Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.242

13.242.1

bhagavanmānuṣāḥ kecitkāladharmamupasthitāḥ /
prāṇamokṣaṃ kathaṃ kṛtvā paratri hitamāpnuyuḥ //
maheśvara uvāca /

13.242.2

hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu devi samāhitā /
dvividhaṃ maraṇaṃ loke svabhāvādyatnatastathā //

13.242.3

tayoḥ svabhāvaṃ nāpāyaṃ yatnataḥ karaṇodbhavam /
etayorubhayordevi vidhānaṃ śṛṇu śobhane //

13.242.4

kalyākalyaśarīrasya yatnajaṃ dvividhaṃ smṛtam /
yatnajaṃ nāma maraṇamātmatyāgo mumūrṣayā //

13.242.5

tatrākalyaśarīrasya jarā vyādhiśca kāraṇam / mahāprasthānagamanaṃ tathā prāyopaveśanam /
jalāvagāhanaṃ caiva agnicityāṃ praveśanam //

13.242.6

evaṃ caturvidhaḥ prokta ātmatyāgo mumūrṣatām /
eteṣāṃ kramayogena vidhānaṃ śṛṇu śobhane //

13.242.7

svadharmayuktaṃ gārhasthyaṃ ciramūḍhvā vidhānataḥ /
tatrānṛṇyaṃ ca samprāpya vṛddho vā vyādhito'pi vā //

13.242.8

darśayitvā svadaurbalyaṃ sarvānevānumānya ca /
sarvaṃ vihāya bandhūṃśca kramāṇāṃ bharaṇaṃ tathā //

13.242.9

dānāni vidhivatkṛtvā dharmikāryarthamātmanaḥ /
anujñāpya janaṃ sarvaṃ vācā madhurayā bruvan //

13.242.10

ahataṃ vastramācchādya baddhvā tatkuśarajjunā /
upaspṛśca pratijñāya vyavasāyapurasaram //

13.242.11

parityajya tato grāmyaṃ dharmaṃ kuryādyathepsitam /
mahāprastānamiccheccetpratiṣṭhetottarāṃ diśam //

13.242.12

bhūtvā tāvannirāhāro yāvatprāṇavimokṣaṇam / ceṣṭāhānau śayitvā'pi tanmanāḥ prāṇamutsṛjet /
evaṃ puṇyakṛtāṃ lokānamalānpratipadyate //

13.242.13

prāyopaveśanaṃ cecchettenaiva vidhinā naraḥ /
deśe puṇyatame śreṣṭhe nirāhārastu saṃviśet //

13.242.14

aprāṇaṃ tu śucirbhūtvā kurvandānaṃ svaśaktitaḥ / puṇyaṃ parityajetprāṇāneṣa dharmaḥ sanātanaḥ /
evaṃ kalevaraṃ tyaktvā svargaloke mahīyate //

13.242.15

agnipraveśanaṃ cecchettenaiva vidhinā śubhe /
kṛtvā kāṣṭhamayaṃ cityaṃ puṇyakṣetre nadīṣu vā //

13.242.16

daivatebhyo namaskṛtvā kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / bhūtvā śucirvyavasitaḥ praviśedagnisaṃstaram /
sopi lokānyathānyāyaṃ prāpnuyātpuṇyakarmaṇām //

13.242.17

jalāvagāhanaṃ cecchettenaiva vidhinā śubhe /
khyāte puṇyatame tīrthe nimajjetsukṛtaṃ smaran //

13.242.18

sopi puṇyatamām̐llokānniḥsaṅgātpratipadyate /
tataḥ kalyaśarīrasya santyāgaṃ śṛṇu tatvataḥ //

13.242.19

rakṣārthaṃ kṣatriyaḥ śreṣṭhaḥ prajāpālanakāraṇāt /
yodhānāṃ bhartṛpiṇḍārthaṃ gurvarthaṃ brahmacāriṇām //

13.242.20

gobrāhmaṇārthaṃ sarveṣāṃ prāṇatyāgo vidhīyate /
svarājyarakṣaṇārtaṃ vā kujanaiḥ pīḍitāḥ prajāḥ //

13.242.21

moktukāmastyajetprāṇānyuddhamārge yathāvidhi / susannaddho vyavasitaḥ sampraviśyāparāṅmukhaḥ /
evaṃ rājā mṛtaḥ sadyaḥ svargaloke mahīyate //

13.242.22

tādṛśī sugatirnāsti kṣatriyasya viśeṣataḥ /
bhṛtyo vā bhartṛpiṇḍārthaṃ bhartṛkarmaṇyupasthite //

13.242.23

kurvaṃstatra tu sāhāyyamātmaprāṇānapekṣayā /
svāmyarthaṃ santyajetprāṇānpuṇyām̐llokānsa gacchati //

13.242.24

spṛhaṇīyaḥ suragaṇaistatra nāsti vicāraṇā /
evaṃ gobrāhmaṇārthaṃ vā dīnārthaṃ vā tyajettanum //

13.242.25

sopi puṇyamavāpnoti ānṛśaṃsyavyapekṣayā /
ityete jīvitatyāge mārgāste samudāhṛtāḥ //

13.242.26

kāmakrodhādbhayādvā'pi yadi cetsantyajettanum /
so'nantaṃ narakaṃ yāti ātmahantṛtvakāraṇāt //

13.242.27

svabhāvaṃ maraṇaṃ nāma na tu cātmecchayā bhavet /
yathā mṛtānāṃ yatkāryaṃ tanme śṛṇu yathāvidhi //

13.242.28

tatrāpi maraṇaṃ tyāgo mūḍhatyāgādviśiṣyate /
bhūmau saṃveśayeddehaṃ narasya vinaśiṣyataḥ //

13.242.29

nirjīvaṃ vṛṇuyātsadyo vāsasā tu kalevaram /
mālyagandhairalaṅkṛtya suvarṇena ca bhāmini //

13.242.30

śmaśāne dakṣiṇe deśe citāgnau pradahenmṛtam /
athavā nikṣipedbhūmau śarīraṃ jīvavarjitam //

13.242.31

divā ca śuklapakṣaśca uttarāyaṇameva ca /
mumūrṣūṇāṃ praśastāni viparītaṃ tu garhitam //

13.242.32

audakaṃ cāṣṭakāśrāddhaṃ bahubhirbahubhiḥ kṛtam / āpyāyanaṃ mṛtānāṃ tatparaloke bhavecchubham /
etatsarvaṃ mayā proktaṃ mānuṣāṇāṃ hitaṃ vacaḥ //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc