Mahabharata · Chapter 18.6

bhagavankena vidhinā śrotavyaṃ bhārataṃ budhaiḥ /
phalaṃ kiṃ ke ca devāśca pūjyā vai pāraṇeṣviha //

deyaṃ samāpte bhagavankiṃ ca parvaṇiparvaṇi /
vācakaḥ kīdṛśaścātra eṣṭavyastadbravīhi me //
vaiśampāyana uvāca /

śṛṇu rājanvidhimimaṃ phalaṃ yaccāpi bhāratāt /
śrutādbhavati rājendra yattvaṃ māmanupṛcchasi //

divi devā mahīpāla krīḍārthamavaniṃ gatāḥ /
kṛtvā kāryamidaṃ caiva tataśca divamāgatāḥ //

hanta yatte pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva samāhitaḥ /
ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca sambhavaṃ vasudhātale //

atra rudrāstathā sādhyā viśvedevāśca śāśvatāḥ /
ādityāścāśvinau devau lokapālā maharṣayaḥ //

guhyakāśca sagandharvā nāgā vidyādharāstathā /
siddhā dharmaḥ svayambhūśca muniḥ kātyāyano varaḥ //

girayaḥ sāgarā nadyastathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ /
grahāḥ saṃvatsarāścaiva ayanānyṛtavastathā //

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva jagatsarvaṃ surāsuram /
bhātare bharataśreṣṭha ekasthamiha dṛśyate //

teṣāṃ śrutvā pratiṣṭhānaṃ nāmakarmānukīrtanāt /
kṛtvā'pi pātakaṃ ghoraṃ sadyo mucyeta mānavaḥ //

itihāsamimaṃ śrutvā yathāvadanupūrvaśaḥ /
saṃyatātmā śucirbhūtvā pāraṃ gatvā ca bhārate //

teṣāṃ śrāddhāni deyāni śrutvā bhārata bhāratam /
brāhmaṇebhyo yathāśaktyā bhaktyā ca bharatarṣabha //

mahādānāni deyāni ratnāni vividhāni ca /
gāvaḥ kāṃsyopadohāśca kanyāścaiva svalaṅkṛtāḥ //

sarvakāmaguṇopetā yānāni vividhāni ca /
kabhavanāni vicitrāṇi bhūmirvāsāṃsi kāñcanam //

vāhanāni ca deyāni hayā mattāśca vāraṇāḥ /
śayanaṃ śibikāścaiva syandanāśca svalankṛtāḥ //

yadyadgṛhe varaṃ kiñcidyadyadasti mahadvasu /
tattaddeyaṃ dvijātibhya ātmā dārāśca sūnavaḥ //

śraddhayā parayā yuktaṃ kramaśastasya pāragaḥ /
śaktitaḥ sumanā hṛṣṭaḥ suśrūṣuravikalpakaḥ //

satyārjavarato dāntaḥ śuciḥ śaucasamanvitaḥ /
śraddhadhāno jitakrodho yathā siddhyati tacchṛṇu //

śuciḥ śīlānvitācāraḥ śuklavāsā jitendriyaḥ /
saṃskṛtaḥ sarvaśāstrajñaḥ śraddadhāno'nasūyakaḥ //

rūpavānsubhago dāntaḥ satyavādī jitendriyaḥ /
dānamānagṛhītaśca kāryo bhavati vācakaḥ //

avilambamanāyastamadrutaṃ dhīramurjitam /
asaṃsaktākṣarapadaṃ svarabhāvasamanvitam //

triṣaṣṭivarṇasaṃyuktamaṣṭasthānasamīritam /
vācayedvācakaḥ svasthaḥ svāsīnaḥ susamāhitaḥ //

