Mahabharata · Chapter 14.115

keśavenaivamākhyāte dharmaputraḥ punaḥpunaḥ /
papraccha dānakālasya viśeṣaṃ ca vidhiṃ nṛpa //
yudhiṣṭhira uvāca /

deva kiṃ phalamākhyātaṃ viṣuveṣmavareśvara /
sūryendūpaplave caiva vastumarhati tatphalam //
bhagavānuvāca /

śṛṇuṣva rājanviṣuve somārkagrahaṇeṣu ca /
vyatīpāte'yane caiva dānaṃ syādakṣayaṃ phalam //

rājannayanayormadhye viṣuvaṃ sampracakṣate /
same rātridine tatra sandhyāyāṃ viṣuve nṛpa //

brahmā'haṃ śaṅkaraścāpi tiṣṭhāmaḥ sahitāḥ sakṛt /
kriyākaraṇakāryāṇāmekībhāvatvakāraṇāt //

asmākamekībhūtānāṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam /
tanmuhūrtaṃ paraṃ puṇyaṃ rājanviṣuvasañjñitam //

tadevādyakṣaraṃ brahma paraṃ brahmeti kīrtitam /
tasminmuhūrte sarve tu cintayanti paraṃ padam //

devāśca vasavo rudrāḥ pitaraścāśvinau tathā /
sādhyāśca viśve gandharvāḥ siddhā brahmarṣayastathā //

somādayo grahāścaiva saritaḥ sāgarāstathā /
marutotsaraso nāgā yakṣarākṣasaguhyakāḥ //

ete cānye ca rājendra viṣuve saṃyatendriyāḥ /
sopavāsāḥ prayatnena bhavanti dhyānatatparāḥ //

annaṃ gāvastilānbhūmiṃ kanyādānaṃ tathaiva ca / gṛhamāyatanaṃ dhānyaṃ vāhanaṃ śayanaṃ tathā /

yaccānyacca mayā proktaṃ tatprayaccha yudhiṣṭhira /
dīyate viṣuveṣvevaṃ śrotriyebhyo viśeṣataḥ //

tasya dānasya kaunteya kṣayaṃ naivopapadyate /
vardhate'harahaḥ puṇyaṃ taddānaṃ koṭisammitam //

viṣuve snapanaṃ yastu mama kuryāddharasya vā /
arcanāṃ ca yatānyāyaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

daśajanmakṛtaṃ pāpaṃ tasya sadyo vinaśyati /
daśānāmaśvamedhānāmiṣṭānāṃ labhate phalam //

vimānaṃ divyamārūḍhaḥ kāmarūpī yathāsukham /
sa yāti māmakaṃ lokaṃ rudralokamathāpi vā //

tatrasthairdevagandharvergīyamāno yathāsukham /
divyavarṣasahasrāṇi koṭimekaṃ tu modate //

tataścāpi cyutaḥ kālādiha loke dvijottamaḥ /
caturṇāmapi vedānāṃ pārago brahmividbhavet //

candrasūryagrahe vyomni mama vā śaṅkarasya vā /
gāyatrīṃ māmikāṃ vā'pi japedyaḥ śaṅkarasya vā //

śaṅkhartūryasvanaiścaiva kāṃsyaghaṇṭāsvanairapi /
kārayettu dhvaniṃ bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

gāndharvairhomajapyaiśca japtairutkṛṣṭanāmabhiḥ /
durbalopi bhavedrāhuḥ somaśca balavānbhavet //

sūryendūpaplave caiva śrotriyebhyaḥ pradīyate /
tatsahasraguṇaṃ bhūtvā dāntāramupatiṣṭhati //

mahāpātakayuktopi yadyapi syānnarottama /
niṣpāpastatkṣaṇādeva tena dānena jāyate //

candrasūryaprakāśena vimānena virājatā /
yāti somapuraṃ ramyaṃ sevyamānopsarogaṇaiḥ //

yāvadṛkṣāṇi tiṣṭhanti gagane śaśinā saha /
tāvatkālaṃ sa rajendra somaloke mahīyate //

