Mahabharata · Chapter 18.5

bhīṣmadroṇau mahātmānau dhṛtarāṣṭraśca pārthivaḥ /
virāṭadrupadau cobhau śaṅkhaścaivottarastathā //

dhṛṣṭakejurjayatseno rājā caiva sa satyajit /
duryodhanasutāścaiva śakuniścaiva saubalaḥ //

karṇaputrāśca vikrāntā rājā caiva jayadrathaḥ /
ghaṭotkavādayaścaiva ye cānye nānukīrtitāḥ //

ye cānye kīrtitā vīrā rājāno dīptamūrtayaḥ /
svarge kālaṃ kiyantaṃ te tasthustadapi śaṃsa me //

āhosvicchāśvataṃ sthānaṃ teṣāṃ tatra dvijottama /
ante vā karmaṇāṃ kāṃ te gatiṃ prāptā nararṣabhāḥ //

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ procyamānaṃ dvijottama /
tapasā hi pradīptena sarvaṃ tvamanupaśyati //
sautiruvāca /

ityuktaḥ sa tu viprarṣiranujñāto mahātmanā / vyāsena tasya nṛpaterākhyātumupacakrame /
vaiśampāyana uvāca /

gantavyaṃ karmaṇāmante sarveṣāṃ manujādhipa / śṛṇu guhyamidaṃ rājandevānāṃ bharatarṣabha /
yaduvāca mahātejā divyacakṣuḥ pratāpavān //

muniḥ purāṇaḥ kauravya pārāśaryo mahāvrataḥ /
agādhabuddhiḥ sarvajño gatijñaḥ sarvakarmaṇām //

tenoktaṃ karmaṇāmante praviśanti svikāṃ tanum //

vasūneva mahātejā bhīṣmaḥ prāpa mahādyutiḥ /
aṣṭāveva hi dṛśyante vasavo bharatarṣabha //

bṛhaspatiṃ viveśātha droṇo hyaṅgirasāṃ varam /
kṛtavarmā tu hārdikyaḥ praviveśa marudgaṇān //

sanatkumāraṃ pradyumnaḥ praviveśa yathāgatam /
dhṛtarāṣṭro dhaneśasya lokānprāpa durāsadān //

dhṛtarāṣṭro sahitā gandhārī ca yaśasvinī /
patnībhyāṃ sahitaḥ pāṇḍumahendrasadanaṃ yayau //

virāṭadrupadau cobhau dhṛṣṭaketuśca pārthivaḥ /
niśaṭhākrūrasāmbāśca bhānuḥ kaṇvo vidūrathaḥ //

bhūriśravāḥ śalaścaiva bhūriśca pṛthivīpatiḥ /
kaṃśaścaivograsenaśca vasudevastathaiva ca //

uttaraśca saha bhrātrā śaṅkhena narapuṅgavaḥ /
viśveṣāṃ devatānāṃ te viviśurnarasattamāḥ //

[varcā nāma mahātejāḥ somaputraḥ pratāpavān /
sobhimanyurnṛsiṃhasya phalgunasya suto'bhavat //

sa yuddhvā kṣatradharmeṇa yathā nānyaḥ pumānkvacit.] viveśa somaṃ dharmātmā karmaṇonte marārathaḥ //

āviveśa raviṃ karṇo nihataḥ puruṣarṣabha /
dvāparaṃ śakuniḥ prāpa dhṛṣṭadyumnastu pāvakam //

dhṛtarāṣṭrātmajāḥ sarve yātudhānānprapedire /
dharmamevāviśatkṣattā rājā caiva yudhiṣṭhiraḥ //

ananto bhagavāndevaḥ praviveśa rasātalam /
pitāmahaniyogādvai yo yogādgāmadhārayat //

yaḥ sa nārāyaṇo nāma devadevaḥ sanātanaḥ /
tasyāṃśo vāsudevastu karmaṇonte viveśa ha //

ṣoḍaśastrīsahasrāṇi vāsudevaparigrahāḥ /
amajjaṃstāḥ sarasvatyāṃ kālena janamejaya //

tatra tyaktvā śarīrāṇi divamāruruhuḥ punaḥ /
tāścaivāpsaraso bhūtvā vāsudevamupāviśan //

hatāstasminmahāyuddhe ye vīrāstu mahārathāḥ /
ghaṭotkacādayaścaiva devānyakṣāṃśca bhejire //

duryodhanasahāyāśca rākṣasā ye'nukīrtitāḥ /
prāptāste kramaśo rājansarvalokānanuttamān //

bhavanaṃ ca mahendrasya kuberasya ca dhīmataḥ /
varuṇasya tathā lokānviviśuḥ puruṣarṣabhāḥ //

