Mahabharata · Chapter 2.25

bhīmasenastataḥ kṛṣṇamuvāca yadunandanam /
buddhimāsthāya vipulāṃ jarāsandhavadhopsayā //

nāyaṃ pāpo mayā kṛṣṇa yuktaḥ syādanurodhitum /
prāyeṇa yaduśārdūla bāndhavakṣayakṛttava //

evamuktastataḥ kṛṣṇaḥ pratyuvāca vṛkodaram /
tvarayanpuruṣavyāghro jarāsandhavadhepsayā //

yatte daivaṃ paraṃ satvaṃ yacca te mātariśvanaḥ /
balaṃ bhīmaṃ jarāsandhe darśayāśu tadadya vai //

tavaiṣa vadhyo durbuddhirjarāsandho mahārathaḥ /
ityantarikṣe tvaśrauṣaṃ yadā vāyuravāpyate //

gomante parvataśreṣṭhe yenaiṣa parimokṣitaḥ /
baladevabalaṃ prāpya ko'nyo jīvettu māgadhāt //

tadasya mṛtyurvihitastvadṛte na mahābala /
vāyuṃ cintya mahābāho jahīmaṃ magadhādhipam //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastato bhīmo manasā'cintya mārutam /
janārdanaṃ namaskṛtya pariṣvajya ca phalgunam //

prabhañjanabalāviṣṭo jarāsandhamarindamaḥ /
utkṣipya bhrāmayāmāsa balavantaṃ mahābalaḥ //

bhrāmayitvā śataguṇaṃ jānubhyāṃ bharatarṣabha /
babhañja pṛṣṭaṃ saṅkṣipya niṣpiṣya vinanāda ca //

kare gṛhītvā caraṇaṃ dvidhā cakre mahābalaḥ /
tasya niṣpiṣyamāṇasya pāṇḍavasya ca garjataḥ //

abhavattumulo nādaḥ sarvaprāṇibhayaṅkaraḥ /
vitresurmāgadhāḥ sarve strīṇāṃ garbhāśca susruvuḥ //

bhīmasenasya nādena jarāsandhasya caiva ha /
kiṃ nu syāddhimavānbhinnaḥ kinnusviddīryate mahī //

iti vai māgadhā jajñurbhīmasenasya nikhanāt /
tatastu bhagavānkṛṣṇo jarāsandhajighāṃsayā //

bhīmasenaṃ samālokya nalaṃ jagrāha pāṇinā /
dvidhā ciccheda vai tattu jarāsandhavadhaṃ prati //

tatastvājñāya tasyaiva pādamutkṣipya mārutiḥ /
dvidhā babhañja tadgātraṃ prākṣipadvinanāda ca //

punaḥ sandhāya tu tadā jarāndhaḥ pratāpavān /
bhīmena ca samāgamya bāhuyuddhaṃ cakāra ha //

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam /
sarvalokakṣayakaraṃ sarvabhūtabhayāvaham //

punaḥ kṛṣṇastamiriṇaṃ dvidhā vicchidya mādhavaḥ /
vyatyasya prākṣipattattu jarāsandhavadhepsayā //

bhīmasenastadā jñātvā nirbibheda ca māgadham /
dvidhā vyatyasya pādena prākṣipacca nanāda ha //

śuṣkamāṃsāsthimedastvagbhinnamastiṣkapiṇḍakaṭaḥ /
śavabhūtastadā rājanpiṇḍīkṛta ivābabau //

tato rājñaḥ kuladvāri prasuptamiva taṃ nṛpam /
rātrau gatāsumutsṛjya niścakramurarindamāḥ //

jarāsandharathaṃ kṛṣṇo yojayitvā patākinam /
āropya bhrātarau caiva mokṣayāmāsa bāndhavān //

te vai ratnubhujaṃ kṛṣṇaṃ ratnārhaṃ pṛthivīśvarāḥ /
rājānaṃ cakrarāsādya mokṣitā mahato bhayāt //

akṣataḥ śastrasampanno jitāriḥ saha rājabhiḥ /
rathamāsthāya taṃ divyaṃ nirjagāma girivrajāt //

yaḥ sa sodaryavānnāma dviyodhī kṛṣṇasārathiḥ /
abhyāsaghātī sandṛśyo durjayaḥ sarvarājabhiḥ //

bhīmārjunābhyāṃ yodhābhyāmāsthitaḥ kṛṣṇasārathiḥ /
śuśubhe rathavaryo'sau durjayaḥ sarvadhanvibhiḥ //

