Mahabharata · Chapter 14.46

evametena mārgeṇa pūrvoktena yathāvidhi /
adhītavānyathāśakti tathaiva brahmacaryavān //

svadharmanirato vidvānsarvendriyayato muniḥ /
guroḥ priyahite yuktaḥ satyadharmaparaḥ śuciḥ //

guruṇā samanujñāto bhuñjītānnamakutsayan /
haviṣyabhaikṣyabhuk cāpi sthānāsanavihāravān //

dvikālamagniṃ juhvānaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ /
dhārayīta sadā daṇḍaṃ bailvaṃ pālāśameva vā //

kṣaumaṃ kārpāsikaṃ vā'pi mṛgājinamathāpi vā /
sarvaṃ kāṣāyaraktaṃ vā vāso vā'pi dvijasya ha //

mekhalā ca bhavenmauñjī jaṭo nityodakastathā /
yajñopavītī svādhyāyī aluptaniyatavrataḥ //

pūtābhiśca tathaivādbhiḥ sadā daivatatarpaṇam /
bhāvena niyataḥ kurvanbrahmacārī praśasyate //

evaṃ yukto jayetsvargamūrdhvaretāḥ samāhitaḥ /
na saṃsarati jātīṣu paramaṃ sthānamāśritaḥ //

saṃskṛtaḥ sarvasaṃskāraistathaiva brahmacaryavān /
grāmānniṣkramya cāraṇye muniḥ pravrajito vaset //

carmavalkalasaṃvāsī sāyaṃ prātarupaspṛśet /
araṇyagocaro nityaṃ na grāmaṃ praviśetpunaḥ //

arcayannatithīnkāle dadyāccāpi pratiśrayam /
phalapatrāvarairmūlaiḥ śyāmākena ca vartayan //

sa nityamudakaṃ vāyuṃ sarvaṃ vāneyamāśrayet /
prāśnīyādānupūrvyeṇa yathādīkṣamatandritaḥ //

samūlaphalaśākādyairarcedatithimāgatam /
yadbhakṣaḥ syāttato dadyādbhikṣāṃ nityamatandritaḥ //

devatātithipūrvaṃ ca sadā prāśnīta vāgyataḥ /
askanditamanāścaiva laghvāśī devatāśrayaḥ //

dānto maitraḥ kṣamāyuktaḥ kaśāñśamaśru ca dhārayan /
juhvansvādhyāyaśīlaśca satyadharmaparāyaṇaḥ //

nyastadehaḥ sadā dakṣo vananityaḥ samāhitaḥ /
evaṃ yukto jayetsvargaṃ vānaprastho jitendriyaḥ //

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho'thavā punaḥ /
ya icchenmokṣamāsthātumuttamāṃ vṛttimāśrayet //

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā naiṣkarmyamācaret /
sarvabhūtahito maitraḥ sarvendriyayato muniḥ //

ayācitamasanklṛptamupapannaṃ yadṛcchayā /
kṛtvā prāhṇe caredbhaikṣyaṃ vidhūme bhuktavajjane //

vṛtte śarāvasampāte bhaikṣyaṃ lipseta mokṣavit / lābhena ca na hṛṣyeta nālābhe vimanā bhavet /
na cātibhikṣāṃ bhikṣeta kevalaṃ prāṇayātrikaḥ //

yātrārthī kālamākāṅkṣaṃścaredbhaikṣyaṃ samāhitaḥ /
lābhaṃ sādhāraṇaṃ necchenna bhuñjītābhipūjitaḥ //

abhipūjitalābhādvi vijugupseta bhikṣukaḥ /
bhuktānyannāni tiktāni kaṣāyakaṭukāni ca //

nāsvādayīta bhuñjāno rasāṃśca madhurāṃstathā /
yātrāmātraṃ ca bhuñjīta kevalaṃ prāṇadhāraṇam //

asaṃrodhena bhūtānāṃ vṛttiṃ lipseta mokṣavit /
na cānyamannaṃ lipseta bhikṣamāṇaḥ kathañcana //

na sannikāśayeddharmaṃ vivikte cārajāścaret /
śūnyāgāramaṇyaṃ vā vṛkṣamūlaṃ nadīṃ tathā //

pratiśrayārthaṃ seveta pārvatīṃ vā punarguhām /
grāmaikarātriko grīṣme varṣāsvekatra vā vaset //

adhvā sūryeṇi nirdiṣṭaḥ kīṭavacca carenmahīm /
dayārtaṃ caiva bhūtānāṃ samīkṣya pṛthivīṃ caret //

sañcayāṃśca na kurvīta snehavāsaṃ ca varjayet /
pūtābhiradbhirnityaṃ vai kāryaṃ kurvīta mokṣavit //

