Mahabharata · Chapter 13.50

yadidaṃ sahadharmeti procyate bharatarṣabha /
pāṇigrahaṇakāle tu strīṇāmetatkathaṃ smṛtam //

ārṣa eṣa bhaveddharmaḥ prājāpatyo'thavā'suraḥ /
yadetatsahadharmeti pūrvamuktaṃ maharṣibhiḥ //

sandehaḥ sumahāneṣa viruddha iti me matiḥ /
iha yaḥ sahadharmo vai pretyāyaṃ vihitaḥ kvanu //

svargo mṛtānāṃ bhavati sahadharmaḥ pitāmaha /
pūrvamekastu mriya********kastiṣṭhate vada //

nānādharmaphalopetā nānākarmanivāsitāḥ /
nānānirayaniṣṭhāntā mānupā bahavo yadā //

anṛtāḥ striya ityevaṃ sūtrakāro vyavasyati /
yadā'nṛtāḥ striyastāta sahadharmaḥ kutaḥ smṛtaḥ //

anṛtāḥ striya ityevaṃ vedeṣvapi hi paṭhyate /
dharmo yaḥ pūrviko dṛṣṭa upacāraḥ kriyāvidhiḥ //

gaharaṃ pratibhātyetanmama cintayato'niśam /
niḥsandehamidaṃ sarvaṃ pitāmaha yathāśrutiḥ //

yadaitadyādṛśaṃ caitadyathā caitatpravartitam /
nikhilena mahāprājña bhavānetadbravītu me //
bhīṣma uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam / aṣṭāvakrasya saṃvādaṃ diśayā saha bhārata // i

nirviṣṭukāmastu purā aṣṭāvakro mahātapāḥ /
ṛṣeratha vadānyasya vavre kanyāṃ mahātmanaḥ //

suprabhāṃ nāma vai nāmnā rūpeṇāpratimāṃ bhuvi /
guṇaprabhāvaśīlena cāritreṇa ca śobhanām //

sā tasyarṣermano dṛṣṭā jahāra śubhalocanā /
vanarājī yathā citrā vasante kusumāñacitā //

ṛṣistamāha deyā me sutā tubhyaṃ hi tacchṛṇu //

ananyastrījanaḥ prājño hyapravāsī priyaṃvadaḥ /
surūpaḥ sammato vīraḥ śīlavānbhogabhukchuciḥ //

dārānumatayajñaśca sunakṣatrāmathodvehet /
sabhṛtyaḥ svajanopeta iha pretya ca modate //

gaccha tāvaddiśaṃ puṇyāmuttarāṃ drakṣyase tataḥ //
aṣṭāvakra uvāca /

kiṃ draṣṭavyaṃ mayā tatra vaktumarhati me bhavān /
tathedānīṃ mayo kāryaṃ yathā vakṣyati māṃ bhavān //
vadānya uvāca /

dhanadaṃ samatikramya himavantaṃ ca parvatam /
rudrasyāyatanaṃ dṛṣṭvā siddhacāraṇasevitam //

saṃhṛṣṭaiḥ pārṣadairjuṣṭaṃ nṛtyadbhirvividhānanaiḥ /
divyāṅgarāgaiḥ paiśācairanyairnānāvidhaiḥ prabhoḥ //

pāṇitālasutālaiśca śampātālaiḥ samaistathā /
samprahṛṣṭaiḥ pranṛtyadbhiḥ śarvastatra niṣevyate //

iṣṭaṃ kila girau sthānaṃ taddivyamiti śuśruma /
nityaṃ sannihito devastathā te pārṣadāḥ smṛtāḥ //

tatra devyā tapastaptaṃ saṅkarārthaṃ suduścaram /
atastadiṣṭaṃ devasya tathomāyā iti śrutiḥ //

pūrve tatra mahāpārśve devasyottaratastathā //
ṛtavaḥ kālarātriśca ye divyā ye ca mānuṣāḥ //

devaṃ copāsate sarve rūpiṇaḥ kila tatra ha /
tadatikramya bhavanaṃ tvayā yātavyameva hi //

tato nīlaṃ vanoddeśaṃ drakṣyase meghasannibham /
ramaṇīyaṃ manogrāhi tatra vai drakṣyase striyam //

tapasvinīṃ mahābhāgāṃ vṛddhāṃ dīkṣāmanuṣṭhitām /
draṣṭavyā sā tvayā tatra sampūjyā caiva yatnataḥ //

tāṃ dṛṣṭvā vinivṛttastvaṃ tataḥ pāṇiṃ grahīṣyasi /
yadyeṣa samayaḥ sarvaḥ sādhyatāṃ tatra gamyatām //
aṣṭāvakra uvāca /

tathā'stu sādhayiṣyāmi tatra yāsyāmyasaṃśayam /
yatra tvaṃ vadase sādho bhavānbhavatu satyavāk //
bhīṣma uvāca /

tato'gacchatsa bhagavānuttarāmuttarāṃ diśam /
himavantaṃ giriśreṣṭhaṃ siddhacāraṇasevitam //

sa gatvā dvijaśārdūlo himavantaṃ mahāgirim /
abhyagacchannadīṃ puṇyāṃ bāhudāṃ puṇyadāyinīm //

aśoke vimale tīrthe snātvā vai tarpya devatāḥ /
tatra vāsāya śayane kauśe sukhamuvāsa ha //

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarutthāya sa dvijaḥ /
snātvā prāduścakārāgniṃ hutvā caivaṃ vidhānataḥ //

rudrāṇīkūpamāsādya hrade tatra samāśvasat /
viśrāntaśca samutthāya kailāsamabhito yayau //

so'paśyatkāñcanadvāraṃ dīpyamānamiva śriyā /
mandākinīṃ ca nalinīṃ dhanadasya mahātmanaḥ //

atha te rākṣasāḥ sarve ye'bhirakṣanti padminīm /
pratyutthitā bhagavantaṃ māṇibhadrapurogamāḥ //

sa tānpratyarcayāmāsa rākṣasānbhīmavikramān /
nivedayata māṃ kṣipraṃ dhanadāyeti cābravīt //

te rākṣasāstathā rājanbhagavantamathābruvan /
asau vaiśravaṇo rājā svayamāyāti te'ntikam //

vidito bhagavānasya kāryamāgamanasya yat /
paśyainaṃ tvaṃ mahābhāgaṃ jvalantamiva tejasā //

tato vaiśravaṇo'bhyetya aṣṭāvakramaninditam /
vidhivatkuśalaṃ pṛṣṭvā tato brahmarṣimabravīt //

sukhaṃ prāpto bhavānkaccitkiṃvā mattaścikīrṣati /
brūhi sarvaṃ kariṣyāmi yanmāṃ vakṣyasi vai dvija //

bhavanaṃ praviśa tvaṃ me yathākāmaṃ dvijottama /
satkṛtaḥ kṛtakāryaśca bhavānyāsyatyavighnataḥ //

prāviśadbhavanaṃ svaṃ vai gṛhītvā taṃ dvijottamam /
āsanaṃ svaṃ dadau caiva pādyamarghyaṃ tathaiva ca //

athopaviṣṭayostatra māṇibhadrapurogamāḥ /
niṣedustatra kauberā yakṣagandharvakinnarāḥ //

tatasteṣāṃ niṣaṇṇānāṃ dhanado vākyamabravīt /
bhavacchandaṃ samājñāya nṛtyerannapsarogaṇāḥ //

ātithyaṃ paramaṃ kāryaṃ śuśrūṣā bhavatastathā /
saṃvartatāmityuvāca munirmadhurayā girā //

yathorvarā miśrakeśī rambhā caivorvaśī tathā /
alambusā ghṛtācī ca citrā citrāṅgadāruciḥ //

manoharā sukeśī ca sumukhī hāsinī prabhā /
vidyutā praśamī dāntā vidyotā ratireva ca //

etāścānyāśca vai bahvyaḥ pranṛttāpsarasaḥ śubhāḥ /
avādayaṃśca gandharvā vādyāni vividhāni ca //

atha pravṛtte gāndharve divye ṛṣirupāviśat /
divyaṃ saṃvatsaraṃ tatrāramataiṣa mahātapāḥ //

tato vaiśravaṇo rājā bhagavantamuvāca ha /
sāgraḥ saṃvatsaro yāto vipreha tava paśyataḥ //

hāryo'yaṃ viṣayo brahmangāndharvo nāma nāmataḥ /
chandato vartatāṃ vipra yathā vadati vā bhavān //

atithiḥ pūjanīyastvamidaṃ ca bhavato gṛham /
sarvamājñāpyatāmāśu paravanto vayaṃ tvayi //

atha vaiśravaṇaṃ prīto bhagavānpratyabhāṣata /
arcitosmi yathānyāyaṃ gamiṣyāmi dhaneśvara //

prītosmi sadṛśaṃ caiva tava sarvaṃ dhanādhipa / tava prasādādbhagavanmaharṣeśca mahātmanaḥ /
niyogādadya yāsyāmi vṛddimānṛddhimānbhava //

atha niṣkramya bhagavānprayayāvuttarāmukhaḥ /
kailāse saṅkarāvāsamabhivīkṣya praṇamya ca //

