Mahabharata · Chapter 13.87

saṃśayo me mahāprājña sumahānsāgaropama /
taṃ me śṛṇu mahābāho śrutvā vyākhyātumarhasi //

kautūhalaṃ me sumahajjāmadagnyaṃ prati prabho /
rāmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ tanme vyākhyātumarhasi //

brāhme bale supūrṇānāmeteṣāṃ cyavanādinām / kathameṣa samutpanno rāmaḥ satyaparākramaḥ /
kathaṃ brahmarṣivaṃśo'yaṃ kṣatradharmā vyajāyata //

tadasya sambhavaṃ rājannikhilenānukīrtaya /
kauśikaśca kathaṃ vaṃśātkṣātrādvai brāhmaṇo'bhavat //

aho prabhāvaḥ sumahānāsīdvai sumahātmanoḥ /
rāmasya ca naravyāghra viśvāmitrasya caiva hi //

kathaṃ putrānatikramya teṣāṃ naptṛṣvathābhavat /
eṣa doṣo mahāprājña tattvaṃ vyākhyātumarhasi //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
cyavanasya ca saṃvādaṃ kuśikasya ca bhārata //

etaṃ doṣaṃ purā dṛṣṭvā bhārgavaścyavanastadā /
āgāminaṃ mahābuddhiḥ svavaṃśe munisattamaḥ //

niścitya manasā sarvaṃ guṇadoṣabalābalam /
dagdhukāmaḥ kulaṃ sarvaṃ kuśikānāṃ tapodhanaḥ //

cyavanastamanuprāpya kuśikaṃ vākyamabravīt /
vastumicchā samutpannā tvayā saha mamānagha //
kuśika uvāca /

bhagavansahadharmo'yaṃ paṇḍitairiha caryate /
pradānakāle kanyānāmucyate ca sadā budhaiḥ //

yattu tāvadatikrāntaṃ dharmadvāraṃ tapodhana /
tatkāryaṃ prakariṣyāmi tadanujñātumarhasi //
bhīṣma uvāca /

athāsanamupādāya cyavanasya mahāmuneḥ /
kuśiko bhāryayā sārdhamājagāma yato muniḥ //

pragṛhya rājā bhṛṅgāraṃ pādyamasmai nyavedayat /
kārayāmāsa sarvāśca kriyāstasya mahātmanaḥ //

tataḥ sa rājā cyavanaṃ madhuparkaṃ yathāvidhi /
grāhayāmāsa cāvyagro mahātmā niyatavrataḥ //

satkṛtya taṃ tathā vipramidaṃ punarathābravīt /
bhagavanparavantau svo brūhi kiṃ karavāvahe //

yadi rājyaṃ yadi dhanaṃ yadi gāḥ saṃśitavrata /
yajñadānāni ca tathā brūhi sarvaṃ dadāmi te //

idaṃ gṛhamidaṃ rājyamidaṃ dharmāsanaṃ ca te /
rājā tvamasi śādhyurvīṃ bhṛtyo'haṃ paravānstriyā //

evamukte tato vākye cyavano bhārgavastadā /
kuśikaṃ pratyuvācedaṃ mudā paramayā yutaḥ //

na rājyaṃ kāmaye rājanna dhanaṃ na ca yoṣitaḥ /
na ca gā na ca vai deśānna yajñaṃ śrūyatāmidam //

niyamaṃ kiñcidārapsye yuvayoryadi rocate /
paricaryosmi yattābhyāṃ yuvābhyāmaviśaṅkayā //

evamukte tadā tena dampatī tau jaharṣatuḥ /
pratyabrūtāṃ ca tamṛṣimevamastviti bhārata //

atha taṃ kuśiko hṛṣṭaḥ prāveśayadanuttamam /
gṛhoddeśaṃ tatastasya darśanīyamadarśayat //

iyaṃ śayyā bhagavato yathākāmamihoṣyatām /
prayatiṣyāvahe prītimāhartuṃ te tapodhana //

atha sūryoticakrāma teṣāṃ saṃvadatāṃ tathā /
atharṣiścodayāmāsa pānamannaṃ tathaiva ca //

tamapṛcchattato rājā kuśikaḥ praṇatastadā /
kimannajātamiṣṭaṃ te kimupasthāpayāmyaham //

tataḥ sa parayā prītyā pratyuvāca narādhipam /
aupapattikamāhāraṃ prayacchasveti bhārata //

tadvacaḥ pūjayitvā tu tathetyāha sa pārthivaḥ /
yathopapannamāhāraṃ tasmai prādājjanādhipa //

tataḥ sa bhuktvā bhagavandampatī prāha dharmavit /
svaptumicchāmyahaṃ nidrā bādhate māmiti prabho //

tataḥ śayyāgṛhaṃ prāpya bhagavānṛṣisattamaḥ /
saṃviveśa nareśastu sapatnīkaḥ sthito'bhavat //

na prabodhyosmi saṃsupta ityuvācātha bhārgavaḥ /
saṃvāhitavyau me pādau jāgartavyaṃ ca vāṃ niśi //

aviśaṅkastu kuśikastathetyevāha dharmavit /
na prābodhayatāṃ tau ca dampatī rajanīkṣaye //

yathādeśaṃ maharṣestu śuśrūṣāparamau tadā /
babhūvaturmahārāja prayatāvatha dampatī //

tataḥ sa bhagavānvipraḥ samādiśya narādhipam /
suṣvāpaikena pārśvena divasānekaviṃśatim //

sa tu rājā nirāhāraḥ sabhāryaḥ kurunandana /
paryupāsata taṃ hṛṣṭaścyavanārādhane rataḥ //

bhārgavastu samuttasthau svayameva tapodhanaḥ /
akiñciduktvā tu gṛhānniścakrāma mahātapāḥ //

tamanvagacchatāṃ tau ca kṣudhitau śramakarśitau /
bhāryāpatī muniśreṣṭhastāvetau nāvalokayat //

tayostu prekṣato'reva bhārgavāṇāṃ kulodvahaḥ /
antarhitobhūdrājendra tato rājā'patatkṣitau //

tato muhūrtādāśvasya saha devyā mahāmuneḥ /
punaranveṣaṇe yatnamakarotsa mahīpatiḥ //