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayamudīrayet //

īdṛśādvācakādrājañśrutvā bhārata bhāratam /
niyamasthaḥ śuciḥ śrotā śṛṇvansa phalamaśnute //

pāraṇaṃ prathamaṃ prāpya dvijānkāmaiśca tarpayan /
āgniṣṭomasya yajñasya phalaṃ vai labhate naraḥ //

apsarogaṇasankīrṇaṃ vimānaṃ labhate mahat /
prahṛṣṭaḥ sa tu devaiśca divaṃ yāti samāhitaḥ //

dvitīyaṃ pāraṇaṃ prāpya sotirātraphalaṃ labhet /
sarvaratnamayaṃ divyaṃ vimānamadhirohati //

divyamālyāmbaradharo divyagandhavibhūṣitaḥ /
divyāṅgadadharo nityaṃ devaloke mahīyate //

tṛtīyaṃ pāraṇaṃ prāpya dvādaśāhaphalaṃ labhet /
vasatyamarasankāśo varṣāṇyayutaśo divi //

caturthe vājapeyasya pañcame dviguṇaṃ phalam /
uditādityasankāśaṃ jvalantamanalopamam //

vimānaṃ vibudhaiḥ sārdhamāruhya divi gacchati /
varṣāyutāni bhane śakrasya divi modate //

ṣaṣṭhe dviguṇamastīti saptame triguṇaṃ phalam /
kailāsaśikharākāraṃ vaidūryamaṇivedikam //

parikṣiptaṃ ca bahudhā maṇividrumabhūṣitam /
vimānaṃ samadhiṣṭhāya kāmagaṃ sāpsarogaṇam //

sarvāṃllokānvicarate dvitīya iva bhāskaraḥ /
aṣṭame rājasūyasya pāraṇe labhate phalam //

candrodayanibhaṃ ramyaṃ vimānamadhirohati /
candraraśmipratīkāśairhayairyuktaṃ manojavaiḥ //

sevyamāno varastrīṇāṃ candrātkāntatarairmukhaiḥ /
mekhalānāṃ ninādena nūpurāṇāṃ ca niḥsvanaiḥ //

aṅke paramanārīṇāṃ sukhasupto vibudhyate /
navame kraturājasya vājimedhasya bhārata //

kāñcanastambhaniryūhavaidūryakṛtavedikam /
jāmbūnadamayairdivyairgavākṣaiḥ sarvato vṛtam //

sevitaṃ cāpsaraḥsaṅghairgandharvairdivicāribhiḥ /
vimānaṃ samadhiṣṭhāya śriyā paramayā jvalan //

divyamālyāmbaradharo divyacandanarūṣitaḥ /
modate daivataiḥ sārdhaṃ divi deva ivāparaḥ //

daśamaṃ pāraṇaṃ prāpya dvijātīnabhivandya ca /
kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ patākādhvajaśobhitam //

ratnavedikasambādyaṃ vaidūryamaṇitoraṇam /
hemajālaparikṣiptaṃ pravālavalabhīmukham //

gandharvairgītakuśalairapsarobhiśca śobhitam /
vimānaṃ sukṛtāvāsaṃ sukhenaivopapadyate //

mukuṭenāgnivarṇena jāmbūnadavibhūṣiṇā /
divyacandanadigdhāṅgo divyamālyavibhūṣitaḥ //

divyām̐llokānvicarati divyairbhogaiḥ samanvitaḥ /
vibudhānāṃ prasādena śriyā paramayā yutaḥ //

atha varṣagaṇānevaṃ svargaloke mahīyate /
tato gandharvasahitaḥ sahasrāṇyekaviṃśatim //

purandarapure ramye śakreṇa saha modate /
divyayānavimāneṣu lokeṣu vividheṣu ca //

divyanārīgaṇākīrṇo nivasatyamaro yathā /
tataḥ sūryasya bhavane candrasya bhavane tathā //

śivasya bhavane rājanviṣṇoryāti salokatām / evametanmahārāja nātra kāryā vicāraṇā /

śraddadhānena vai bhāvyamevamāha gururmama /
vācakasya tu dātavyaṃ manasā yadyadicchati //

hastyaśvarathayānāni vāhanāni viśeṣataḥ /
kaṭake kuṇḍale caiva brahmasūtraṃ tathā param //

vastraṃ caiva vicitraṃ ca gandhaṃ caiva viśeṣataḥ /
devavatpūjayettaṃ tu viṣṇulokamavāpnuyāt //

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yāni deyāni bhārate /
vācyamāne tu viprebhyo rājanparvaṇiparvaṇi //

jātiṃ deśaṃ ca satyaṃ ca māhātmyaṃ bharatarṣabha /
dharmaṃ vṛttiṃ ca vijñāya kṣatriyāṇāṃ narādhipa //

svasti vācya dvijānādau tataḥ kārye pravartite /
samāpte parvaṇi tataḥ svaśaktyā pūjayeddvijān //

ādau tu vācakaṃ caiva vastragandhasamanvitam /
vidhivadbojayedrājanmadhupāyasamuttamam //

tato mūlaphalaprāyaṃ pāyasaṃ madhusarpiṣā /
āstīke bhojayedrājandadyāccaiva guḍaudanam //

apūpaiścaiva pūpaiśca modakaiśca samanvitam /
sabhāparvaṇi rājendra haviṣyaṃ bhojayeddvijān //

āraṇyake mūlaphalaistarpayettu dvijottamān /
araṇīparva cāsādya jalakumbhānpradāpayet //

tarpaṇāni ca mukhyāni vanyamūlaphalāni ca /
sarvakāmaguṇopetaṃ viprebhyo'nnaṃ pradāpayet //

virāṭaparvaṇi tathā vāsāṃsi vividhāni ca /
udyoge bharataśreṣṭha sarvakāmaguṇānvitam //

bhojanaṃ bhojayedviprāngandhamālyairalaṅkṛtān /
bhīṣmaparvaṇi rājendra dattvā yānamanuttamam //

tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyātsusaṃskṛtam /
droṇaparvaṇi viprebhyo bhojanaṃ paramārcitam //

śarāśca deyā rājendra cāpānyasivarāstathā /
karṇaparvaṇyapi tathā bhojanaṃ sārvakāmikam //

viprebhyaḥ saṃskṛtaṃ samyagdadyātsaṃyatamānasaḥ /
śalyaparvaṇi rājendra modakaiḥ saguḍaudanaiḥ //

apūpaistarpaṇaiścaiva sarvamannaṃ pradāpayet /
gadāparvaṇyapi tathā mudgamiśraṃ pradāpayet //

strīparvaṇi tathā ratnaistarpayettu dvijottamān /
ghṛtaudanaṃ purastācca aiṣīke dāpayetpunaḥ //

tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyātsusaṃskṛtam /
śāntiparvaṇyapi tathā haviṣyaṃ bhojayeddvijān //

āśvamedhikamāsādya bhojanaṃ sārvakāmikam /
tathā'śramanivāse tu haviṣyaṃ bhojayeddvijān //

mausale sārvaguṇikaṃ gandhamālyānulepanam /
mahāprāsthānike tadvatsarvakāmaguṇānvitam //

svargaparvaṇyapi tathā haviṣyaṃ bhojayeddvijān /
harivaṃśasamāptau tu sahasraṃ bhojayeddvijān //

gāmekāṃ niṣkasaṃyuktāṃ brāhmaṇāya nivedayet /
tadardhenāpi dātavyā daridreṇāpi pārthiva //

pratiparvasamāptau tu pustakaṃ vai vicakṣaṇaḥ /
suvarṇena ca saṃyuktaṃ vācakāya nivedayet //

harivaṃśe parvaṇi ca pāyasaṃ tatra bhojayet /
pāraṇepāraṇe rājanyathāvadbharatarṣabha //

samāpya sarvāḥ prayataḥ saṃhitāḥ śāstrakovidaḥ /
śubhe deśe niveśyātha kṣaumavastrābhisaṃvṛtāḥ //

śuklāmbaradharaḥ sragvī sucirbhūtvā svalaṅkṛtaḥ / arcayet yathānyāyaṃ gandhamālyaiḥ pṛthakpṛthak /

saṃhitāpustakānrājanprayataḥ susamāhitaḥ /
bhakṣyairmālyaisca peyaiśca kāmaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ //

hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca dakṣiṇāmatha dāpayet /
sarvatra tripalaṃ svarṇaṃ dātavyaṃ prayatātmanā //

tadardhaṃ pādaśeṣaṃ vā vittaśāṭhyavivarjitam /
yadyadevātmano'bhīṣṭaṃ tattaddeyaṃ dvijātaye //

