Mahabharata · Chapter 13.59

śrutaṃ balaṃ prabhāvaśca yoṣitāṃ munisattama /
ekasya bahubhāryasya dharmamicchāmi veditum //
nārada uvāca /

bahubhāryāsu saktasya nārībhogeṣu gehinaḥ /
ṛtau vimuñcamānasya sānnidhye bhrūṇahā smṛtaḥ //

vṛddhāṃ vandhyāṃ suvratā ca mṛtāpatyāmapuṣpiṇīm /
kanyāṃ ca bahuputrāṃ ca varjayanmucyate bhayāt //

vyādhito bandhanastho vā pravāseṣvatha parvasu /
ṛtukāle tu nārīṇāṃ bhrūṇahatyāṃ pramuñcati //
mārkaṇḍeya uvāca /

vaiśyanārīṣu vai jātāḥ parapreṣyāsu vā sutāḥ /
kasya te bandhudāyādā bhavanti hi mahāmune //
nārada uvāca /

paṇyastrīṣu prasūtā ye yasya strī tasya te sutāḥ /
krayācca kṛtrimāḥ putrā pradānāccaiva datrimāḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

paṇyanārīṣvaniyataḥ puṃso'rtho vartate dhruvam /
atra cāhitagarbhāyāḥ kasya putraṃ vadanti tam //
nārada uvāca /

tīrthabhūtāsu nārīṣu jñāyate yo'bhigacchati /
ṛtau tasya bhavedgarbho yaṃ vā nārī na śaṅkate //
mārkaṇḍeya uvāca /

narāṇāṃ tyajatāṃ bhāryāṃ kāmakrodhādguṇānvitām /
aprasūtāṃ prasūtāṃ vā teṣāṃ pṛcchāmi niṣkṛtim //
nārada uvāca /

apāpāṃ tyajamānasya sādhvīṃ matvā yamāditaḥ /
ātmavaṃśasvadharmo vā tyajato niṣkṛtirna tu //

yo narastyajate bhāryā puṣpiṇīmaprasūtikām /
sa naṣṭavaṃśaḥ pitṛbhiryuktastyajyeta daivataiḥ //

bhāryāmapatyasañjātāṃ prasūtāṃ putrapautriṇīm /
putradāraparityāgī na sa prāpnoti niṣkṛtim //

evaṃ hi bhāryāṃ tyajatāṃ narāṇāṃ nāsti niṣkṛtiḥ /
nārhanti pramadāstyaktuṃ putrapautrapratiṣṭhitāḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

kīdṛśīṃ santyajanbhāryāṃ naro doṣairna lipyate /
etadicchāmi tatvena vijñātumṛṣisattama //
nārada uvāca /

mokṣadharmasthitānāṃ tu anyonyamanujānatām /
bhāryāpatīnāṃ muktānāmadharmo na vidhīyate //

anyasaṅgāṃ gatāpatyāṃ śūdragāṃ paragāminīm /
parīkṣya tyajamānānāṃ narāṇāṃ nāsti pātakam //

pātake'pi tu bhartavyau dvau tu mātā pitā tathā //
mārkaṇḍeya uvāca /

bhāryāyāṃ vyabhicāriṇyāṃ narasya tyajato ruṣā /
kathaṃ dharmo'pyadharmo vā bhavatīha mahāmate //
nārada uvāca /

anṛte'pi hi satye vā yo nārīṃ dūṣitāṃ tyajet /
arakṣamāṇaḥ svāṃ bhāryāṃ naro bhavati bhrūṇahā //

apatyahetoryā nārī bhartāramatilaṅghayet /
lolendriyeti sā rakṣyā na santyājyā kathañcana //

nadyaśca nāryaśca samasvabhāvā naitāḥ pramuñcanti narāvagāḍhāḥ /
srotāṃsi nadyo vahate nipātaṃ nārī rajobhiḥ punareti śaucam //

evaṃ nāryo na duṣyanti vyabhicāre'pi bhartṛṇām /
māsimāsi bhavedrāgastataḥ śuddhā bhavantyuta //
mārkaṇḍeya uvāca /

kāni tīrthāni bhagavannṛṇāṃ dehāśritāni vai /
tāni vai śaṃsa bhagavanyāthātathyena pṛcchataḥ //

sarvatīrtheṣu sarvajña kiṃ tīrthaṃ paramaṃ nṛṇām /
yatropaspṛśya pūto yo naro bhavati nityaśaḥ //
nārada uvāca /

devarṣipitṛtīrthāni brāhmaṃ madhye'thaṃ vaiṣṇavam /
nṛṇāṃ tīrthāni pañcāhuḥ pāṇau sannihitāni vai //

