Mahabharata · Chapter 16.7
maṇḍalāni ca budhyethāḥ pareṣāmātmanastathā /
udāsīnaguṇānāṃ ca madhyasthānāṃ ca bhārata //
caturṇāṃ śatrujātānāṃ sarveṣāmātatāyinām /
mitraṃ cāmitramitraṃ ca boddhavyaṃ te'rikarśana //
atha nānājanapadā durgāṇi vividhāni ca /
balāni ca kuruśreṣṭha bhavatyeṣāṃ yathecchakam //
te ca dvādaśa kaunteya rājāno vividhātmakāḥ /
mantripradhānāśca guṇāḥ ṣaṣṭirdvādaśa ca prabho //
etanmaṇḍalamityāhurācāryā nītikovidāḥ /
atra ṣāḍguṇyamācattaṃ yudhiṣṭhira nibodha tat //
vṛddhikṣayau ca vijñeyau sthānaṃ ca kurusattama /
dvisaptatyāṃ mahābāho tataḥ ṣāḍguṇyajā guṇāḥ //
yathā svapakṣo balavānparapakṣastathā balaḥ /
vigṛhya śatrūnkaunteya yāyātkṣitipatistadā //
yadā pare ca balinaḥ svapakṣaścaiva durbalaḥ /
sārdhaṃ vidvāṃstadā kṣīṇaḥ paraiḥ sandhiṃ masāśrayet //
dravyāṇāṃ sañcayaścaiva kartavyaḥ sumahāṃstathā /
yadā samarthā yānāya nacireṇaiva bhārata //
tadā sarvaṃ vidheyaṃ syātsthānena ca vicārayet /
bhūmiralpaphalā deyā viparītasya bhārata //
hiraṇyarūpyabhūyiṣṭhaṃ mitraṃ kṣīṇamakośabhṛt /
viparītaṃ nigṛhṇīyātsvayaṃ sandhiviśāradaḥ //
sandhyarthaṃ rājaputraṃ vā lipsethā bharatarṣabha /
viparītaṃ na tacchreyaḥ putra kasyāñcidāpadi //
tasyāḥ pramokṣe yatnaṃ ca kuryāḥ sopāyamantravit /
prakṛtīnāṃ ca rājendra rājā dīnānvibhāvayet //
krameṇi yugapadbudhvā vyasanānāṃ balābalam /
pīḍanaṃ stambhanaṃ caiva kośabhaṅgastathaiva ca //
kāryaṃ yatnena śatrūṇāṃ svarājyaṃ rakṣatā svayam /
na ca hiṃsyo'bhyupagataḥ sāmanto vṛddhimicchatā //
kaunteya taddhitaṃ te syātpṛthivīṃ vijigīṣataḥ /
guṇānāṃ bhedane yogamīpsethāḥ saha mantribhiḥ //
sādhusaṅgrahaṇāccaiva pāpanigrahaṇāttathā / ātmasātkaraṇe nityaṃ pālanāni gṛhe tathā /
durbalāścaiva satataṃ nānveṣṭavyā balīyasā //
tiṣṭhethā rājaśārdūla vaitasīṃ vṛttimāsthitaḥ / yadyenamabhiyāyācca balavāndurbala nṛpaḥ /
sāmādibhirupāyaistaṃ krameṇi vinivartayeḥ /
aśaknuvaṃśca yuddhāya niṣpatetsaha mantribhiḥ //
kośena paurairdaṇḍena ye cāsya priyakāriṇaḥ / asambhave tu sarvasya yathā mukhyena niṣpatet /
krameṇānena mokṣaḥ syāccharīraṃ prati kevalam //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0