tataścāpi cyutaḥ kālādiha loke yudhiṣṭhira /
vedavedāṅgavidvipraḥ koṭīdhanapatirbhavet //
yudhiṣṭhira uvāca /

bhagavaṃstava gāyatrī japyate ca kathaṃ vibho /
kiṃ vā tasya phaḷaṃ deva mamācakṣva sureśvara //
bhagavānuvāca /

dvādaśyāṃ viṣuve caiva candrasūryagrahe tathā /
ayane śravaṇe caiva vyatīpāte tathaiva ca //

aśvattadarśane caiva tathā maddarśane'pi ca / japyā tu mama gāyatrī cāthavā'ṣṭākṣaraṃ nṛpa /
ārjitaṃ duṣkṛtaṃ tasya nāśayennātra saṃśayaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

aśvatthadarśanaṃ caiva kiṃ tvaddarśanasammitam /
etatkathaya me deva paraṃ kautūhalaṃ hi me //
bhagavānuvāca /

ahamaśvattharūpeṇa pālayāmi jagattrayam /
asvattho na sthito yatra nāhaṃ tatra pratiṣṭhitaḥ //

yatrāhaṃ saṃsthito rājannasvatthaścāpi tiṣṭhati /
yastvenamarcayedbhaktyā sa māṃ sākṣātsamarcati //

yastvenaṃ praharetkopānmāmeva praharettu saḥ /
tasmātpradakṣiṇaṃ kuryānna cindyādenamanvaham //

vratasya pāraṇaṃ tīrthamārjavaṃ tīrthamucyate /
devaśuśrūṣaṇaṃ tīrtacaṃ guruśuśrūṣaṇaṃ tathā //

pitṛśuśrūṣaṇaṃ tīrthaṃ mātṛśuśrūṣaṇaṃ tathā /
dārāṇāṃ toṣaṇaṃ tīrtaṃ gārhasthyaṃ tīrthamucyate //

ātitheyaḥ paraṃ tīrthaṃ brahmatīrthaṃ sanātanam /
brahmicaryaṃ paraṃ tīrtaṃ tretāgnistīrthamucyate //

mūlaṃ dharmaṃ tu vijñāya manastatrāvadhāryatām //
gaccha tīrthāni kaunteya dharmo dharmeṇa vardhate //

dvividhaṃ tīrthamityāhuḥ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā /
stāvarājjaṅgamaṃ tīrthaṃ tato jñānaparigrahaḥ //

karmṇā'pi viśuddhasya puruṣasyeha bhārata /
hṛdaye sarvatīrthāni tīrthabhūtaḥ sa ucyate //

gurutīrthaṃ paraṃ jñānamatastīrtaṃ na vidyate /
jñānatīrtaṃ paraṃ tīrtaṃ brahmatīrtaṃ sanātanam //

kṣamā tu paramaṃ tīrtaṃ sarvatīrtheṣu pāṇḍava /
kṣamāvatāmayaṃ lokaḥ paraścaiva kṣamāvatām //

mānito'mānito vā'pi pūjito'pūjitopi vā /
ākruṣṭastarjito vā'pi kṣamāvāṃstīrthamucyate //

kṣamā yaśaḥ kṣamā dānaṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā damaḥ /
kṣamā'hiṃsā kṣamā dharmaḥ kṣamā cendriyanigrahaḥ //

kṣamā dayā kṣamā yajñaḥ kṣamayaiva dhṛtaṃ jagat /
kṣamāvānbrāhmaṇo devaḥ kṣamāvānbrāhmaṇo varaḥ //

kṣamāvānāpnuyātsvargaṃ kṣamāvānāpnuyādyaśaḥ /
kṣamāvānprāpnuyānmokṣaṃ tasmātsādyuḥ sa ucyate //

ātmā nadī bhāratapuṇyatīrtha- mātmā tīrthaṃ sarvatīrthapradhānam /
ātmā yajñaḥ satataṃ manyate vai svargo mokṣaḥ sarvamātmanyadhīnam //