ādyatīrthaṃ tu tīrthānāṃ vaiṣṇavo bhāga ucyate / yatropaspṛśya varṇānāṃ caturṇāṃ vardhate kulam /
pitṛdaivatakāryāṇi vardhante pretya ceha ca //
mārkaṇḍeya uvāca /

narāṇāṃ kāmavṛttānāṃ yā nāryo niravagrahāḥ /
yāsāmabhigraho nāsti tā me kathaya nārada //
nārada uvāca /

pāśurvaiśyā naṭī gopī tāntukī tunnavāyikī /
nārī kirātī śabarī nartakī cānavagrahā //
mārkaṇḍeya uvāca /

etāsu jātā nārīṣu sarvavarṇeṣu ye sutāḥ /
keṣu ke bandhudāyādā bhavanti ṛṣisattama //
nārada uvāca /

ya etāḥ parigṛhṇanti teṣāmeva hi te sutāḥ /
sarvatra tu pravṛttāsu bījaṃ naśyati dehinām //
mārkaṇḍeya uvāca /

sarvastrīṣu pravṛttāśca sādhuvedavivarjitāḥ / mānavāḥ kāṇḍapṛṣṭhāśca vedamantrabahiṣkṛtāḥ /
niyuktā havyakavyeṣu teṣāṃ dattaṃ kathaṃ bhavet //
nārada uvāca /

nārhanti havyakavyāni sāvitrīvarjitā dvijāḥ /
vrātyeṣvannapradānaṃ tadyathā śūdreṣu vai tathā //
mārkaṇḍeya uvāca /

dharmeṣvadhikṛtānāṃ tu narāṇāṃ muhyate manaḥ /
kathaṃ na vighno bhavati etadicchāmi veditum //
nārada uvāca /

arthāśca nāryaśca samānamena- cchreyāṃsi puṃsāmiha mohayanti /
ratipramodātpramadā haranti bhogairdhanaṃ cāpyupahanti dharmān //

havyaṃ kavyaṃ ca dharmātmā sarvaṃ tacchrotriyo'rhati /
dattaṃ hi śrotriye sādhau jvalitāgnāvivāhutiḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

śrotriyāṇāṃ kule jātā vedārthaviditātmanām /
hitvā kasmāttrayīṃ vidyāṃ vārtāṃ vṛttimupāśritāḥ //
nārada uvāca /

cāturvarṇyaṃ purā nyastaṃ suvidvatsu dvijātiṣu /
tasmādvarṇauḥ saṃvibhajyā vṛttiḥ saṅkaravarjitā //

ye cānye śrotriyā jātāḥ saṃskṛtāḥ putragṛdhnubhiḥ /
pūrvanirvāṇanirvṛttāṃ jātāṃ vṛttimupāśritāḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

asaṃskṛtāḥ śrotriyajāḥ saṃskṛtā jñānijāḥ katham /
nārada uvāca /

asaṃskāro vaidikaśca sa mānyaḥ śrotriyātmajaḥ /
śuddhānvayaḥ śrotriyastu suvidvadbhiḥ samo'nyathā //

anadhīyānaputrāśca vedasaṃskāravarjitāḥ /
tasmātte vedavijñā'pi viprāḥ śrutinikāriṇaḥ //

brahmarāśau purā sṛṣṭā vedasaṃskārasaṃskṛtāḥ /
tasmātteṣveva te jātāḥ sādhavaḥ kuladhāriṇaḥ //
mārkaṇḍeya uvāca /

svayaṃ krītāsu preṣyāsu prasūyante tu ye narāḥ /
kasya nāryaḥ sutāścaiva bhavanti ṛṣisattama //
nārada uvāca /

svadāsyāṃ yo naro mohātprasūyeta sa pāpakṛt /
ihābhininditaḥ pretya apatyaṃ preṣyatāṃ nayet //

sā tasya bhāryā putrā ye havyakavyapradāstu te / tasyā ye bāndhavāḥ kecidviṣaktāḥ preṣyatāṃ gatāḥ /
sarve tasyāstu sambandhā mucyante preṣyakarmasu //

etatte kathitaṃ sarvaṃ yadabhivyāhṛtaṃ tvayā /
athavā saṃśayaḥ kaścidbhūyaḥ sampraṣṭumarhasi //
mārkaṇḍeya uvāca /

amithyādarśanāloke nāradaḥ sarvakovidaḥ /
pratyakṣadarśī lokānāṃ svayambhuriva sattamaḥ //
bhīṣma uvāca /

iti sambhāṣya ṛṣibhirmārkaṇḍeyo mahātapāḥ / nāradaṃ cāpi satkṛtya tena caivābhisatkṛtaḥ /
āmantrayitvā ṛṣibhiḥ prayayāvāśramaṃ muniḥ //

ṛṣayaścāpi tīrthānāṃ paricaryāṃ pracakramuḥ //

sukṣetrabījasaṃskāraviśuddho brahmicaryayā / nityanaimittikātsnāto manaśśuddhyā ca śuddhyati //