Mahabharata · Chapter 14.116

kīdṛśā brāhmaṇāḥ puṇyā bhāvaśuddhāḥ sureśvara /
yatkarma saphalaṃ neti kathayasya mamānagha //
bhagavānuvāca /

śṛṇu pāṇḍava tatsarvaṃ brāhmaṇānāṃ yathākramam /
saphalaṃ niṣphalaṃ caiva teṣāṃ karma bravīmi te //

tridaṇḍadhāraṇaṃ maunaṃ jaṭādhāraṇamuṇḍanam /
valkalājinasaṃvāso vratacaryā'bhiṣecanam //

agnihotraṃ gṛhe vāsaḥ svādhyāyaṃ dārasatkriyā /
sarvāṇyetāni vai mithyā yadi bhāvo na nirmalaḥ //

agnihotraṃ vṛthā rājanvṛthā vedāstathaiva ca /
śīlena devāstuṣyanti śrutayastatra kāraṇam //

kṣāntaḥ dāntaṃ jitakrodhaṃ jitātmānaṃ jitendriyam /
tamagryaṃ brāhmaṇaṃ manye śeṣāḥ śūdrā iti smṛtāḥ //

agnihotravrataparānsvādhyāyaniratāñśucīn /
upavāsaratāndāntāṃstādevā brāhmaṇānviduḥ //

na jātyā pujīto rājanguṇāḥ kalyāṇakāraṇāḥ /
caṇḍālamapi vṛttasthaṃ taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ //

manaśśaucaṃ karmaśaucaṃ kulaśaucaṃ ca bhārata /
śarīraśaucaṃ vākchaucaṃ śaucaṃ pañcavidhaṃ smṛtam //

pañcasveteṣu śauceṣu hṛdiṃ śaucaṃ viśiṣyate /
hṛdayasya ca śaucena svargaṃ gacchanti mānavāḥ //

agnihotraparibhraṣṭaḥ prasaktaḥ krayavikrayaiḥ /
varṇasaṅkarakartā ca brāhmaṇo vṛṣalaiḥ samaḥ //

yasya vedaśrutirnaṣṭā karṣakaścāpi yo dvijaḥ /
vikarmasevī kaunteya sa vai vṛṣala ucyate //

vṛṣo hi dharmo vijñeyastasya yaḥ kurute layam /
vṛṣalaṃ taṃ vidurdevā nikṛṣṭaṃ śvapacādapi //

stutibhirbrahmagītābhiryaḥ śūdraṃ stauti mānavaḥ /
na tu māṃ stauti pāpātmā sa tu caṇḍālataḥ samaḥ //

śvadṛtau tu yathā kṣīraṃ brahma vai vṛṣale tathā /
duṣṭatāmeti tatsarvaṃ śunā līḍhaṃ haviryathā //

aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsānyāyavistaraḥ /
dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyā hyetāścaturdaśa //

yānyuktāni mayā samyagvidyāsthānāni bhārata /
utpannāni pavitrāṇi bhuvanārthaṃ tathaiva ca //

tasmāttāni na śūdrasya spraṣṭavyāni yudhiṣṭhira / sarvaṃ trīṇyapavitrāṇi pañcāmedhyāni bhārata /

śvā ca śūdraḥ śvapākaśca apavitrāṇi pāṇḍava // gāyakaḥ kukkuṭo yūpo hyudakyā vṛṣalīpatiḥ /

pa़ñcaite syuramedhyāśca spraṣṭavyā na kadātana /
spṛṣṭvaitānaṣṭa vai vipraḥ sacelo jalamāviśet //

madbhaktāñśūdrasāmānyādavamanyanti ye narāḥ /
narakeṣveva tiṣṭhanti varṣakoṭiṃ narādhamāḥ //

caṇḍālamapi madbhaktaṃ nāvamanyeta buddhimān /
avamānātpatantyeva narake raurave narāḥ //

mama bhaktasya bhakteṣu prītirabhyadhikā mama /
tasmānmadbhaktabhaktāśca pūjanīyā viśeṣataḥ //

kīṭapakṣimṛgāṇāṃ ca mayi sannyastacetasām /
ūrdhvāmeva gatiṃ viddhi kiṃ punarjñānināṃ nṛṇām //

patraṃ vā'pyathavā puṣpanka phalaṃ vā'pyapa eva vā /
dadāti mama śūdro yacchirasā dhārayāmi tat //

viprānevārcayedbhaktyā śūdraprāyāṃśca matpriyān /
teṣāṃ tenaiva rūpeṇa pūjāṃ gṛhṇāmi bhārata //

vedottenaiva mārgeṇa sarvabhūtahṛdi sthitam /
māmarcayanti ye piprā matsāyujyaṃ vrajanti te //

madbhaktānāṃ hitāyaiva prādurbhāvaḥ kṛto mayā /
pradurbhāvakṛtā kācidarcanīyā yudhiṣṭhira //

āsāmanyatamāṃ mūrtiṃ yo madbhaktyā samarcati /
tenaiva parituṣṭo'haṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ //

mṛdā ca maṇiratnaiśca tāmreṇa rajatena ca / kṛtvā pratikṛtiṃ kuryādarcanāṃ kāñcanena vā /
puṇyaṃ daśaguṇaṃ vidyādeteṣāmuttarottaram //

japakāmo bhavedrājā vidyākāmo dvijottamaḥ / vaiśyo vā dhanakāmastu śūdraḥ sukhaphalapriyaḥ /
sarvakāmāḥ striyo vā'pi sarvānkāmānavāpnuyuḥ //