Mahabharata · Chapter 13.3

prajñāśrutābhyāṃ vṛttena śīlena ca yathā bhavān /
guṇaiśca vividhaiḥ sarvairvayasā ca samanvitaḥ //

bhavānviśiṣṭo buddhyā ca prajñayā tapasā tathā / sarveṣāmeva jātānāṃ satāmetanna saṃśayaḥ //

tasmādbhavantaṃ pṛcchāmi dharmaṃ dharmabhṛtāṃvara /
nānyastvadanyo lokeṣu praṣṭavyosti narādhipa //

kṣatriyo yadi vā vaiśyaḥ śūdro vā rājasattama /
brāhmaṇyaṃ prāpnuyādyena tanme vyākhyātumarhasi //

brāhmaṇyaṃ yadi duṣprāpaṃ tribhirvarṇairnarādhipa / tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā /
brāhmaṇyamatha cedicchetkathaṃ śakyaṃ pitāmaha //
bhīṣma uvāca /

brāhmaṇyamatiduṣprāpyaṃ varṇaiḥ kṣatrādibhistribhiḥ /
paraṃ hi sarvabhūtānāṃ sthānametadyudhiṣṭhira //

bahvistu saṃsaranyonīrjāyamānaḥ punaḥpanaḥ /
paryāye tāta kasmiṃścidbrāhmaṇo nāma jāyate //

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
mataṅgasya ca saṃvādaṃ gardabhyāśca yudhiṣṭhira //

dvijāteḥ kasyacittāta tulyavarṇaḥ sutastvabhūt /
mataṅgo nāma nāmnā'sītsarvaiḥ samudito guṇaiḥ //

sa yajñakāraḥ kaunteya pitrotsṛṣṭaḥ parantapa /
prāyādgardabhayuktena rathenāpyāśugāminā //

sa bālaṃ gardabhaṃ rājanvahantaṃ māturantike /
niravidhyatpratodena nāsikāyāṃ punaḥpunaḥ //

taṃ dṛśya nasi nirbhinnaṃ gardabhī putragṛddhinī /
uvāca mā śucaḥ putra caṇḍālastvābhividhyati //

brāhmaṇo dāruṇo nāsti maitro brāhmaṇa ucyate /
ācāryaḥ sarvabhūtānāṃ śāstā kiṃ prahariṣyati //

ayaṃ tu pāpaprakṛtirbāle na kurute dayām /
svayoniṃ mānayatyeṣa bhāvo bhāvaṃ niyacchati //

etacchrutvā mataṅgastu dāruṇaṃ rāsabhīvacaḥ /
avatīrya rathāttūrṇaṃ rāsabhīṃ pratyabhāṣata //

brūhi rāsabhi kalyāṇi mātā me yena dūṣitā / kena māṃ vetsi caṇḍālaṃ brāhmaṇyaṃ kena me'naśat /
tattvenaitanmahāprājñe brūhi sarvamaśeṣataḥ //
gardabhyuvāca /

brāhmaṇyāṃ vṛṣalena tvaṃ mattāyāṃ nāpitena ha /
jātastvamasi caṇḍālo brāhmaṇyaṃ tena te'naśat //

evamukto mataṅgastu pratiprāyādgṛhaṃ punaḥ /
tamāgatamabhiprekṣya pitā vākyamathābravīt //

yastvaṃ yajñārthasaṃsiddhau niyukto gurukarmaṇi /
kasmātpratinivṛttosi kaccinna kuśalaṃ tava //
mataṅga uvāca /

antyayonirayonirvā kathaṃ sa kuśalī bhavet /
kuśalaṃ tu kutastasya yasyeyaṃ jananī pitaḥ //

brāhmaṇyāṃ vṛṣalāñjātaṃ pitarvedayate hi mām /
amānuṣī gardabhīyaṃ tasmāttapsye tapo mahat //

evamuktvā sa pitaraṃ pratasthe kṛtaniścayaḥ /
tato gatvā mahāraṇyamatapatsumahattapaḥ //

tataḥ sa tāpayāmāsa vibudhāṃstapasā'nvitaḥ /
mataṅgaḥ susukhaṃ prepsuḥ sthānaṃ sucaritādapi //

taṃ tathā tapasā yuktamuvāca harivāhanaḥ /
mataṅga tapsyase kiṃ tvaṃ bhogānutsṛjya mānuṣān //

varaṃ dadāmi te hanta vṛṇīṣva tvaṃ yadicchasi /
yaccāpyavāpyaṃ hṛdi te sarvaṃ tadbrūhi mā ciram //
mataṅga uvāca /

brāhmaṇyaṃ kāmayāno'hamidamārabdhavāṃstapaḥ /
gaccheyaṃ tadavāpyeha vara eṣa vṛto mayā //
bhīṣma uvāca /

etacchrutvā tu vacanaṃ tamuvāca puradaraḥ /
mataṅga durlabhamidaṃ vipratvaṃ prārthyate tvayā //

brāhmaṇyaṃ prārthayānastvamaprāpyamakṛtātmabhiḥ /
vinaśiṣyasi durbuddhe tadupārama mā ciram //

śreṣṭhaṃ yatsarvabhūteṣu tapo yadativartate /
tadagryaṃ prārthayānastvamacirādvinaśiṣyasi //

devatāsuramartyeṣu yatpavitraṃ paraṃ smṛtam /
caṇḍālayonau jātena na tatprāpyaṃ kathañcana //