Mahabharata · Chapter 13.64

tīrthānāṃ darśanaṃ śreyaḥ snānaṃ ca bharatarṣabha / śravaṇaṃ ca mahāprājña śrotumicchāmi tattvataḥ /

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāni bharatarṣabha /
vaktumarhasi me tāni śrotā'smi niyataṃ prabho //
bhīṣma uvāca /

imamaṅgirasā proktaṃ tīrthavaṃśaṃ mahādyute /
śrotumarhasi bhadraṃ te prāpsyase dharmamuttamam //

tapovanagataṃ vipramabhigamya mahāmunim / papracchāṅgirasaṃ dhīraṃ gautamaḥ saṃśitavrataḥ /

asti me bhagavankaścittīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ /
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tanme śaṃsa mahāmune //

upaspṛśya phalaṃ kiṃ syātteṣu tīrtheṣu vai mune /
pretyabhāve mahāprājña tadyathā'sti tathā vada //
aṅgirā uvāca /

saptāhaṃ candrabhāgāṃ vai vitastāmūrmimālinīm /
vigāhya vai nirāhāro nirmalo munivadbhavet //

kāśmīramaṇḍale nadyo yāḥ patanti mahāsvanam /
tā nadīḥ sindhumāsādya śīlavānsvargamāpnuyāt //

puṣkaraṃ ca prabhāsaṃ ca naimiṣaṃ sāgarodakam /
devikāmindramārgaṃ ca svarṇabinduṃ vigāhya ca //

vibodhyate vimānasthaḥ so'psarobhirabhiṣṭutaḥ /
hiraṇyabindumālakṣya prayataścābhivādya ca //

kuśeśaye ca devatvaṃ dhūyate tasya kilbiṣam /
indratoyāṃ samāsādya gandhamādanasannidhau //

karatoyāṃ kuruṅge ca trirātropoṣito naraḥ /
aśvamedhamavāpnoti vigāhya prayataḥ śuciḥ //

gaṅgādvāre kuśāvarte bilvake nīlaparvate /
tathā kanakhale snātvā dhūtapāpmā divaṃ vrajet //

apāṃ hrada upaspṛśya vājimedhaphalaṃ labhet /
brahmacārī jitakrodhaḥ satyasandhastvahiṃsakaḥ //

yatra bhāgīrathī gaṅgā vahate diśamuttaram /
maheśvarasya tristhāne yo narastvabhiṣicyate //

ekamāsaṃ nirāhāraḥ sa paśyati hi devatāḥ /
saptagaṅge trigaṅge ca indramārge ca tarpayan //

arthānvai labhate bhoktuṃ yo naro jāyate punaḥ /
mahāśrama upaspṛśya yo'gnihotraparaḥ śuciḥ //

ekamāsaṃ nirāhāraḥ siddhiṃ māsena sa vrajet /
mahāhrada upaspṛśya bhṛgutuṅge tvalolupaḥ //

trirātropoṣito bhūtvā mucyate brahmahatyayā /
kanyākūpa upaspṛśya balākāyāṃ kṛtodakaḥ //

deveṣu labhate kīrtiṃ yaśasā ca virājate //

devikāyāmupaspṛśya tathā sundarikāhrade /
aśvinyāṃ rūpavarcaskaṃ pretya vai labhate naraḥ //

mahāgaṅgāmupaspṛśya kṛttikāṅgārake tathā /
pakṣamekaṃ nirāhāraḥ svargamāpnoti nirmalaḥ //

vaimānika upaspṛśya kiṅkiṇīkāśrame tathā /
nivāse'psarasāṃ divye kāmacārī mahīyate //

kālikāśramamāsādya vipāśāyāṃ kṛtodakaḥ /
brahmacārī jitakrodhastrirātraṃ mucyate bhavāt //

āśrame kṛttikānāṃ tu snātvā yastarpayetpitṝn /
toṣayitvā mahādevaṃ nirmalaḥ svargamāpnuyāt //

mahākūpamupaspṛśya trirātropoṣitaḥ śuciḥ /
trasānāṃ sthāvarāṇāṃ ca dvipadānāṃ bhayaṃ tyajet //

devadāruvane snātvā dhūtapāpmā kṛtodakaḥ /
devaśabdamavāpnoti saptarātroṣitaḥ śuciḥ //

śarastambe kuśastambe droṇaśarmapade tathā /
apāmprapatanāsevī sevyate sopsarogaṇaiḥ //

citrakūṭe janasthāne tathā mandākinījale /
vigāhya vai nirāhāro rājalakṣmyā niṣevyate //

śyāmāyāstvāśramaṃ gatvā uṣitvā cābhiṣicya ca /
ekapakṣaṃ nirāhārastvantardhānaphalaṃ labhet //

kauśikīṃ tu samāsādya vāyubhakṣastvalolupaḥ /
ekaviṃśatirātreṇa svargamārohate naraḥ //

mataṅgavāpyāṃ yaḥ snāyādekarātreṇa sidhyati /
vigāhati hyanālambamandhakaṃ vai sanātanam //

naimiṣe svargatīrthe ca upaspṛśya jitendriyaḥ /
phalaṃ puruṣamedhasya labhenmāsaṃ kṛtodakaḥ //

gaṅgāhrada upaspṛsya tathā caivotpalāvane /
aśvameghamavāpnoti tatra māsaṃ kṛtodakaḥ //

gaṅgāyamunayostīrthe tathā kālañjare girau /
daśāśvamedhānāpnoti tatra māsaṃ kṛtodakaḥ //

yaṣṭihrada upaspṛśya cānnadānādviśiṣyate //

daśatīrthasahasrāṇi tisraḥ koṭyastathā'parāḥ /
samāgacchanti māghyāṃ tu prayāge bharatarṣabha //

