Mahabharata · Chapter 16.31

vanavāsaṃ gate vipra dhṛtarāṣṭre mahīpatau /
sabhārye nṛpaśārdūle vadhvā kuntyā samanvite //

vidure cāpi dharmajñe dharmarājaṃ vyapaśrite /
vasatsu pāṇḍuputreṣu sarveṣvāśramamaṇḍale //

yattadāścaryamiti vai kariṣyāmītyuvāca ha /
vyāsaḥ paramatejasvī maharṣistadvadasva me //

vanavāse ca kauravyāḥ kiyantaṃ kālamacyutaḥ /
yudhiṣṭhiro narapatirnyavasatsajanastadā //

kimāhārāśca te tatra sasainyā nyavasanprabho /
sāntaḥpurā mahātmāna etadicchāmi veditum //
vaiśampāyana uvāca /

vanavāsagataṃ rājandhṛtarāṣṭraṃ mahīpatim /
yudhiṣṭhiro'bhyayāddraṣṭuṃ sasainyo bhrātṛbhiḥ saha //

prathame divase caiṣāmāpo mūlaṃ phalaṃ tathā /
bhojanaṃ bhūmiśayyā ca tatrāsīdbharatarṣabha //

te'nujñātāstadā rājankururājena pāṇḍavāḥ /
vividhānyannapānāni śayyāścaivābhajanvane //

māsamekaṃ vijahruste sasainyāntaḥpuro vane /
atha tatrāgamadvyāso yathoktaṃ te mayā'nagha //

tathā ca teṣāṃ sarveṣāṃ kathābhirnṛpasannidhau /
vyāsanvāsya taṃ rājannājagmurmunayo'pare //

nāradaḥ parvataścaiva devalaśca mahātapāḥ /
viśvāvasustumburuśca citrasenaśca bhārata //

teṣāmapi yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre mahātapāḥ /
dhṛtarāṣṭrābhyanujñātaḥ kurarājo yudhiṣṭhiraḥ //

niṣeduste tataḥ sarve pūjāṃ prāpya yudhiṣṭhirāt /
āsaneṣu ca puṇyeṣu barhiṇeṣu vareṣau ca //

teṣu tatropaviṣṭeṣu sa tu rājā mahāmatiḥ /
pāṇḍuputraiḥ parivṛto niṣasāda kurūdvaha //

gāndhārī caiva kuntī ca draupadī sātvatī tathā /
striyaścānyāstathā'nyābhiḥ sahopaviviśustataḥ //

teṣāṃ tatra kathā divyā dharmiṣṭhāścābhavannṛpa /
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ devāsuravibhiśritāḥ //

tataḥ kathānte vyāsastaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram /
provāca vadatāṃśreṣṭhaḥ punareva sa tadvacaḥ //

prīyamāṇo mahātejāḥ sarvavedavidāṃvaraḥ /
viditaṃ mama rājendra yatte hṛdi vivakṣitam //

dahyamānasya śokena tava putrakṛtena vai /
gāndhāryāścaiva yadduḥkhaṃ hṛdi tiṣṭati nityadā //

kuntyāśca yanmahārāja draupadyāśca hṛdi sthitam / yacca dhārayate tīvraṃ duḥkhaṃ putravināśajam /
subhadrā kṛṣṇabhaginī taccāpi viditaṃ mama //

śrutvā samāgamamimaṃ sarveṣāṃ vastato nṛpa /
saṃśayacchedanārthāya prāptaḥ kauravanandana //

ime ca devagandharvāḥ sarve ceme maharṣayaḥ /
paśyantu tapaso vīryamadya me cirasambhṛtam //

taducyatāṃ mahāprājña kaṃ kāmaṃ pradadāmi te /
pravaṇosmi varaṃ dātuṃ paśya me tapaso balam //

evamuktaḥ sa rājendro vyāsenāmitabuddhinā /
muhūrtamiva sañcintya vacanāyopacakrame //

dhanyosmyanugṛhītaśca saphalaṃ jīvitaṃ ca me /
yanme samāgamo'dyeha bhavadbhiḥ saha sādhubhiḥ //

adya cāpyavagacchāmi gatimiṣṭāmihātmanaḥ /
brahmakalpairbhavadbhiryatsameto'haṃ tapodhanāḥ //

darśanādeva bhavatāṃ pūto'haṃ nātra saṃśayaḥ /
vidyate na bhayaṃ cāpi paraloke mamānaghāḥ //

kintu tasya sudurbuddhermandasyāpanayairbhṛśam /
dūyate me mano nityaṃ smarataḥ putragṛddhinaḥ //