śakraviṣṇū hi saṅgrāme ceratustārakāmaye /
rathena tena vai kṛṣṇa upāruhya yayau tadā //

evametau mahābāhū tadā duṣkarakāriṇau /
kṛṣṇapraṇītau loke'sminnathe ko draṣṭumarhati //

ityavocanvrajantaṃ taṃ jarāsandhapurālayāḥ /
vāsudevaṃ naraśreṣṭhaṃ yuktaṃ vātajavairhayaiḥ //

taptacāmīkarābheṇa kiṅkiṇījālamālinā /
meghanirghoṣanādena jaitreṇāmitraghātinā //

yena śakro dānavānāṃ jaghāna navatīrnava /
taṃ prāpya samahṛṣyanta rathaṃ te puruṣarthabhāḥ //

tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuṃ bhrātṛbhyāṃ sahitaṃ tadā /
rathasthaṃ māgadhā dṛṣṭvā samapadyanta vismitāḥ //

hayairdivyaiḥ samāyukto ratho vāyusamo jave /
adhiṣṭhitaḥ sa śuśubhe kṛṣṇenātīva bhārata //

asaṅgo devavihitastasminrathavare dhvajaḥ /
yojanāddadṛśe śrīmānindrāyudhasamaprabhaḥ //

cintayāmāsa kṛṣṇo'tha garutmantaṃ sa cābhyayāt /
kṣaṇe tasminsa tenāsīccaityavṛkṣa ivotthitaḥ //

vyāditāsyairmahānādaiḥ saha bhūtairdhvajālayaiḥ /
tasminrathavare tasthau gurutmānpannagāśanaḥ //

durnirīkṣyo hi bhūtānāṃ tejasā'bhyādhikaṃ babhau /
āditya iva madhyāhne sahasrakiraṇāvṛtaḥ //

na sajjati vṛkṣeṣu śastraiścāpi na riṣyate /
divyo dhvajavaro rājandṛśyate ceha mānuṣaiḥ //

tamāsthāya rathaṃ divyaṃ parjanyasamaniḥ svanam /
niryayau puruṣavyāghraḥ pāṇḍavābhyāṃ sahācyutaḥ //

yaṃ lebhe vāsavādrājā vasustasmādbṛhadrathaḥ /
bṛhadrathātkrameṇaiva prāpto bārhadratho ratham //

sa niryāya mahābāhuḥ puṇḍarīkekṣaṇastataḥ /
girivrajādbahistasthau samadeśe mahāyaśāḥ //

tatrainaṃ nāgarāḥ sarve satkāreṇābhyayustadā /
brāhmaṇapramukhā rājanvidhidṛṣṭena karmaṇā //

bandhanādvipramuktāśca rājāno madhusūdanam /
pūjayāmāsurūcuśca stutipūrvamidaṃ vacaḥ //

naitaccitraṃ mahābāho tvayi devakinandane /
bhīmārjunabalopete dharmasya pratipālanam //

jarāsandhahrade ghore duḥkhapaṅke nimajjatām /
rājñāṃ samabhyuddharamaṃ yadidaṃ kṛtamadya vai //

viṣṇo samavasannānāṃ giridurge sudāruṇe /
diṣṭyā mokṣādyaśo dīptamāptaṃ te yadunandana //

kiṃ karmaḥ puruṣavyāghra śādhi naḥ praṇatisthitān /
kṛtamityeva tadvidvi nṛpairyayadyapi duṣkaram //
vaiśampāyana uvāca //

