મહાભારત · અધ્યાય 14.45

બુદ્ધિસારં મનસ્તમ્ભમિન્દ્રિયગ્રામબન્ધનમ્ ।
મહાભૂતારવિષ્કમ્ભં નિમેષપરિવેષ્ટનમ્ ॥

જરાશોકસમાવિષ્ટં વ્યાધિવ્યસનસઞ્ચરમ્ ।
દેશકાલવિચારીદં શ્રમવ્યાયામનિઃસ્વનમ્ ॥

અહોરાત્રપરિક્ષેપં શીતોષ્ણપરિમણ્ડલમ્ ।
સુખદુઃખાન્તસંશ્લેષં ક્ષુત્પિપાસાવકીલકમ્ ॥

છાયાતપવિલેખં ચ નિમેષોન્મેષવિહ્વલમ્ ।
શોકમોહજરાકીર્ણં વર્તમાનમચેતનમ્ ॥

માસાર્ધમાસગુણિતં વિષમં લોકસઞ્ચરમ્ ।
તમોનિચયપઙ્કં ચ રજોવેગપ્રવર્તકમ્ ॥

સત્ત્વાલઙ્કારદીપ્તં ચ ગુણસન્ઘાતમણ્ડલમ્ ।
વિરતિગ્રહણાભીકં શોકસંહારવર્તનમ્ ॥

ક્રિયાકારણસંયુક્તં રાગવિસ્તારમાયતમ્ ।
લોભેપ્સાપરિવિક્ષોભં વિવિક્તજ્ઞાનસમ્ભવમ્ ॥

ભયમોહપરીવારં ભૂતસમ્મોહકારકમ્ ।
આનન્દપ્રીતિચારં ચ કામક્રોધપરિગ્રહમ્ ॥

મહદાદિવિશેષાન્તમવ્યક્તં પ્રભવાપ્યયમ્ ।
મનોજવનમશ્રાન્તં કાલચક્રં પ્રવર્તતે ॥

એતદ્દ્વન્દ્વસમાયુક્તં કાલચક્રમચેતનમ્ ।
વિસૃજેત્સન્ક્ષિપેચ્ચાપિ બોધયેત્સ્વાપયેજ્જગમ્ ॥

કાલચક્રપ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચૈવ તત્ત્વતઃ ।
યસ્તુ વેદ નરો નિત્યં ન સ ભૂતેષુ મુહ્યતિ ॥

વિમુક્તઃ સર્વસઙ્ક્લેશૈઃ સર્વદ્વન્દ્વાતિગો મુનિઃ ।
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યઃ પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્ ॥

ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી ચ વાનપ્રસ્થોઽથ ભિક્ષુકઃ ।
ચત્વાર આશ્રમાઃ પ્રોક્તાઃ સર્વે ગાર્હસ્થ્યમૂલકાઃ ॥

યઃ કશ્ચિદિહ લોકેઽસ્મિન્નાશ્રમઃ પરિકીર્તિતઃ ।
તસ્યાન્તગમનં શ્રેયઃ કીર્તિરેષા સનાતની ॥

સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતઃ પૂર્વં યથાવચ્ચરિતવ્રતઃ ।
જાતૌ ગુણવિશિષ્ટાયાં સમાવર્તેત વેદવિત્ ॥

સ્વદારનિરતો નિત્યં શિષ્ટાચારો જિતેન્દ્રિયઃ ।
પઞ્ચભિશ્ચ મહાયજ્ઞૈઃ શ્રદ્દધાનો યજેદિહ ॥

દેવતાતિથિશિષ્ટાશી નિરતો વેદકર્મસુ ।
ઇજ્યાપ્રદાનયુક્તશ્ચ યથાશક્તિ યથાવિધિ ॥

ન પાણિપાદચપલો ન નેત્રચપલો મુનિઃ ।
ન ચ વાગઙ્ગચપલ ઇતિ શિષ્ટસ્ય ગોચરઃ ॥

નિત્યં યજ્ઞોપવીતી સ્યાચ્છુક્લવાસાઃ શુચિવ્રતઃ ।
નિયતો યમદાનાભ્યાં સદા શિષ્ટૈશ્ચ સંવિશેત્ ॥

જિતશિશ્નોદરો મૈત્રઃ શિષ્ટાચારસમન્વિતઃ ।
વૈણવીં ધારયેદ્યષ્ટિં સોદકં ચ કમણ્ડલુમ્ ॥

ત્રીણિ ધારયતે નિત્યં કમણ્ડલુમતન્દ્રિતઃ । એકમાચમનાર્થાય એકં વૈ પાદધાવનમ્ ।
એકં શૌચવિધાનાર્થમિત્યેતત્ત્રિતયં તથા ॥

અધીત્યાધ્યાપનં કુર્યાત્તથા યજનયાજને ।
દાનં પ્રતિગ્રહં વાઽપિ ષઙ્ગુણાં વૃત્તિમાચરેત્ ॥

ત્રીણિ કર્માણિ જાનીત બ્રાહ્મણાનાં તુ જીવિકાઃ ।
યાજનાધ્યાપને ચોભે શુદ્ધાચ્ચાપિ પ્રતિગ્રહઃ ॥

અથ શેષાણિ ચાન્યાનિ ત્રીણિ કર્માણિ યાનિ તુ ।
દાનમધ્યયનં યજ્ઞો ધર્મયુક્તાનિ તાનિ તુ ॥

તેષ્વપ્રમાદં કુર્વીત ત્રિષુ કર્મસુ ધર્મવિત્ ।
દાન્તો મૈત્રઃ ક્ષમાયુક્તઃ સર્વભૂતસમો મુનિઃ ॥

સર્વમેતદ્યથાશક્તિ વિપ્રો નિર્વર્તયઞ્શુચિઃ ।
એવં યુક્તો જયેત્સ્વર્ગં ગૃહસ્થઃ સંશિતવ્રતઃ ॥