Mahabharata · Chapter 13.250

patimatyā divārātraṃ vṛttāntaṃ śrūyatāṃ śubham /
patyuḥ pūrvaṃ samutthāya prātaḥkrama samācaret //

patyurbhāvaṃ viditvā tu paścātsambodhayettu tam /
nityaṃ paurvāhṇikaṃ kāryaṃ svayaṃ kuryādyathāvidhi //

nivedya ca tathā'hāraṃ yathā sampadyatāmiti /
tathaiva kuryāttatsarvaṃ yathā patyuḥ priyaṃ bhavet //

yathā bhartā tathā nārī gurūṇāṃ pratipadyate //

śuśrūṣāpoṣaṇavidhau patipriyacikīrṣayā /
bharturniṣkramaṇe kāryaṃ saṃsmaredapramādataḥ //

āgataṃ tu patiṃ dṛṣṭvā sahasā paricāraṇam /
svayaṃ kurvīta samprītyā kāyaśramaharaṃ param //

pādyasanābhyāṃ śayanairvākyaiśca hṛdayapriyaiḥ /
atithīnāmāgamena prītiyuktā sadā bhavet //

karmaṇā vacanenāpi toṣayedatithīnsadā /
maṅgalaṃ gṛhaśaucaṃ ca sarvopakaraṇāni ca //

sarvakālamavekṣeta kārayantī ca kurvatī /
dharmakārye tu samprāpte tadvaddharmaparā bhavet //

arthakārye punarbhartuḥ pramādālasyavarjitā /
sā yatnaṃ paramaṃ kuryāttasyi sāhāyyakāraṇāt //

dhurandharā bhavedbhartuḥ sādhvī dharmārthayoḥ sadā /
vihārakāle vai bharturjñātvā bhāvaṃ hṛdi sthitam //

alaṅkṛtya yathāyogaṃ mandahāsasamanvitam /
vākyairmadhurasaṃyuktaiḥ smayantī toṣayetpatim //

kaṭhorāṇi na vācyāni anyathā pramadāntare /
yasyāṃ kāmī bhavedbhartā tasyāḥ prītikarī bhavet //

apramādaṃ puraskṛtya manasā toṣayetpatim /
anantaramathānyeṣāṃ bhojanāvekṣaṇaṃ caret //

dāsīdāsabalīvardāṃścaṇḍālaṃ ca śunastathā / anāthānkṛpaṇāṃścaiva bhikṣukāṃśca tathaiva ca /
pūjayedbalibhaikṣeṇa patyurdharmaṃ vivardhayet //

kupitaṃ vā'rthahīnaṃ vā śrāntaṃ vopacaretpatim /
yatā sa tuṣṭaḥ svasthaśca tathā santoṣayetpatim //

yathā kuṭumbacintāyāṃ vivāde vā'rthasañcaye /
āhūtā tatsahāyārthaṃ tathā priyahitaṃ vadet //

apriyaṃ ca hitaṃ brūyāttasya dharmārthakāṅkṣayā /
ekāntacaryākathanaṃ kalahaṃ varjayetparaiḥ //

bahirālokanaṃ caiva mohaṃ vrīḍāṃ ca paiśunam /
bahvāśitvaṃ divāsvapnamevamādi vivarjayet //

rahasyekāsanaṃ sādhvī na kuryādātmajairapi /
yadyaddadyānniyatsveti nyāsavatparipālayet //

vismṛtaṃ vā'pi yaddravyaṃ pratipadyātsvaśaucataḥ /
yatkiñcitpatinā dattaṃ labdhvā tatsā sukī bhavet //

atīvājñāmatīrṣyāṃ ca dūrataḥ parivarjayet /
bālavadvṛddhavadbhāryā sadaivānucaretpatim //

bhāryāyā vratamityeva kartavyaṃ satataṃ vibho /
etatpativratāvṛttamuktaṃ deva samāsataḥ //

na ca bhoge na caiśvarye na sukhe na dhane tathā /
spṛhā yasyāstathā bhartuḥ sā nārīṇāṃ pativratā //

patirhi daivataṃ strīṇāṃ patirbandhuḥ patirgatiḥ /
nānyaṃ gatimahaṃ paśye pramadāyā yathā patiḥ //