upaspṛśeduddṛtābhiradbhiśca puruṣaḥ sadā /
ahiṃsā brahmacaryaṃ ca satyamārjavameva ca //

akrodhaścānasūyā ca damo nityamapaiśunam /
aṣṭasveteṣu yuktaḥ syādvrateṣu niyatendriyaḥ //

apāpamaśaṭhaṃ vṛttamajihmaṃ nityamācaret /
joṣayeta sadā bhojyaṃ grāsamāgatamaspṛhaḥ //

yātrāmātraṃ ca bhuñjīta kevalaṃ prāṇayātrikam /
dharmalabdhamathāśnīyānna kāmamanuvartayet //

grāsādācchādanādanyanna gṛhṇīyātkathañcana /
yāvadāhārayettāvatpratigṛhṇīta nādhikam //

parebhyo na pratigrāhyaṃ na ca deyaṃ kadācana /
dainyabhāvācca bhūtānāṃ saṃvibhajya sadā budhaḥ //

nādadīta parasvāni na gṛhṇīyānna yācayet /
na kiñcidviṣayaṃ bhuktvā spṛhayettasya vai punaḥ //

mṛdamāpastathā'nnāni patrapuṣpaphalāni ca /
asaṃvṛtāni gṛhṇīyātpravṛttāni ca kāryavān //

na śilpajīvikāṃ jīveddvirannaṃ nota kāmayet /
na dveṣṭā nopadeṣṭā ca bhavecca nirupaskṛtaḥ //

śraddhāpūtāni bhuñjīta nimittāni ca varjayet /
mudhāvṛttirasaktaśca sarvabhūtairasandhitaḥ //

āśīryuktāni sarvāṇi hiṃsāyuktāni yāni ca /
lokasaṅgrahadharmaṃ ca naiva kuryānna kārayet //

sarvabhāvānatikramya laghumātraḥ parivrajet /
samaḥ sarveṣu bhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca //

paraṃ nodvejayetkañcinna ca kasyacidudvijet /
viśvāsyaḥ sarvabhūtānāmagryo mokṣaviducyate //

anāgataṃ ca na dhyāyennātītamanucintayet /
vartamānamupekṣeta kālākāṅkṣī samāhitaḥ //

na cakṣuṣā na manasā na vācā dūṣayetkvacit /
na pratyakṣaṃ parokṣaṃ vā kiñcidduṣṭaṃ samācaret //

indriyāṇyupasaṃhṛtya kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ /
kṣīṇendriyamanobuddhirnirīhaḥ sarvatattvavit //

nirdvandvo nirnamaskāro niḥsvāhākāra eva ca /
nirmamo nirahaṅkāro niryogakṣema ātmavān //

nirāśīrnirguṇaḥ śānto nirāsakto nirāśrayaḥ /
ātmasaṅgī ca tattvajño mucyate nātra saṃśayaḥ //

apādapāṇipṛṣṭhaṃ tadaśiraskamanūdaram /
abhinnaguṇakarmāṇaṃ kevalaṃ vimalaṃ sthiram //

agandhamarasasparśamarūpāśabdameva ca /
anugamyamanāsaktamamāṃsamapi caiva yat //

niśaacintamavyayaṃ divyaṃ gṛhasthamapi sarvadā /
sarvabhūtasthamātmānaṃ ye paśyanti na te mṛtāḥ //

na tatra kramate buddhirnendriyāṇi na devatāḥ /
vedā yajñāśca lokāśca na tapo na vratāni ca //

yatra jñānavatāṃ prāptiliṅgagrahaṇā smṛtā /
tasmādaliṅgadharmajño dharmatattvamupācaret //

gūḍhadharmāśrito vidvānvijñānacaritaṃ caret /
amūḍho mūḍharūpeṇa careddharmamadūṣayan //

yathainamavamanyeranpare satatameva hi /
tathāvṛttaścarecchāntaḥ satāṃ dharmānakutsayan //

ya evaṃ vṛttasampannaḥ sa muniḥ śreṣṭha ucyate /
indriyāṇīndriyārthāṃśca mahābhūtāni pañca ca //

mano buddhirahaṅkāramavyaktaṃ puruṣaṃ tathā /
etatsarvaṃ prasaṅkhyāya yathāvattattvaniścayāt //

tataḥ svargamavāpnoti vimuktaḥ sarvabandhanaiḥ /
etāvadantavelāyāṃ parisaṅkhyāya tattvavit //

dhyāyedekāntamāsthāya mucyate'tha nirāśrayaḥ /
nirmuktaḥ sarvasaṅgebhyo vāyurākāśago yathā //

kṣīṇakośo nirātaṅkastathedaṃ prāpnuyātparam //