tānuvāca hṛmpīkeśaḥ samāścāsya mahāmanāḥ /
yidhiṣṭhiro rājasūyaṃ kratumārhatumicchati //

tasya dharmapravṛttasya pārthivatvaṃ cikīrṣataḥ /
sarvairbhavadbhirvijñāya sāhāyyaṃ kriyatāmiti //

tataḥ suprītamanasaste nṛpā nṛpasattama /
tathetyevābruvansarve pratigṛhyāsya tāṃ giram //

ratnabhājaṃ ca dāśārhaṃ cakruste pṛthivīśvarāḥ /
kṛcchrāñjagrāha govindasteṣāṃ tadanukampayā //

jarāsandhātmajaścaiva sahadevo mahāmanāḥ /
niryayau sajanāmātyaḥ puraskṛtya purohitam //

sa nīcaiḥ praṇato bhūtvā bahuratnapurogamaḥ /
sahadevo nṛṇāṃ devaṃ vāsudevamupasthitaḥ //

bhayārtāya tatastasmai kṛṣṇo dattvā'bhayaṃ tadā /
ādade'sya mahārhāṇi ratnāni puruṣottamaḥ //
sadadeva uvāca /

yatkṛtaṃ puruṣavyāghra mama pitrā janārdana /
tatte hṛdi mahābāho na kāryaṃ puruṣottama //

tvāṃ prapanno'smi govinda prāsadaṃ kuru me prabho /
pituricchāmi saṃskāraṃ kartuṃ devakinandana //

tvatto'bhyanujñāṃ samprāpya bhīmasenāttathārjunāt /
nirbhayo vicariṣyāmi yathākāmaṃ yathāsukham //
vaiśampāyana uvāca /

evaṃ vijñāpyamānasya sahadevasya māriṣa /
prahṛṣṭo devakīputraḥ pāṇḍavai ca mahārathau //

kriyatāṃ saṃskriyā rājanpitusta iti cābruvan /
tacchrutvā vāsudevasya pārthayośca sa māgadhaḥ //

praviśya nagaraṃ tūrṇaṃ saha mantribhirapyuta /
citāṃ candanakāṣṭhaiśca kāleyasaralaistathā //

kālāgarusunagandhaiśca tailaiśca vividhairapi /
ghṛtadhārāśataiścaiva sumanobhiśca bhārata //

samantādeva kīryanto'dahanta magadhādhipam /
udakaṃ tasya cakre'tha sahadevaḥ sahānujaḥ //

kṛtvā pituḥ svargagatiṃ niryayau yatra keśavaḥ /
pāṇḍavau ca mahābhāgau bhīmasenārjunāvubhau //

sa prahvaḥ prāñjalirbhūtvā vyajñāpayata mādhavam /
sahadeva uvāca /
ime ratnāni bhūriṇī gojāvimahiṣādayaḥ //

hastino'śvāśca govinda vāsāṃsi vividhāni ca /
dīyatāṃ dharmarājāya yathā vā manyate bhavān //
vaiśampāyana uvāca /

bhayārtāya tatastasmai kṛtvā kṛṣṇo'bhayaṃ tadā /
abhyaṣiñcata rājānaṃ sahadevaṃ janārdanaḥ //

māgadhānāṃ mahīpālaṃ jarāsandhātmajaṃ tadā /
ādade ca mahārhāṇi ratnāni puruṣottamaḥ //

gatvaikatvaṃ sa kṛṣṇena pārthābhyāṃ cāpi satkṛtaḥ /
viveśa matimāntrājā punarbārhadrathaṃ puram //

pārthābhāyaṃ sahitaḥ kṛṣṇaḥ sarvaiśca vasudhādhipaiḥ /
yathāvayaḥ samāgamya visasarja narādhipān //

visṛjya sarvānnṛpatīnrājasūye mahātmabhiḥ / āgantavyaṃ bhavadbhiśca dharmarājapriyepsubhiḥ /

evamuktā mādhavena sarve te vasudhādhipāḥ /
evamastviti cāpyuktvā sametāḥ parayā mudā //