ācāranairmalyamupāgatena satyakṣamānistulaśītalena /
jñānāmbunā snāti hi nityamevaṃ kiṃ tasya bhūyaḥ salilena tīrtham //
yudhiṣṭhira uvāca /

bhagavansarvapāpaghnaṃ prāyaścittamaduṣkaram /
tvadbhaktasya suraśreṣṭha mama tvaṃ vaktumarhasi //
bhagavānuvāca /

rahalasyamidamatyarthamaśrāvyaṃ pāpakarmaṇām /
adhārmikāṇāmaśrāvyaṃ prāyaścittaṃ bravīmi te //

pāvanaṃ brāhmamaṃ dṛṣṭvā madgatenāntarātmanā /
namo brahmaṇyadevāyetyabhivādanamācaret //

pradakṣiṇaṃ ca yaḥ kuryātpunaraṣṭākṣareṇa tu /
tena tuṣṭena vipreṇi tatpāpaṃ kṣapayāmyaham //

potrakṛṣṭāṃ varāhasya mṛttikāṃ śirasā vahan /
prāṇāyāmaśataṃ kṛtvā naraḥ pāpaiḥ pramucyate //

dakṣiṇāvartaśaṅkhādvā kapilāśṛṅgatopi vā /
prāksrotasaṃ nadīṃ gatvā mamāyatanasannidhau //

salilena tu yaḥ snāyātsakṛdeva ravigrahe /
tasya yatsañcitaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati //

mastakānnissṛtaistoyaiḥ kapilāyā yudhiṣṭhira / gomūtreṇāpi yaḥ snāyādrohiṇyāṃ mama vā dine /
viprapādacyutairvā'pi toyaiḥ pāpaṃ praṇaśyati //

namasyedyastu madbhaktyā śiṃśumāraṃ prajāpatim /
caturdaśāṅgasaṃyuktaṃ tasya pāpaṃ praṇasyati //

tataścaturdaśāṅgāni śṛṇu tasya yudhiṣṭhira /
śiro dharmo hanurbrahmā vṛṣāvuttaradakṣiṇau //

hṛdayaṃ tu bhavedviṣṇuraṃsau syātāṃ tathā'śvinau /
atrirmadhyaṃ bhavedrājam̐lliṅgaṃ saṃvatsaraṃ bhavet //

mitrāvaruṇakau pādāvūrudvandvaṃ hutāśanaḥ /
tataḥ paścādbhavedindrastataḥ paścātprajāpatiḥ //

abhayaṃ ca tataḥ paścātsa eva dhruvasañjñikaḥ /
etānyaṅgāni sarvāṇi śiṃśumāraprajāpateḥ //

vibettu pañcagavyaṃ yaḥ paurṇamāsyāmupoṣya tu /
tasya naśyati yatpāpaṃ tatpāpaṃ pūrvasañcitam //
tathaiva brahmakūrca tu samantraṃ tu pṛthakpṛthak /

māsimāsi vibedyastu tasya pāpaṃ praṇaśyati // pātraṃ ca brahmakūrcaṃ ca śṛṇu tatra ca bhārata /

pālāśaṃ padmapatraṃ ca tāmraṃ vā'tha hiraṇyayam /
sādayitvā tu gṛhṇīyāttattu pātramudāhṛtam //

gāyatryā gṛhṇate mūtraṃ gandhadvāreti gomayam /
āpyāyasveti ca kṣīraṃ dadhikrāṇveti vai dadhi //

tejosiśuklamityājyaṃ devasyatveti kuśodakam /
āpohiṣṭhetyṛcā gṛhyi yavacūrṇaṃ yathāvidhi //

brahmaṇe ca yathā hutvā samiddhe ca hutāśane /
āloḍya praṇavenaiva nirmathya praṇavena tu //

uddhṛtya praṇavenaiva pibetu praṇavena tu /
mahatā'pi sa pāpena tvacevāhirvimucyate //

bhadraṃ na hati yaḥ pādaṃ paṭhannṛksahitāṃ tadā /
antarjale vā'bhyāditye tasya pāpaṃ praṇaśyati //

mama sūktaṃ japedyastu nityaṃ madgatamānasaḥ /
na pāpena sa lipyeta padmapatramivāmbhasā //