māghamāsaṃ prayāge tu niyataḥ saṃśitavrataḥ /
snātvā tu bharataśreṣṭha nirmalaḥ svargamāpnuyāt //

marudgaṇa upaspṛśya pitṝṇāmāśrame śuciḥ /
vaivasvatasya tīrthe ca tīrthabhūto bhavennaraḥ //

tathā brahmasaro gatvā bhāgīrathyāṃ kṛtodakaḥ /
ekamāsaṃ nirāhāraḥ somalokamavāpnuyāt //

utpātake naraḥ snātvā aṣṭāvakre kṛtodakaḥ /
dvādaśāhaṃ nirāhāro naramedhaphalaṃ labhet //

aśmapṛṣṭhe gayāyāṃ ca niravinde ca parvate / tṛtīyāṃ krauñcapadyāṃ ca brahmahatyāṃ viśudhyate

kalaviṅka upaspṛśya vidyācca bahuśo jalam /
agneḥ pure naraḥ snātvā agnikanyāpure vaset //

karavīrapure snātvā viśālāyāṃ kṛtodakaḥ /
devahrada upaspṛśya brahmabhūto virājate //

punarāvartanandāṃ ca mahānandāṃ ca sevya vai /
nandane sevyate dāntastvapsarobhirahiṃsakaḥ //

urvaśīṃ kṛttikāyoge gatvā caiva samāhitaḥ /
lauhitye vidhivatsnātvā puṇḍarīkaphalaṃ labhet //

rāmahrada upaspṛśya vipāśāyāṃ kṛtodakaḥ /
dvādaśāhaṃ nirāhāraḥ kalmaṣādvipramucyate //

mahāhrada upaspṛśya śuddhena manasā naraḥ /
ekamāsaṃ nirāhāro jamadagnigatiṃ labhet //

vindhye santāpya cātmānaṃ satyasandhastvahiṃsakaḥ /
vinayāttapa āsthāya māsenaikena sidhyati //

muṇḍe brahmagavā caiva niriciṃ devaparvatam / devahradamupaspṛśya brahmabhūto virājate /
kumārapadamāsthāya māsenaikena śudhyati //

narmadāyāmupaspṛśya tatā śūrpārakodake /
ekapakṣaṃ nirāhāro rājaputro vidhīyate //

jambūmārge tribhirmāsaiḥ saṃyataḥ susamāhitaḥ /
ahorātreṇa caikena siddhiṃ samadhigacchati //

kokāmukhe vigāhyātha gatvā cāñjalikāśramam /
śākabhakṣaścīravāsāḥ kumārīrvindate daśa //

vaivasvatasya sadanaṃ na sa gacchetkadācana /
yasya kanyāhrada vāso devalokaṃ sa gacchati //

prabhāse tvekarātreṇa amāvāsyāṃ mamāhitaḥ /
siddhyate tu mahābāho yo naro jāyate'maraḥ //

ujjānaka upaspṛsya ārṣṭiṣeṇasya cāśrame /
piṅgāyāścāśrame snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate //

kulyāyāṃ samupaspṛśya japtvā caivāghamarṣaṇam /
aśvamedhamavāpnoti trirātropoṣito naraḥ //

piṇḍāraka upaspṛśya ekarātroṣito naraḥ /
agniṣṭomamavāpnoti prabhātāṃ śarvarīṃ śuciḥ //

tathā brahmasaro gatvā dharmāraṇyopaśobhitam /
puṇḍarīkamavāpnoti upaspṛśya naraḥ śuciḥ //

maināke parvate snātvā tathā sandhyāmupāsya ca /
kāmaṃ jitvā ca vai māsaṃ sarvayajñaphalaṃ labhet //

kālodakaṃ nandikuṇḍaṃ tathā cottaramānasam /
abhyetya yojanaśatādbhūṇahā vipramucyate //

nandīśvarasya mūrti tu dṛṣṭvā mucyeta kilbiṣaiḥ /
svargamārge naraḥ snātvā brahmalokaṃ sa gacchati //

vikhyāto himavānpuṇyaḥ śankaraśvaśuro giriḥ /
ākaraḥ sarvaratnānāṃ siddhacāraṇasevitaḥ //

darśanādgamanātpūto bhavedanaśanādapi / śarīramutsṛjettatra vidhipūrvamanāśake //

adhruvaṃ jīvitaṃ jñātvā yo vai vedāntago dvijaḥ / abhyarcya devatāstatra namaskṛtya munīṃstathā /

tataḥ krodhaṃ ca lobhaṃ ca yo jitvā tīrthamāvaset /
na tena kiñcinna prāptaṃ tīrthābhigamanādbhavet //

yānyagamyāni tīrthāni durgāṇi viṣamāṇi ca /
manasā tāni gamyāni sarvatīrthasamīkṣayā //

idaṃ medhyamidaṃ puṇyamidaṃ svargyamanuttamam /
idaṃ rahasyaṃ vedānāmāplāvyaṃ pāvanaṃ tathā //

idaṃ dadyād्dvijātīnāṃ sādhorātmahitasya ca / suhṛdāṃ ca japetkarṇe śiṣyasyānugatasya ca /

dattavāngautamasyaitadaṅgirā vai mahātapāḥ /
aṅgirāḥ samanujñātaḥ kāśyapena ca dhīmatā //

maharṣīṇāmidaṃ japyaṃ pāvanānāṃ tathottamam /
japaṃścābhyutthitaḥ śaśvannirmalaḥ svargamāpnuyāt //

idaṃ yaścāpi śṛṇuyādrahasyaṃ tvaṅgiromatam /
uttame ca kule janma labheñjātīśca saṃsmaret //