Mahabharata · Chapter 14.21

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
dampatyoḥ pārtha saṃvādo yo'bhakavadbharatarṣabha //

brāhmaṇī brāhmaṇaṃ kañcijjñānavijñānapāragam /
dṛṣṭvā vivikta āsīnaṃ bhāryā bhartāramabravīt //

kaṃ nu lokaṃ gamiṣyāmi tvāmahaṃ patimāśritā /
nyastakarmāṇamāsīnaṃ kīnāśamavicakṣaṇam //

bhāryāḥ patikṛtām̐llokānāpnuvantīti naḥ śrutam /
tvāmahaṃ patimāsādya kāṃ gamiṣyāmi vai gatim //

evamuktaḥ sa śāntātmā tāmuvāca hasanniva /
subhage nābhyasūyāmi vākyasyāsya tavānaghe //

grāhyaṃ dṛśyaṃ tathā śrāvyaṃ yadidaṃ karma vidyate /
etadeva vyavasyanti karma karmeti karmiṇaḥ //

mohameva nigacchanti karmiṇo jñānavarjitāḥ /
naiṣkarmya na ca loke'sminmaurtamityupalabhyate //

karmaṇā manasā vācā śubhaṃ vā yadi vā'śubham /
janmādimūrtibhedānāṃ karma bhūteṣu vartate //

rakṣobhirvadhyamāneṣu dṛśyaśrāvyeṣu karmasu /
ātmasthamātmanā tena dṛṣṭamāyatanaṃ mayā //

yatra tadbrahma nirdvandvaṃ yatra somaḥ sahāgninā /
vyavāyaṃ kurute nityaṃ dhīro bhūtāni dhārayan //

yatri brahmādayo yuktāstadakṣaramupāsate /
vidvāṃsaḥ suvratā yatra śāntātmāno jitendriyāḥ //

ghrāṇena na tadāghreyaṃ nāsvādyaṃ caiva jihvayā /
sparśanena tadaspṛśyaṃ manasā tvavagamyate //

cakṣuṣā na viṣahyaṃ ca yatkiñcicchravaṇātparam / agandhamarasasparśamarūpaṃ śabdavarjitam /
yataḥ pravartate tantraṃ yatra caitatpratiṣṭhitam //

prāṇo'pānaḥ samānaśca vyānaścodāna eva ca /
tata eva pravarntate tadeva praviśanti ca //

samānavyānayormadhye prāṇāpānau viceratuḥ /
tasminsupte pralīyete samāno vyāna eva ca //

apanāprāṇayormadhye udāno vyāpya tiṣṭhati /
tasmācchayānaṃ puruṣaṃ prāṇāpānau na muñcataḥ //

prāṇonopahate yattu tamudānaṃ pracakṣate /
tasmāttapo vyavasyanti tadbhavaṃ brahmavādinaḥ //

teṣāmanyonyasaktānāṃ sarveṣāṃ dehacāriṇām /
agnirvaiśvānaro madhye saptadhā vihito'ntarā //

ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca pañcamam /
mano buddhiśca saptaitā jihvā vaiśvānarārciṣaḥ //

ghreyaṃ dṛśyaṃ ca peyaṃ ca spṛśyaṃ śrāvyaṃ tathaiva ca /
mantavyamavaboddhavyaṃ tāḥ sapta samidho matāḥ //

ghrātā bhakṣayitā draṣṭā spraṣṭā śrotā ca pañcamaḥ /
mantā boddhā ca sptaite bhavanti paramartvijaḥ //

ghreye peye ca dṛśye ca spṛśye śrāvye tathaiva ca /
mantavye'pyatha boddhavye subhage paśya sarvadā //

havīṃṣyāgniṣu hotāraḥ saptadhā saptasaptasu /
samyakprakṣipya vidvāṃso janayanti svayoniṣu //

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam /
mano buddhiśca saptaitā yonirityeva śabditāḥ //

havirbhūtaguṇāḥ sarve praviśantyagniyaṃ mukham /
antarvāsamuṣitvā ca jāyante svāsu yoniṣu //

tatraiva ca nirudhyante pralaye bhūtabhāvane /
tataḥ sañjāyate gandhastataḥ sañjāyate rasaḥ //

tataḥ sañjāyate rūpaṃ tataḥ sparśo'bhijāyate / tataḥ sañjāyate śabdaḥ saṃśayastatra jāyate /
tataḥ sañjāyate niṣṭhā janmaitatsaptadhā viduḥ //

anenaiva prakāreṇa pragṛhītaṃ purātanaiḥ /
pūrṇāhutibhirāpūrṇāste pūryante hi tejasā //