gaurīśaṃ śaṅkaraṃ dāntaṃ śaraṇāgatavatsalam / gaṅgādharaṃ gopatinaṃ gaṇāvṛtamakalpaṣam //

kailāsaṃ mandaraṃ haimaṃ sarvānanucacāra ha /
tānatītya mahāśailānkairātaṃ sthānamuttamam //

pradakṣiṇaṃ tathā cakre prayataḥ śirasā nataḥ /
dharaṇīmavatīryātha pūtātmā'sau tadā'bhakavat //

sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā niryātaścottarāmukhaḥ /
samena bhūmibhāgena yayau prītipuraskṛtaḥ //

tato'paraṃ vanoddeśaṃ ramaṇīyamapaśyata / sarvartubhirmūlaphalaiḥ pakṣibhiśca samanvitaiḥ /
ramaṇīyairvanoddeśaistatratatra vibhūṣitam //

tatrāśramapadaṃ divyaṃ dadarśa bhagavānatha //

śailāṃśca vividhākārānkāñcanānratnabhūṣitān /
maṇibhūmau niviṣṭāśca puṣkariṇyastathaiva ca //

anyānyapi suramyāṇi dadarśa subahūnyatha /
bhṛśaṃ tasya mano rame maharṣerbhāvitātmanaḥ //

sa tatra kāñcanaṃ divyaṃ sarvaratnamayaṃ gṛham /
dadarśādbhutasaṅkāśaṃ dhanadasya gṛhādvaram //

mahānto yatra vividhā maṇikāñcanaparvatāḥ /
vimānāni ca ramyāṇi ratnāni vividhāni ca //

mandārapuṣpaiḥ saṅkīrṇāṃ tathā mandākinīṃ nadīm /
svayamprabhāśca maṇayo vajrairbhūmiśca bhūṣitā //

nānāvidhaiśca bhavanairvicitramaṇitoraṇaiḥ /
muktājālavinikṣiptairmaṇiratnavibhūṣitaiḥ //

manoddaṣṭiharai ramyaiḥ sarvataḥ saṃvṛtaṃ śubhaiḥ /
ṛṣibhiścāvṛtaṃ tatra āśramaṃ taṃ manoharam //

tatastasyābhavaccintā kutra vāso bhavediti /
atha dvāraṃ samabhito gatvā sthitvā tato'bravīt //

atithiṃ samanuprāptamabhijānantu ye'tra vai //

atha kanyāḥ parivṛtā gṛhāttasmādvinirgatāḥ /
nānārūpāḥ sapta vibho kanyāḥ sarvā manoharāḥ //

yāṃyāmapaśyatkanyāṃ vai sāsā tasya mano'harat / na ca śakto vārayituṃ mano'syāthāvasīdati /
tato dhṛtiḥ samutpannā tasya viprasya dhīmataḥ //

atha taṃ pramadāḥ prāhurbhagavānpraviśatviti / sa ca tāsāṃ surupeṇa tasyaiva bhavanasya ca /
kautūhalaṃ samāviṣṭaḥ praviveśa gṛhaṃ dvijaḥ //

tatrāpaśyajjarāyuktāmarajombaradhāriṇīm /
vṛddhāṃ paryaṅkamāsīnāṃ sarvābharaṇabhūṣitām //

svastīti tena caivoktā sā strī pratyavadattadā /
pratyutthāya ca taṃ vipramāsyatāmityuvāca ha //
aṣṭāvakra uvāca /

sarvāḥ svānālayānyāntu ekā māmupatiṣṭhatu /
prajñātā yā praśāntā yā śeṣā gacchantu cchandataḥ //

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya kanyāstāstamṛṣiṃ tadā / niścakramurgṛhāttasmātsā vṛddhā'tha vyatiṣṭhataḥ /
tayā sampūjitastatra śayane cāpi nirmale //

atha tāṃ saṃviśanprāha śayane bhāsvare tadā /
tvayā'pi supyatāṃ bhadre rajanī hyativartate //

saṃlāpāttena vipreṇa tathā sā tatra bhāṣitā /
dvitīye śayane divye saṃviveśa mahāprabhe //

atha sā vepamānāṅgī nimittaṃ śītajaṃ tadā /
vyapadiśya maharṣervai śayanaṃ vyavarohata //

svāgatenāgatāṃ tāṃ tu bhagavānabhyabhāṣata /
sā jugūha bhujābhyāṃ tu ṛṣiṃ prītyā nararṣabha //

nirvikāramṛṣiṃ cāpi kāṣṭhakuḍyopamaṃ tadā /
dukhitā prekṣya sañjalpamakārṣīdṛṣiṇā saha //

