Mahabharata · Chapter 13.60

kimāhurbharataśreṣṭha pātraṃ viprāḥ sanātanam /
brāhmaṇaṃ liṅginaṃ caiva brāhmaṇaṃ vā'pyaliṅginam //
bhīṣma uvāca /

svavṛttimabhipannāya liṅgine cetarāya ca /
deyamāhurmahārāja ubhāvetau tapasvinau //
yudhiṣṭhira uvāca /

śraddhayā parayā'pūto yaḥ prayaccheddvijātaye /
havyaṃ kavyaṃ tathā dānaṃ ko doṣaḥ syātpitāmaha //
bhīṣma uvāca /

śraddhāpūto narastāta durdānto'pi na saṃśayaḥ /
pūto bhavati sarvatra kimuta tvaṃ mahādyute //
yudhiṣṭhira uvāca /

na brāhmaṇaṃ parikṣeta daiveṣu satataṃ naraḥ /
kavyapradāne tu budhāḥ parīkṣyaṃ brāhmaṇaṃ viduḥ //
bhīṣma uvāca /

na brāhmaṇaḥ sādhayate havyaṃ daivātprasiddhyati /
devaprasādādijyante yajamānairna saṃśayaḥ //

brāhmaṇānbharataśreṣṭha satataṃ brahmavādinaḥ / mārkaṇḍeyaḥ purā prāha iti lokeṣu buddhimān /
brāhmaṇāḥ pātrabhūtāśca śuddhā naivaṃ pitṛṣviha //
yudhiṣṭhira uvāca /

aparvo'pyathavā vidvānsambandhī vā yathā bhavet /
tapasvī yajñaśīlo vā kathaṃ pātraṃ bhavettu saḥ //
bhīṣma uvāca /

kulīnaḥ karmakṛdvaidyastathaivāpyanṛśaṃsyavān /
hrīmānṛjuḥ satyavādī pātraṃ pūrve ca ye trayaḥ //

tatremaṃ śṛṇu me pārtha caturṇāṃ tejasāṃ matam /
pṛthivyāḥ kāśyapasyāgnermārkaṇḍeyasya caiva hi //

pṛthivyuvāca /

yathā mahārṇave kṣiptaḥ kṣipraṃ neṣṭurvinaśyati /
tathā duścaritaṃ sarvaṃ trayīnitye nimajjati //
kāśyapa uvāca /

sarve ca vedāḥ saha ṣaṅbhiraṅgaiḥ sāṅkhyaṃ purāṇaṃ ca kule ca janma /
naitāni sarvāṇi gatirbhavanti śīlavyapetasya nṛpa dvijasya //
agniruvāca /

adhīyānaḥ paṇḍitammanyamāno yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣām /
brahmansa tena labhate brahmavadhyāṃ lokāstasya hyantavanto bhavanti //
mārkaṇḍeya uvāca /

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam /
nābhijānāmi yajñaṃ tu satyasyārdhamavāpnuyāt //
bhīṣma uvāca /

ityuktvā te jagmurāśu catvāro'mitatejasaḥ /
pṛthivī kāśyapo'gniśca prakṛṣṭāyuśca bhārgavaḥ //
yudhiṣṭhira uvāca /

yadi te brāhmaṇā loke vratino bhuñjate haviḥ /
dattaṃ brāhmaṇakāmāya kathaṃ tatsukṛtaṃ bhavet //
bhīṣma uvāca /