apāpāḥ pāṇḍavā yena nikṛtāḥ pāpabuddhinā /
ghātitā pṛthivī yena sahayā sanaradvipā //

rājānaśca mahātmāno nānājanapadeśvarāḥ /
āgamya mama putrārthe sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥ //

ye te pitṝścaṃ dārāṃśca prāṇāṃśca manasaḥ priyān /
parityajya gatāḥ śūrāḥ pretarājaniveśanam //

kā nu teṣāṃ gatirbrahmanmitrārthe ye hatā mṛdhe /
tathaiva putrapautrāṇāṃ mama ye nihatā yudhi //

dūyate me mano'bhīkṣṇaṃ ghātayitvā mahābalam /
bhīṣmaṃ śāntanavaṃ vṛddhaṃ droṇaṃ ca dvijasattamam //

mama putreṇa mūḍhena pāpenākṛtabuddhinā /
kṣayaṃ nītaṃ kulaṃ dīptaṃ pṛthivīrājyamicchatā //

ete madarthe putrāṃśca dārāṃśca manasaḥ priyān / bhogāṃśca vividhāṃstāta iṣṭāpurtāṃstathaiva ca /
parityajya gatāḥ śūrāḥ pretarājaniveśanam //

etatsarvamanusmṛtya dahyamāno divāniśam /
na śāntimadhigacchāmi duḥkhaśokasamāhataḥ //

iti me cintayānasya pitaḥ śāntirna vidyate //
vaiśampāyana uvāca /

tacchrutvā vividhaṃ tasya rājarṣeḥ paridevitam /
punarnavīkṛtaḥ śoko gāndhāryā janamejaya //

kuntyā drupadaputryāśca subhadrāyāstathaiva ca /
tāsāṃ ca varanārīṇāṃ vadhūnāṃ kauravasya ha //

putraśokasamāviṣṭā gāndhārī tvidamabravīt /
śvaśuraṃ baddhanayanā devī prāñjalirutthitā //

lokāntaragatānputrānayaṃ kāṅkṣati mānada / taccāsya māsaṃ jñātaṃ bhagavaṃstapasā tvayā //

ṣoḍaśemāni varṣāṇi gatāni munipuṅgava /
asya rājñohatānputrāñśocato na śamo vibho //

putraśokasamāviṣṭo niḥśvasanhyeṣa bhūmipaḥ /
na śete vasatīḥ sarvā dhṛtarāṣṭro mahāmune //

lokānanyānsamarthosi sraṣṭuṃ sarvāṃstapobalāt /
kimu lokāntaragatānrājño darśayituṃ sutān //

iyaṃ ca draupadī kṛṣṇā hatajñātisutā bhṛśam /
śocatyatīva sarvāsāṃ snuṣāṇāṃ dayitā snuṣā //

tathā kṛṣṇasya bhaginī subhadrā bhadrabhāṣiṇī /
saubhadrakavadhasantaptā bhṛśaṃ śocati bhāminī //

iyaṃ ca bhūriśravaso bhāryā paramasammatā /
bhartṛvyasanaśokārtā bhṛśaṃ śocati bhāminī //

yasyāstu śvaśuro dhīmānbāhlikaḥ sa kurūdvahaḥ /
nihataḥ somadattaśca pitrā saha mahāraṇe //

śrīmatosya mahābuddheḥ saṅgrāmeṣvapalāyinaḥ /
putrasya te putraśataṃ nihataṃ yadraṇājire //

tasya bhāryāśatamidaṃ duḥkhaśokasamāhatam / punaḥpunarvardhayānaṃ śokaṃ rojño mamaiva ca /
hatāhāreṇa mahatā māmupāste mahāmune //

ye ca śūrā mahātmānaḥ śvaśurā me mahārathāḥ /
somadattaprabhṛtayaḥ kā nu teṣāṃ gatiḥ prabho //

tava prasādādbhagavanviśoko'yaṃ mahīpatiḥ /
kuryātkālamahaṃ ceyaṃ vadhūstava mahāmune //

ityuktavatyāṃ gāndhāryāṃ kuntī vratakṛśānanā /
praccannajātaṃ putraṃ tu sasmārādityasannibham //

tāmṛṣirvarado vyāso dūraśravaṇadarśanaḥ /
apaśyadduḥkhitāṃ devīṃ mātaraṃ savyasācinaḥ //

tāmuvāca tato vyāso yatte kāryaṃ vivakṣitam /
tadbūhi tvaṃ mahābhāge yatte manasi vartate //

śvaśurāya tata kuntī praṇamya śirasā tadā /
uvāca vākyaṃ savrīḍā vivṛṇvānā purātanam //