brahmannakāmakarosti strīṇāṃ puruṣato dhṛtiḥ /
kāmena mohitā cāhaṃ tvāṃ bhajantīṃ bhajasva mām //

prahṛṣṭo bhava viprarṣe samāgaccha mayā saha /
upagūha ca bhāṃ vipra kāmārtā'haṃ bhṛśaṃ tvayi //

etadvi tava dharmātmaṃstapasaḥ pūjyate phalam /
prārthitaṃ darśanādeva bhajamānāṃ bhajasva mām //

sadma cedaṃ dhanaṃ sarvaṃ yaccānyadapi paśyasi /
prabhustvaṃ bhava sarvatra mayi caiva na saṃśayaḥ //

sarvānkāmānvidhāsyāmi ramasva sahito mayā /
ramaṇīye vane vipra sarvakāmaphalaprade //

tvadvaśā'haṃ bhaviṣyāmi raṃsyase ca mayā saha /
sarvānkāmānupāśnīmo ye divyā ye ca mānuṣāḥ //

nātaḥ paraṃ hi nārīṇāṃ vidyate ca kadācana /
yathā puruṣasaṃsargaḥ parametaddhi naḥ phalam //

ātmacchandena vartante nāryo manmathacoditāḥ /
na ca dahyanti gacchantyaḥ sutaptairapi pāṃsubhiḥ //
aṣṭāvakra uvāca /

paradārānahaṃ bhadre na gaccheyaṃ kathañcana /
dūṣitaṃ dharmaśāstrajñaiḥ paradārābhimarśanam //

śuddhakṣetre brahmahatyāprāyaścittamathocyate /
punaśca pātakaṃ dṛṣṭaṃ viprakṣetre viśeṣataḥ //

bhadre nirveṣṭukāmo'haṃ tatrāvakiraṇaṃ mama /
prāyaścittaṃ mahadato dāragrahaṇapūrvakam //

bījaṃ na śuddhyate voḍhuranyathā kṛtaniṣkṛteḥ / mātṛtaḥ pitṛtaḥ śuddho jñeyaḥ putro yathārthataḥ //

viṣayeṣvanabhijño'haṃ dharmārthaṃ kila santatiḥ /
evaṃ lokāngamiṣyāmi putrairiti na saṃśayaḥ //

bhadre dharmaṃ vijānīhi jñātvā coparamasva ha //
stryuvāca /

nānilo'gnirna varuṇo na cānye tridaśā dvija /
priyāḥ strīṇāṃ yathā kāmo ratiśīlā hi yoṣitaḥ //

sahasre kila nārīṇāṃ prāpyetaikā kadācana /
tathā śatasahasreṣu yadi kācitpativratā //

naitā jānanti pitaraṃ na kulaṃ na ca mātaram /
na bhrātṝnna ca bhartāraṃ na ca putrānna devarān //

līlāyantyaḥ kulaṃ ghnanti kūlānīva saridvarāḥ /
doṣānsarvāśca matvā'śu prajāpatirabhāṣata //
bhīṣma uvāca /

tataḥ sa ṛṣirekāgrastāṃ striyaṃ pratyabhāṣata /
āsyatāṃrucitaśchandaḥ kiñca kāryaṃ bravīhi me //

sā strī provāca bhagavandrakṣyase deśakālataḥ /
vasa tāvanmahābhāga kṛtakṛtyo bhaviṣyasi //

brahmarṣistāmathovāca sa tatheti yudhiṣṭhira /
vatsye'haṃ yāvadutsāho bhavatyā nātra saṃśayaḥ //

atharṣirabhisamprekṣya striyaṃ tāṃ jarayā'rditām /
cintāṃ paramikāṃ bheje santapta iva cābhavat //

yadyadaṅgaṃ hi so'paśyattasyā viprarṣabhastadā /
nāramattatratatrāsya dṛṣṭī rūpavirāgitā //

devateyaṃ gṛhasyāsya śāpātkinnu virūpitā /
asyāśca kāraṇaṃ vettuṃ na yuktaṃ sahasā bhayā //

iti cintāviṣaktasya tamarthaṃ jñātumicchataḥ /
vyagamadrātriśeṣaḥ sa manasā vyākulena tu //

atha sā strī tathovāca bhagavanpaśya vai raveḥ /
rūpaṃ sandhyābhrasaṃraktaṃ kimupasthāpyatāṃ tava //

sa uvāca tatastāṃ strīṃ snānodakamihānaya /
upāsiṣye tataḥ sandhyāṃ vāgyato niyatendriyaḥ //