cetasā //

aprāpya pāṇḍavaiśvaryaṃ śamo mama na vidyate /
arīnbāṇaiḥ śāyayiṣye śayiṣye vā hataḥ paraiḥ //

etādṛśasya me kiṃ tu jīvitena parantapa /
vardhante pāṇḍavā rājanvayaṃ hi sthitavṛddhayaḥ //
śakuniruvāca //

yāmetāmatulāṃ lakṣmīṃ dṛṣṭavānasi pāṇḍave /
tasyāṭaḥ prāptāvupāyaṃ me śṛṇu satyaparākrama //

ahamakṣeṣvabhijño'smi pṛthivyāmapi bhārata /
hṛdayajñaḥ paṇajñaśca viśeṣajñaśca devane //

dyūtapriyaśca kaunteyo na ca jānāti devitum /
āhūtaścaiṣyati vyaktaṃ nityamevāhvayatsvayam //

niyataṃ taṃ vijeṣyāmi kṛtvā tu kapaṭaṃ vibho /
ānayāmi samṛddhiṃ tāṃ divyāṃ copāhvayasva tam //
vaiśampāyana uvāca //

evamuktaḥ śakuninā rājā duryodhanastataḥ /
dhṛtarāṣṭramidaṃ vākyamapadāntaramabravīt //

ayamutsahate rājañśriyamāhartumakṣavit /
dyūtena pāṇḍuputrasya tadanujñātumarhasi //
dhṛtarāṣṭra uvāca //

kṣattā mantrī mahāprājñaḥ sthito yasyāsmi śāsane /
tena saṅgamya vetsyāmi kāryasyāsya viniścayam //

sa hi dharmaṃ puraskṛtya dīrghadarśī paraṃ hitam /
ubhayoṭaḥ pakṣayoryuktaṃ vakṣyatyarthaviniścayam //
duryodhana uvāca /

nivartayiṣyati tvā'sau yadi kṣattā sameṣyati /
nivṛtte tvayi rājendra mariṣye'hamasaṃśayam //

sa tvaṃ mayi mṛte rājanvidureṇa sukhī bhava /
bhokṣyase pṛthivīṃ kṛtsnāṃ kiṃ mayā tvaṃ kariṣyasi //
vaiśampāyana uvāca //

ārtavākyaṃ tu tattasya praṇayoktaṃ niśamya saḥ /
dhṛtarāṣṭro'bravītpreṣyanduryodhanamate sthitaḥ //

sthūṇāsahasrairbṛhatīṃ śatadvārāṃ sabhāṃ mama /
manoramāṃ darśanīyāmāśu kurvantuṃ śilpinaḥ //

tataḥ saṃstīrya ratnaistāṃ takṣṇa ānāyya sarvaśaḥ /
sukṛtāṃ supraveśāṃ ca nivedayata me'śanaiḥ //

dūryodhanasya śāntyarthamiti niścitya bhūmipaḥ /
dhṛtarāṣṭro mahārāja prāhiṇodvidurāya vai //

apṛṣṭvā viduraṃ svasyana nāsītkaścidviniścayaḥ /
dyūte doṣāṃśca jānansa putrasnehādakṛṣyata //

tacchrutvā viduro dhīmānkalidvāramupasthitam /
vināśamukhamutpannaṃ dhṛtarāṣṭramupādravat //

so'bhigamya mahātmānaṃ bhrātā bhrātaramagrajam /
mūrdhnā praṇamya caraṇāvidaṃ vacanamabravīt //
vidura uvāca /

nābhinandāmi te rājanvyavasāyamimaṃ prabho /
putrairbhedo yathā na sthād्dyūtahetostathā kuru //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

kṣattaḥ putreṣu putrairme kalaho na bhaviṣyati /
yadi devāḥ prasādaṃ naḥ kariṣyanti na saṃśayaḥ //

aśubhaṃ vā śubhaṃ vāpi hitaṃ vā yadi vā'hitam /

mayi sannihite droṇe bhīṣme tvayi ca bhārata /
anayo daivavihito na kathañcidbhaviṣyati //

gaccha tvaṃ rathamāsthāya hayairvātasamairjave /
khāṇḍavaprasthamadyaiva samānaya yudhiṣṭhiram //

na vācyo vyavasāyo me viduraitadbravīmi te /
daivameva paraṃ manye yenaitadupapadyate //

ityukto viduro dhīmānnedamastīti cintayan /
āpageyaṃ mahāprājñamabhyagacchatsuduḥ khitaḥ //