etatte sarvamākhyātaṃ vistareṇa mahādyute /
kurūṇāṃ caritaṃ kṛtsnaṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata //
sautiruvāca /

etacchrutvā dvijaśreṣṭhātsa rājā janamejayaḥ /
vismito'bhavadatyarthaṃ yajñakarmāntareṣvatha //

tataḥ samāpayāmāsuḥ karma tattasya yājakāḥ /
āstikaścābhavatprītaḥ parimokṣya bhujaṅgamān //

tato dvijātīnsarvāstāndakṣiṇābhiratoṣayat /
pūjitāścāpi te rājñā tato jagmuryathāgatam //

visarjayitvā viprāṃstānrājā'pi janamejayaḥ /
hṛṣṭastakṣaśilāyāḥ sa punarāyādgacāhvayam //

etatte sarvamākhyātaṃ vaiśampāyanakīrtitam /
vyāsājñayā samājñātaṃ sarpasatre nṛpasya hi //

puṇyo'yamitihāsākhyaḥ pavitraṃ cedamuttamam /
kṛṣṇena muninā vipra nirmitaṃ satyavādinā //

sarvajñena vidhijñena dharmajñānavatā satā /
atīndriyeṇa śucinā tapasā bhāvitātmanā //

aiśvarye vartatā caiva sāṅkhyayogavatā tathā /
naikatantravibuddhena dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā //

kīrtiṃ prathayatā loke pāṇḍavānāṃ mahātmanām /
anyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ ca bhūridraviṇatejasām //

krīḍāṃ ca vāsudevasya devadevasya śāṅgiṇaḥ / viśveṣāṃ devabhāgānāṃ janmasāyujyameva ca //

ya idaṃ śṛṇuyādvidvānparvasu dvijasattamaḥ /
dhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya gacchati //

kārṣṇaṃ vedamimaṃ sarvaṃ śṛṇuyādyaḥ samāhitaḥ /
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati //

yaścedaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇānpādamantataḥ /
akṣayyamannapānaṃ vai pitṝṃstasyopatadiṣṭhate //

ahnā yadenaḥ kurute indriyairmanasā'pi vā /
mahābhāratamākhyāya sarpapāpaiḥ pramucyate //

[yadrātrau kurute pāpaṃ brāhmaṇaḥ strīgaṇairvṛtaḥ /
mahābhāratamākhyāya pūrvāṃ sandhyāṃ pramucyate //

mahattvādbhāravattvācca mahābhāratamucyate /
niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate //

aṣṭādaśapurāṇāni dharmaśāstrāṇi sarvaśaḥ /
vedāḥ sāṅgāstathaikatra bhārataṃ caikataḥ sthitam //

śrūyatāṃ siṃhanādo'yamṛṣestasya mahātmanaḥ /
aṣṭādaśapurāṇānāṃ karturvedamahodadheḥ //

tribhirvarṣairmahatpuṇyaṃ kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ /
akhilaṃ bhārataṃ cedaṃ cakāra bhagavānmuniḥ //

[ākarṇya bhaktyā satataṃ jayākhyaṃ bhārataṃ mahat / śrīśca kīrtistathā vidyā bhavanti sahitāḥ sadā // ]

dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca bharatarṣabha /
yadihāsti tadanyatra yannehāsti na kutricit //

"vācyate yatra satataṃ jayākhyaṃ bhārataṃ mahat /
śrīśva kīrtiśca vidyā ca bhavanti muditāḥ sadā //

bhāratasya tu vaktāraṃ brahmarṣi ca mahāgurum //
vaiśampāyanamāropya svarṇabhadrāsanaṃ tadā //

janamejayādirājāna āstikādyā dvijātayaḥ /
dharmadattādivaiśyāśca somyavaṃśyādiśūdrakāḥ //

prayutaṃ cāyutaṃ ceti sahasraṃ śatamityapi /
daśakaṃ ceti niṣkāṇāmānarcustaṃ mahāgurum //

niṣkāṇāṃ daśakaṃ dattvā mṛtaputro'mṛtaprajaḥ /
ūṣmādivyādhiyuktaśca śataṃ dattvā nirāmayaḥ //

sahasradānātsantānahīnaḥ santānaputravān /
āyurārogyamaiśvaryaṃ bhejuste'nnaṃ ca putrakān //

suvarṇaṃ rajataṃ ratnaṃ sarvāṇyābharaṇāni ca /
sarvopakaraṇairyuktaṃ nidhinikṣepasaṃyutam //

iṣṭakābhittisaṃyuktamagnibādhādivarjitam / devapūjāgnihotrādipāṭhārthagṛhasaṃyutam /
sāntarbahissaṃvaraṇaṃ saprāsādaṃ sagogṛham //

vyaṣṭyā samaṣṭyā vā dadyātsvargārohaṇaparvaṇi /
nivṛttikāmo dadyāccetpunarjanma na vidyate //

sakāmaścedbrahmakalpaṃ sukaṃ brahmagṛhe vaset //

purāṇamukhato yasmādvedāntajñānamāpyate /
sa tena gururākhyātastatpūjā hīśapūjanam //

bhāratasya tu vaktāraṃ śrotāraṃ lekhakāṃstadā /
prapūjayanti saṃhṛṣṭāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ //

mahābhāratavaktāraṃ nārcayantīha ye narāḥ / teṣāṃ sarvakriyāhānirbhaveddevāḥ śapanti ca //

jayo nāmetihāso'yaṃ śrotavyo jayamicchatā /
rājñā rājasutaiścaiva garbhiṇyā caiva yoṣitā //

[svargakāmo labhetsvargaṃ jayakāmo labhejjayam /
garbhiṇī labhate putraṃ kanyāṃ vā bahubhāginīm //

anāgataśca mokṣaśca kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ /
sandarbhaṃ bhāratasyāsya kṛtavāndharmakāmyayā //

ṣaṣṭiṃ śatasahasrāṇi cakārānyāṃ sa saṃhitām /
triṃśacchatasahasrāṇi devaloke pratiṣṭhitam //

pitrye pañcadaśaṃ jñeyaṃ yakṣaloke caturdaśa /
ekaṃ śatasahasraṃ tu mānuṣeṣu prabhāṣitam //

nārado'śrāvayaddevānasito devalaḥ pitṝn /
rakṣoyakṣāñśuko martyānvaiśampāyana eva tu //

itihāsamimaṃ puṇyaṃ mahārthaṃ vedasammitam /
vyāsoktaṃ śrūyate yena kṛtvā brāhmṇamagrataḥ //

sa naraḥ sarvakāmāṃśca kīrtiṃ prāpyeha śaunaka /
gacchetparamikāṃ siddhimatra me nāsti saṃśayaḥ //

bhāratādhyayanātpuṇyādapi pādamadhīyataḥ / śraddhayā parayā bhaktyā śrāvyate cāpi yena tu /
ya imāṃ saṃhitāṃ puṇyāṃ putramadhyāpayacchukam //

mātāpitṛsahasrāṇi putradāraśatāni ca /
saṃsāreṣvanubhūtāni yānti yāsyanti cāpare //

harṣasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca /
divasedivase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam //

ūrdhvabāhurviraumyeṣa na ca kaścicchṛṇoti me /
dharmādarthaśca kāmaśca sa kimarthaṃ na sevyate //

na jātu kāmānna bhayānna lobhā- ddharmaṃ tyajejjīvitasyāpi hetoḥ /
nityo dharmaḥ sukhaduḥkhe tvanithye jīvo nityo heturasya tvanityaḥ //

imāṃ bhāratasāvitrīṃ prātarutthāyaḥ yaḥ paṭhet /
sa bhārataphalaṃ prāpya paraṃ brahmādhigacchati //

kayathā samudro bhagavānyathā hi himavāngiriḥ /
khyātāvubhau ratnanidhī tathā bhāratamucyate //

kārṣṇaṃ devamimaṃ vidvāñśrāvayitvā'rthamaśnute / idaṃ bhāratamākhyānaṃ yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ /
sa gacchetparamāṃ siddhimiti me nāsti saṃśayaḥ //

dvaipāyanoṣṭhapuṭanissṛtamaprameyaṃ puṇyaṃ pavitramatha pāpaharaṃ śivaṃ ca /
yo bhārataṃ samadhigacchati vācyamānaṃ kiṃ tasya puṣkarajalairabhiṣecanena //

yo gośataṃ kanakaśṛṅgamayaṃ dadāti viprāya vedaviduṣe subahuśrutāya /
puṇyāṃ ca bhāratakathāṃ satataṃ śṛṇoti tulyaṃ phalaṃ bhavati tasya ca tasya caiva // ]

"yadyadiṣṭatamaṃ kāmaṃ labhate śraddhayā'nvitaḥ /
śṛṇuyānmudito bhūtvā āstiko buddhisaṃyutaḥ //

vāsudevaṃ smaranvidvānpuṇḍarīkāyatekṣaṇam /
itihāsamimaṃ puṇyaṃ mahārthaṃ vedasammitam //

śrāvayedyastu varṇādīnkṛtvā brāhmaṇamagrataḥ /
sarvapāpaviśuddhātmā śucistadgatamānasaḥ //

iha kīrtiṃ mahatprāpya bhogavānsukhamaśnute /
vyāsaprasādena punaḥ svargalokaṃ sa gacchati //

etadviditvā sarvaṃ tu sarvavedārthavidbhavet / pūjanīyaśca satataṃ mānanīyo bhaveddvijaḥ // " //