bhīmārjunahṛṣīkeśaiḥ prahṛṣṭāḥ prayayustadā /
ratnānyādāya bhūrīṇī jvalanto ripusūdanāḥ //

kṛṣṇastu saha pārthābhyāṃ śriyā paramayā yutaḥ /
ratnānyādāya bhūriṇī prayayau puruṣarṣabhaḥ //

indraprasthamupāgamya pāṇḍavābhyāṃ sahācyutaḥ /
sametya dharmarājānaṃ prīyamāṇo'bhyabhāṣata //

diṣṭyā bhīmena balavāñjarāsandho nipātitaḥ /
rājāno mokṣitāśceme bandhanānnṛpasattama //

diṣṭyā kuśalinau cemau bhīmasenadhanañjayau /
punaḥ svanagaraṃ prāptāvakṣatāviti bhārata //

tato yudhiṣṭhiraḥ kṛṣṇaṃ pūjayitvā yathārhataḥ /
bhīmasenārjunau caiva prahṛṣṭaḥ pariṣasvaje //

tataḥ kṣīṇe jarāsandhe bhrātṛbhyāṃ vihitaṃ jayam /
ajātaśatrurāsādya mumude bhrātṛbhiḥ saha //

hṛṣṭaśca dharmarāḍvākyaṃ janārdanamabhāṣata /
tvāṃ prāpya puruṣavyāghra bhīmasenena pātitaḥ //

māgadho'sau balonmatto jarāsandhaḥ pratāpavān /
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ prāpsyāmi vigatajvaraḥ //

tvadbuddhibalamāśritya yāgārho'smi janārdana /
pītaṃ pṛthivyāḥ kruddhena yaśaste puruṣottama //

jarāsandhavadhenaiva prāptāste vipulāḥ śriyaḥ //
vaiśampāyana uvāca /
evaṃ sambhāṣya kaunteyaḥ prādādrathavaraṃ prabhoḥ //

pratigṛhya tu govindo jarāsandhasya taṃ ratham //

prahṛṣṭastasya mumude phalgunena janārdanaḥ /
prītimānabhavadrājandharmarājapuraskṛtaḥ //

yathāvayaḥ samāgamya bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ /
satkṛtya pūjayitvā ca visasarja narādhipān //

yudhiṣṭhirābhyanujñātāste nṛpā hṛṣṭamānasāḥ /
jagmuḥ svadeśāṃstvaritā yānairuccāvacaistataḥ //

evaṃ puruṣaśārdūlo mahābuddhirjanārdanaḥ /
pāṇḍavairghātayāmāsa jarāsandhamariṃ tadā //

ghātayitvā jarāsandhaṃ buddhipūrvamarindamaḥ /
dharmarājamanujñāpya pṛthāṃ kṛṣṇāṃ ca bhārata //

subhadrāṃ bhīmasenaṃ ca phālgunaṃ yamajau tathā /
dhaumyamāmantrayitvā ca prayayau svāṃ purīṃ prati //

pāṇḍavairanudhāvadbhiryudhiṣṭhirapurogamaiḥ / harṣeṇa mahatā yuktaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ /
jagāma hṛṣṭaḥ kṛṣṇastu punardvāravatīṃ purīm //

tenaiva rathamukhyena manasastulyagāminā /
dharmarājavisṛṣṭena divyenānādayandiśaḥ //

tato yudhiṣṭhiramukhāḥ pāṇḍavā bharatarṣabha /
pradakṣiṇamakurvanta kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam //

tato gate bhagavati kṛṣṇe devakinandane /
jayaṃ labdhvā suvipulaṃ rājñāṃ dattvā'bhayaṃ tadā //

saṃvardhitaṃ yaśo bhūyaḥ karmaṇā tena bhārata /
draupadyāḥ pāṇḍavā rājanparāṃ prītimavardhayan //

tasminkāle tu yadyuktaṃ dharmakāmārthasaṃhitam /
tadrājā dharmataścakre prajāpālanakīrtanam //