Mahabharata · Chapter 14.45
buddhisāraṃ manastambhamindriyagrāmabandhanam /
mahābhūtāraviṣkambhaṃ nimeṣapariveṣṭanam //
jarāśokasamāviṣṭaṃ vyādhivyasanasañcaram /
deśakālavicārīdaṃ śramavyāyāmaniḥsvanam //
ahorātraparikṣepaṃ śītoṣṇaparimaṇḍalam /
sukhaduḥkhāntasaṃśleṣaṃ kṣutpipāsāvakīlakam //
chāyātapavilekhaṃ ca nimeṣonmeṣavihvalam /
śokamohajarākīrṇaṃ vartamānamacetanam //
māsārdhamāsaguṇitaṃ viṣamaṃ lokasañcaram /
tamonicayapaṅkaṃ ca rajovegapravartakam //
sattvālaṅkāradīptaṃ ca guṇasanghātamaṇḍalam /
viratigrahaṇābhīkaṃ śokasaṃhāravartanam //
kriyākāraṇasaṃyuktaṃ rāgavistāramāyatam /
lobhepsāparivikṣobhaṃ viviktajñānasambhavam //
bhayamohaparīvāraṃ bhūtasammohakārakam /
ānandaprīticāraṃ ca kāmakrodhaparigraham //
mahadādiviśeṣāntamavyaktaṃ prabhavāpyayam /
manojavanamaśrāntaṃ kālacakraṃ pravartate //
etaddvandvasamāyuktaṃ kālacakramacetanam /
visṛjetsankṣipeccāpi bodhayetsvāpayejjagam //
kālacakrapravṛttiṃ ca nivṛttiṃ caiva tattvataḥ /
yastu veda naro nityaṃ na sa bhūteṣu muhyati //
vimuktaḥ sarvasaṅkleśaiḥ sarvadvandvātigo muniḥ /
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ prāpnoti paramāṃ gatim //
gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho'tha bhikṣukaḥ /
catvāra āśramāḥ proktāḥ sarve gārhasthyamūlakāḥ //
yaḥ kaścidiha loke'sminnāśramaḥ parikīrtitaḥ /
tasyāntagamanaṃ śreyaḥ kīrtireṣā sanātanī //
saṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ pūrvaṃ yathāvaccaritavrataḥ /
jātau guṇaviśiṣṭāyāṃ samāvarteta vedavit //
svadāranirato nityaṃ śiṣṭācāro jitendriyaḥ /
pañcabhiśca mahāyajñaiḥ śraddadhāno yajediha //
devatātithiśiṣṭāśī nirato vedakarmasu /
ijyāpradānayuktaśca yathāśakti yathāvidhi //
na pāṇipādacapalo na netracapalo muniḥ /
na ca vāgaṅgacapala iti śiṣṭasya gocaraḥ //
nityaṃ yajñopavītī syācchuklavāsāḥ śucivrataḥ /
niyato yamadānābhyāṃ sadā śiṣṭaiśca saṃviśet //
jitaśiśnodaro maitraḥ śiṣṭācārasamanvitaḥ /
vaiṇavīṃ dhārayedyaṣṭiṃ sodakaṃ ca kamaṇḍalum //
trīṇi dhārayate nityaṃ kamaṇḍalumatandritaḥ / ekamācamanārthāya ekaṃ vai pādadhāvanam /
ekaṃ śaucavidhānārthamityetattritayaṃ tathā //
adhītyādhyāpanaṃ kuryāttathā yajanayājane /
dānaṃ pratigrahaṃ vā'pi ṣaṅguṇāṃ vṛttimācaret //
trīṇi karmāṇi jānīta brāhmaṇānāṃ tu jīvikāḥ /
yājanādhyāpane cobhe śuddhāccāpi pratigrahaḥ //
atha śeṣāṇi cānyāni trīṇi karmāṇi yāni tu /
dānamadhyayanaṃ yajño dharmayuktāni tāni tu //
teṣvapramādaṃ kurvīta triṣu karmasu dharmavit /
dānto maitraḥ kṣamāyuktaḥ sarvabhūtasamo muniḥ //
sarvametadyathāśakti vipro nirvartayañśuciḥ /
evaṃ yukto jayetsvargaṃ gṛhasthaḥ saṃśitavrataḥ //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0