jātiṣvapi ca vai strītvaṃ viśiṣṭaṃ me matiḥ prabho / kāyakleśena mahatā puruṣaḥ prāpnuyātphalam /
tatsarvaṃ labhate nārī sukhena patipūjayā //

yathāsukhaṃ patimatī sarvaṃ patyanukūlataḥ / īdṛśaṃ dharmasākalyaṃ paśya tvaṃ pramadāṃ prati /
etadvisṛjya pacyante kustriyaḥ pāpamohitāḥ //

tapaścaryā ca dānaṃ ca patau tasyāḥ samarpitam /
rūpaṃ kulaṃ yaśastejaḥ sarvaṃ tasminpratiṣṭhitam //

evaṃ vratasamācārāḥ svavṛttenaiva śobhanāḥ /
svabhartrā ca sama gacchetpuṇyalokānsukarmaṇā //

vṛddho virupo bībhatso dhanavānnirdhano'pi vā /
evambhūtopi vai bhartā strīṇāṃ bhūṣaṇamuttamam //

āḍhyaṃ vā rūpayuktaṃ vā virūpaṃ dhanavarjitam /
yā patiṃ toṣayetsādhvī sā patnīnāṃ viśiṣyate //

daridrāṃśca virūpāśca pramūḍhānkuṣṭasaṃyutān /
patīnupacarellokānakṣayānpratipadyate //

evaṃ pravartamānāyāḥ patiḥ pūrvaṃ mriyeta cet /
tadā'numaraṇaṃ gacchetpunardharmaṃ careta vā //

etadevaṃ mayā proktaṃ striyastu bahudhā smṛtāḥ /
devadānavagandharvā manuṣyā iti naikadhā //

saumyaśīlāḥ śubhācārāḥ sarvāstāḥ sambhavanti ca /
yathā śubhaṃ pravakṣyāmi strīṇāṃ dharmaṃ maheśvara //

āsuryaścaiva paiśācyo rākṣasyaśca bhanti hi /
tāsāṃ vṛttamaśeṣeṇa śrūyatāṃ lokakāraṇāt //

nyāyato vā'nyathā proktā bhāvadoṣasamanvitāḥ /
bhartṝnupacarantyeva rāgadveṣabalātkṛtāḥ //

svadharmavimukhā bhūtvā pradūṣyanti yatastataḥ /
pravṛddaviṣayā nityaṃ pratikūlaṃ vadanti ca //

arthānvināśayantyevaṃ na gṛhṇanti hitaṃ kvacit /
svabuddhiniratā bhūtvā jīvanti ca yathā tathā //

guṇavatyaḥ kvacidbhūtvā patidharmaparā iva /
punarbhavanti pāpiṣṭhā viṣamaṃ vṛttamāsthitāḥ //

anavasthitamaryādā bahuveṣā vyavasthitāḥ /
asantuṣṭāśca lubdhāśca īrṣyākrodhayutā bhṛśam //

bhogapriyā hitadveṣyāḥ kāmabhogaparāyaṇāḥ /
prāyaśo'nṛtabhūyiṣṭhā gurūṇāṃ pratilomakāḥ //

evaṃvṛttasamācārā āsuraṃ bhāvamāśritāḥ /
apakāraparā nityaṃ satataṃ kalahapriyā //

paruṣā rukṣavacanā nirghṛṇā nirapatrapāḥ /
niḥsnehāḥ krodhanāścaiva bhartṛputrasvabandhuṣu //

ghorā māṃsapriyā nityaṃ hasanti ca rudanti ca / patīnvyabhicarantyeva durmārgeṇa yathā tathā /
bandhubhirbhartsitā bhūtvā gṛhakāryāṇi kurvate //

athavā bhartsitā deva nivṛttāḥ sveṣu karmasu /
tathaivātmavadhaṃ ghoraṃ vyavasyeyurna saṃśayaḥ //

nirdayā niranukrośāḥ kuṭumbārthavilopakāḥ /
dharmartharahitā ghorāḥ satataṃ kurvate kriyāḥ //

anarthe nipuṇāḥ pāpāḥ paraprāṇeṣu nirdayāḥ /
evaṃyuktasamācārāḥ striyaḥ paiśācamāśritāḥ //

aparā mohasaṃyuktā nirlajjā rodanapriyāḥ / aśuddhā maladigdhāṅgya pānamāṃsaratā bhṛśam /
vadantyanṛtavākyāni hasanti vilapanti ca /

duṣpasādā mahākrodhāḥ svapnaśīlā nirantaram / tāmasyo naṣṭatatvārthā mandaśīlā mahodarāḥ /
bhuñjate vividhaṃ siddhaṃ bhojanaṃ tīvrasambhramāḥ //

guṇarūpavayoyuktaṃ patiṃ kāminamuttamam /
hitvā'nyenaiva gacchanti sarvadhā bhṛśatāpitāḥ //

nirlajjā dharmasandigdhāḥ pratikūlāḥ samantataḥ /
evaṃrūpasamācārāḥ striyo rākṣasamāśritāḥ //

evaṃvidhānāṃ sarvāsāṃ na paratra mahāsukham /
narakādvipramuktānāṃ mānuṣyaṃ durlabhaṃ bhavet //

kaṣṭaṃ tatrāpi bhuñjante svakṛtaṃ duḥkhajaṃ bahu / daridrāḥ kleśabhūyiṣṭhā virūpāḥ kutsitāḥ paraiḥ /
vidhavā durbhagā vā'pi labhante duḥkhamīdṛśam //

śatavarṣasahasrāṇi nirayaṃ vyabhicāriṇī /
vrajetpatiṃ ca pāpena saṃyojya svakulaṃ tathā //

etadvijñāya patitaṃ punaśceddhitamātmanaḥ /
kuryādbhartāramāśritya tathā dharmavamāpnuyāt //

atisaṃyānti tām̐llokānpuṇyānparamaśobhanān /
avamatya ca yāḥ pūrvaṃ patiṃ duṣṭena cetasā //

vartamānāsca satataṃ bhartṝṇāṃ pratikūlataḥ /
bhartrānumaraṇaṃ kāle yāḥ kurvanti tathāvidhāḥ //

kāmātkrodhādbhayāllobhādapahāsyā bhavanti tāḥ /
ādiprabhṛti kustrīṇāṃ tathā'numaraṇaṃ vṛthā //

ādiprabhṛti yā sādhvī patyuḥ priyaparāyaṇā /
ūrdhvaṃ gacchati sā pūtā bhartrā'numaraṇaṃ gatā //

evaṃ mṛtāyā vai lokānahaṃ paśyāmi cakṣuṣā /
spṛhaṇīyānsuragaṇairyāngacchanti pativratāḥ //

athavā bhartari mṛte vaidhavyaṃ dharmamāśritāḥ / tūṣṇīṃ bhaumaṃ jale nityamañjalisnānamuttamam /
vrataṃ ca patimuddiśya kuryaścaiva vidhiṃ tataḥ //

evaṃ gacchati sā nārī patilokamanuttamam /
ramaṇīyamanirdeśyaṃ duṣprāpaṃ devamānuṣaiḥ //

prāpnuyāttādṛśaṃ lokaṃ kevalaṃ yā pativratā /
iti te kathitaṃ deva strīṇāṃ dharmimanuttamam //

bhavataḥ priyakāminyā yanmayoktaṃ tavāgrataḥ /
cāpalyānmama deveśa tadbhavānkṣantumarhati //
nārada uvāca /

evaṃ vadantīṃ rudrāṇīṃ lajjābhāvasamanvitām /
praśaśaṃsa ca deveśo vācā sañjanayanpriyam //

ṛṣayo devagandharvāḥ pramadāśca sahasraśaḥ /
praṇamya śirasā devīṃ stutibhiścābhituṣṭuvuḥ //

pūjayāmāsurapare devadeva mudā yutāḥ /
saṃvādaṃ cintayantyante śraddadhānāḥ sucetasaḥ //

tatastu devadeveśo devīṃ vacanamabravīt / śṛṇu kalyāṇi madvākyaṃ saṃvādo'yaṃ mayā tava /
puṇyaṃ pavitraṃ khyātaṃ ca bhavitā nātra saṃśayaḥ //

ya imaṃ śrāvayedvidvānsaṃvādaṃ cāvayoḥ priye /
śucirbhūtvā narānyuktānsa taiḥ svargaṃ vrajetsukham //

yastvenaṃ śṛṇuyānnityaṃ saṃvādaṃ cāvayoḥ śubham /
kīrtimāyuṣyamārogyaṃ labhate sa gatiṃ parām //