ādiṣṭino ye rājendra brāhmaṇā vedapāragāḥ /
bhuñjate brahmakāmāya vrataluptā bhavanti te //
yudhiṣṭhira uvāca /

anekāntaṃ bahudvāraṃ dharmamāhurmanīṣiṇaḥ /
kiṃ nimittaṃ bhavedatra tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

ahiṃsā satyamakodha ānṛśaṃsyaṃ damastathā /
ārjavaṃ caiva rājendra niścitaṃ dharmalakṣaṇam //

ye tu dharmaṃ praśaṃsantaścaranti pṛthivīmimām /
anācarantastaddharma saṅkare'bhiratā prabho //

tebhyo hiraṇyaṃ ratnaṃ vā gāmaśvaṃ vā dadāti yaḥ /
daśavarṣāṇi viṣṭhāṃ sa bhuṅkte nirayamāsthitaḥ //

dhanena pulkasānāṃ ca tathaivāntevasāyinām /
kṛtaṃ karmākṛtaṃ vā'pi rāgamohena jalpatām //

vaiśvadevaṃ ca ye mūḍhā viprāya brahmacāriṇe /
na dadantīha rājendra te lokānbhuñjate'śubhān //
yudhiṣṭhira uvāca /

kiṃ paraṃ brahmacaryaṃ ca kiṃ paraṃ dharmalakṣaṇam /
kiñca śreṣṭhatamaṃ śaucaṃ tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

brahmacaryaṃ paraṃ tāta madhumāṃsasya varjanam /
maryādāyāṃ sthito dharmaḥ śamaḥ śaucasya lakṣaṇam //
yudhiṣṭhira uvāca /

kasminkāle careddharma kasminkāle'rthamācaret /
kasminkāle sukhī ca syāttanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

kālyamarthaṃ niṣeveta tato dharmamanantaram /
paścātkāmaṃ niṣeveta na ca gacchetprasaṅgitām //

brāhmaṇāṃścaiva manyeta gurūṃścāpyabhipūjayet /
sarvabhūtānulomaśca mṛduśīlaḥ priyaṃvadaḥ //

adhikāre yadanṛtaṃ yacca rājasu paiśunam /
guroścālīkanirbandhaḥ samāni brahmahatyayā //

praharenna narendreṣu na hanyādgāṃ tathaiva ca /
bhrūṇahatyāsamaṃ caitadubhayaṃ ye niṣedhate //

nāgniṃ parityajejjātu na ca vedānparityajet /
na ca brāhmaṇamākrośetsamaṃ tadbrahmahatyayā //
yudhiṣṭhira uvāca /

kīdṛśāḥ sādhavo viprāḥ kebhyo dattaṃ mahāphalam /
kīdṛśānāṃ ca bhoktavyaṃ tanme brūhi pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

akrodhanā dharmaparāḥ satyanityā dame ratāḥ /
tādṛśāḥ sādhavo viprāstebhyo dattaṃ mahāphalam //

amāninaḥ sarvasahā dṛḍhārthā vijitendriyāḥ /
sarvabhūtahitā maitrāstebhyo dattaṃ mahāphalam //

alubdhāḥ śucayo vaidyā hrīmantaḥ satyavādinaḥ /
svakarmaniratā ye ca tebhyo dattaṃ mahāphalam //

sāṅgāṃśca caturo vedānadhīte yo dvijarṣabhaḥ /
ṣaḍbhyaḥ pravṛttaḥ karmabhyastaṃ pātramṛṣayo viduḥ //

ye tvevanguṇajātīyāstebhyo dattaṃ mahāphalam /
sahasraguṇamāpnoti guṇārhāya pradāyakaḥ //

prajñāśrutābhyāṃ vṛttena śīlena ca samanvitaḥ / tārayeta kulaṃ sarvameko'pīha dvijarṣabhaḥ /
tṛpte tṛptāḥ sarvadevāḥ pitaro munayopi ca //

gāmaśvaṃ vittamannaṃ vā tadvidhe pratipādayet /
dravyāṇi cānyāni tathā pretyabhāve na śocati //

tārayeta kulaṃ sarvamekopi ha dvijottamaḥ /
kimaṅga punarevaite tasmātpātraṃ samācaret //

niśāmya ca guṇopetaṃ brāhmaṇaṃ sādhusammatam /
dūrādānāyya satkṛtya sarvataścāpi pūjayet //