Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 14.51

14.51.1

bhūtānāmatha pañcānāmatheṣāmīśvaraṃ manaḥ /
niyame ca visarge ca bhūtānāṃ mana eva ca //

14.51.2

adhiṣṭhātṛmano nityaṃ bhūtānāṃ mahatāṃ tathā /
buddhiraiśvaryamācaṣṭe kṣetrajñaśca sa ucyate //

14.51.3

inadriyāṇi mano yuṅkte sadaśvāniva sārathiḥ /
indriyāṇi mano buddhiḥ kṣetrajñe yujyate sadā //

14.51.4

mahadaśvasamāyuktaṃ buddhisaṃyamanaṃ ratham /
samāruhya sa bhūtātmā samantātparidhāvati //

14.51.5

indriyagrāmasaṃyukto manaḥsārathireva ca /
buddhisaṃyamano nityaṃ mahānbrahmamayo rathaḥ //

14.51.6

evaṃ yo vetti vidvānvai sadā brahmamayaṃ ratham /
sa dhīraḥ sarvalokeṣu na mohamadhigacchati //

14.51.7

avyaktādiviśeṣāntaṃ sahasthāvarajaṅgamam //
sūryacandraprabhālokaṃ grahanakṣatramaṇḍitam //

14.51.8

nadīparvatajālaiśca sarvataḥ paribhūṣitam /
vividhābhistathā cādbhiḥ satataṃ samalankṛtam //

14.51.9

ajitaṃ sarvabhūtānāṃ sarvaprāṇabhṛtāṃ gatiḥ /
etadbrahmavanaṃ nityaṃ tasmiṃścarati kṣetravit //

14.51.10

loke'sminyāni satvāni trasāni sthāvarāṇi ca / tānyevāgre pralīyante paścādbhūtakṛtā guṇāḥ /
guṇebhyaḥ pañca bhūtāni eṣa bhūtasamucchrayaḥ //

14.51.11

devā manuṣyā gandharvāḥ piśācāsurarākṣasāḥ /
sarve svabhāvataḥ sṛṣṭā na kriyābhyo na kāraṇāt //

14.51.12

ete viśvasṛjo viprā jāyantīha punaḥ punaḥ / tebhyaḥ prasūtāsteṣveva mahābhūteṣu pañcasu /
pralīyante yathākālamūrmayaḥ sāgare yathā //

14.51.13

viśvasṛgbhyastu bhūtebhyo mahābhūtāstu sarvaśaḥ /
bhūtebyaścāpi pañcabhyo bhukto gacchetparāṃ gatim //

14.51.14

prajāpatiridaṃ sarvaṃ manasaivāsṛjatprabhuḥ /
tathaiva devānṛṣayastapasā pratipedire //

14.51.15

tapasaścānupūrvyeṇa phalamūlāśinastathā /
trailokyaṃ tapasā siddhāḥ paśyantīha samāhitāḥ //

14.51.16

auṣadhānyagadādīni nānāvidyāśca sarvaśaḥ /
tapasaiva prasiddhyanti tapomūlaṃ hi sādhanam //

14.51.17

yaddurāpaṃ durāmnāyaṃ durādharṣaṃ duranvayam /
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam //

14.51.18

surāpo brahmahā steno bhrūṇahāgurutalpagaḥ /
tapasaiva sutaptena mucyate kilbiṣāttataḥ //

14.51.19

manuṣyāḥ pitaro devāḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ /
yāni cānyāni bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca //

14.51.20

tapaḥparāyaṇā nityaṃ siddhyante tapasā sadā /
tathaiva tapasā devā mahābhāgā divaṃ gatāḥ //

14.51.21

āśīryuktāni karmāṇi kurvate ye tvatandritāḥ /
ahaṅkārasamāyuktāste sakāśe prajāpateḥ //

14.51.22

dhyānayogena śudvena nirmamā nirahankṛtāḥ /
āpnuvanti mahātmāno mahāntaṃ lokamuttamam //

14.51.23

dhyānayogamupāgamya prasannamatayaḥ sadā /
sukhopacayamavyaktaṃ praviśantyātmavittamāḥ //

14.51.24

dhyānayogādupāgamya nirmamā nirahankṛtāḥ /
avyaktaṃ praviśantīha mahatāṃ lokamuttamam //

14.51.25

avyaktādeva sambhūtāḥ samayajñā gatāḥ punaḥ /
tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ satvamāsthāya kevalam //

14.51.26

nirmuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sarvaṃ tyajati niṣkalaḥ /
kṣetrajña iti taṃ vidyādyastaṃ veda sa vedavit //

14.51.27

cittaṃ cittādupāgamya munirāsīta saṃyataḥ /
yaccittastanmanā bhūtvā grāhyametatsanātanam //

14.51.28

avyaktādiviśeṣāntamavidyālakṣaṇaṃ smṛtam /
nibodhata tathā jñānaṃ guṇairlakṣaṇamityuta //