sarvathā toṣayedbhaktyā vācakaṃ gurumātmanaḥ /
devatāḥ kīrtayetsarvā naranārāyaṇau tathā //

tato gandhaiśca mālyaiśca svalaṅkṛtya dvijottamān /
tarpayedvividhaiḥ kānairdānaiścoccāvacaistathā //

atirātrasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ /
prāpnuyācca kratuphalaṃ tathā parvaṇiparvaṇi //

vācako bharataśreṣṭha vyaktākṣarapadasvaraḥ /
bhaviṣyaṃ śrāvayedvidvāñbhārataṃ bharatarṣabha //

bhuktavatsu dvijendreṣu yathāvatsampradāpayet /
vācakaṃ bharataśreṣṭha bhojayitvā svalankṛtam //

vācake parituṣṭe tu śubhā prītiranuttamā /
brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prasannāḥ sarvadevatāḥ //

tato hi varaṇaṃ kāryaṃ dvijānāṃ bharatarṣabha /
sarvakāmairyathānyāyaṃ sādhubhiśca pṛthagvidhaiḥ //

ityeṣi vidhiruddiṣṭo mayā te dvipadāṃvara /
śraddadhānena vai bhāvyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //

bhāraśravaṇe rājanpāraṇe ca nṛpottama /
sadā yatnavatā bhāvyaṃ śreyastu paramicchatā //

bhārataṃ śṛṇuyānnityaṃ bhārataṃ parikīrtayet /
bhārataṃ bhavane yasya tasya hastagato jayaḥ //

bhārataṃ paramaṃ puṇyaṃ bhārate vividhāḥ kathāḥ /
bhārataṃ sevyate devairbhārataṃ paramaṃ padam //

bhārataṃ sarvaśāstrāṇāmuttamaṃ bharatarṣabha /
bhāratātprāpyate mokṣastattvametadbravīmi tat //

mahābhāratamākhyānaṃ kṣitiṃ gāṃ ca sarasvatīm /
brāhmaṇānkeśavaṃ caiva kīrtayannāvasīdati //

vede rāmāyaṇe puṇye bhārate bharatarṣabha /
ādau cānte ca madhye ca hariḥ sarvatra gīyate //

yatra viṣṇukathā divyāḥ śrutayaśca sanātanāḥ /
tacchrotavyaṃ manuṣyeṇa paraṃ padamihecchatā //

etatpavitraṃ paramametaddharmanidarśanam /
etatsarvaguṇopetaṃ śrotavyaṃ bhūtimicchatā //

kāyikaṃ vācikaṃ caiva manasā samupārjitam /
tatsarvaṃ nāśamāyāti tamaḥ sūryodaye yathā //

aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇādyatphalaṃ bhavet /
tatphalaṃ samavāpnoti vaiṣṇavo nātra saṃśayaḥ //

striyaśca puruṣāścaiva vaiṣṇavaṃ padamāpnuyuḥ /
strībhiśca putrakāmābhiḥ śrotavyaṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ //

dakṣiṇā cātra deyā vai niṣkapañcasuvarṇakam /
vācakāya yathāśaktyā yathoktaṃ phalamicchatā //

svarṇaśṛṅgīṃ ca kapilāṃ savatsāṃ vastrasaṃvṛtām /
vācakāya ca dadyāddhi ātmanaḥ śreya icchatā //

alaṅkāraṃ pradadyācca pāṇyorvai bharatarṣabha /
karṇasyābharaṇaṃ dadyāddhanaṃ caiva viśeṣataḥ //

bhūmidānaṃ samādadyādvācakāya narādhipa /
bhūmidānasamaṃ dānaṃ na bhūtaṃ bhaviṣyati //

śṛṇoti śrāvayedvā'pi satataṃ caiva yo naraḥ /
sarvapāpavinirmukto vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt //

pitṝnuddharate sarvānekādaśasamuddhavān /
ātmānaṃ sasutaṃ caiva striyaṃ ca bharatarṣabha //

daśāṃśaścaiva homopi kartavyotra narādhipa /
idaṃ mayā tavāgne ca proktaṃ sarvaṃ nararṣabha //