14.51.29

dvyakṣarastu bhavenmṛtyustryakṣaraṃ brahma śāśvatam /
mameti ca bhavenmṛtyurna mameti ca śāśvatam //

14.51.30

karma kecitpraśaṃsanti mandabuddhitayā narāḥ /
ye tu vṛddhā mahātmāno na praśaṃsanti karma te //

14.51.31

karmaṇā jāyate janturmūrtimānṣoḍaśātmakaḥ /
puruṣaṃ grasate vidyā tadgrāhyamamṛtāśinam //

14.51.32

tasmātkarmasu niḥsnehā ye kecitpāradarśinaḥ /
vidyāmayo'yaṃ puruṣo na tu karmamayaḥ smṛtaḥ //

14.51.33

ya evamamṛtaṃ nityamagrāhyaṃ śaśvadakṣaram //
vaśyātmānamasaṃśliṣṭaṃ yo veda na mṛto bhavet //

14.51.34

apūrvamakṛtaṃ nityaṃ ya enamavicāriṇam / ya evaṃ vindedātmānamagrāhyamamṛtāśanam /
agrāhyo hyamṛto bhavati sa ebhiḥ kāraṇairdhruvaḥ //

14.51.35

āyojya sarvasaṃskārānsaṃyamyātmānamātmani /
sa tadbrahma śubhaṃ vetti yasmādbhūyo na vidyate //

14.51.36

prasāde caiva satvasya prasādaṃ samavāpnuyāt /
lakṣaṇaṃ hi prasādasya yathā syātsvapnadarśanam //

14.51.37

gatireṣā tu muktānāṃ ye jñānapariniṣṭhitāḥ /
pravṛttayaśca yāḥ sarvāḥ paśyanti pariṇāmajāḥ //

14.51.38

eṣā gatirviraktānāmeṣa dharmaḥ sanātanaḥ /
eṣā jñānavatāṃ prāptiretadvṛttamaninditam //

14.51.39

samena sarvabhūteṣu nispṛheṇa nirāśiṣā /
śakyā gatiriyaṃ gantuṃ sarvatra samadarśinā //

14.51.40

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mayā viprarṣisattamāḥ /
evamācarata kṣipraṃ tataḥ siddhimavāpsyatha //
gururuvāca /

14.51.41

ityuktāste tu munayo guruṇā brahmaṇā tathā /
kṛtavanto mahātmānastato lokamavāpnuvan //

14.51.42

tvamapyetanmahābhāga mayoktaṃ brahmaṇo vacaḥ /
samyagācara śuddhātbhaṃstataḥ siddhimavāpsyasi //
vāsudeva uvāca /

14.51.43

ityuktaḥ sa tadā śiṣyo guruṇā dharmamuttamam /
cakāra sarvaṃ kaunteya tato mokṣamavāptavān //

14.51.44

kṛtakṛtyaśca sa tadā śiṣyaḥ kurukulodvaha /
tatpadaṃ samanuprāpto yatra gatvā na śocati //
arjuna uvāca /

14.51.45

ko nvasau brāhmaṇaḥ kṛṣṇa kaśca śiṣyo janārdana /
śrotavyaṃ cenmayaitadvai tattvamācakṣva me vibho //
vāsudeva uvāca /

14.51.46

ahaṃ gururmahābāho manaḥ śiṣya ca viddhi me /
tvatprītyā guhyametacca kathitaṃ te dhanañjaya //

14.51.47

mayi cedasti te prītirnityaṃ kurukulodvaha /
adhyātmametacchrutvā tvaṃ samyagācara suvrata //

14.51.48

tatastvaṃ samyagācīrṇo dharme'sminnarikarśana /
sarvapāpavinirmukto mokṣaṃ prāpsyasi kevalam //

14.51.49

pūrvamapyetadevoktaṃ yuddhakāla upasthite /
mayā tava mahābāho tasmādatra manaḥ kuru //

14.51.50

mayā tu bharataśreṣṭha ciradṛṣṭaḥ pitā prabhuḥ /
tamahaṃ draṣṭamicchāmi sammate tava phalguna //
vaiśampāyana uvāca /

14.51.51

ityuktavacanaṃ kṛṣṇaṃ pratyuvāca dhanañjayaḥ /
yadiṣṭaṃ kuru sarveṣāmīśvaro'smānprapālaya //

14.51.52

namaste sarvalokātmannārāyaṇa parātpara / manomalāttapośakyaṃ karma cāvidyayā hatam /
dānamapyarthadoṣeṇi nāma tasmātkalau smaret //

14.51.53

yadi gantuṃ kṛtā buddhirvāsudeva namostu te / gacchāvo nagaraṃ kṛṣṇa gajasāhvayamadya vai //

14.51.54

sametya tatri rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram /
samanujñāpya rājānaṃ svāṃ purīṃ yātumarhasi //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc