Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 13.243

13.243.1

devadeva namaste'stu kālasūdana śaṅkara /
lokeṣu vividhā dharmāstvatprasādānmayā śrutāḥ //

13.243.2

viśiṣṭaṃ sarvadharmebhyaḥ śāśvataṃ dhruvamavyayam /
śrutumicchāmyahaṃ sarvamatra muhyati me manaḥ //

13.243.3

kecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidyajñaphalaṃ dvijāḥ /
vānaprasthaṃ punaḥ kecidgārhasthyaṃ kecidāśramam //

13.243.4

rājadharmāśrayaṃ kecitkecitsvādhyāyameva ca /
brahmacaryāśramaṃ kecitkecidvāksaṃyamāśrayam //

13.243.5

mātaraṃ pitaraṃ kecitsevamānā divaṃ gatāḥ /
ahiṃsayā paraḥ svarge satyena ca mahīyate //

13.243.6

āhave'bhimukhāḥ kecinnihatāstridivaṃ gatāḥ /
keciduñchavṛtte siddhāḥ svargamārgaṃ samāśritāḥ //

13.243.7

ārjavenāpare yuktā mahatāṃ pūjate ratāḥ /
ṛjavo nākapṛṣṭhe tu śuddhātmānaḥ pratiṣṭhitāḥ //

13.243.8

evaṃ bahuvidhairloke dharmadvāraiḥ susaṃvṛtaiḥ /
mamāpi matirāviddhā meghalekheva vāyunā //

13.243.9

etasminsaṃśayasthāne saṃśayacchedakāri yat /
vacanaṃ brūhi deveśa niścayajñānasañjñitam //
nārada uvāca /

13.243.10

evaṃ pṛṣṭaḥ svayā devyā mahādevaḥ pinākadhṛk /
provāca madhuraṃ vākyaṃ sūkṣmamadhyātmasaṃśritam //
maheśvara uvāca /

13.243.11

nyāyatastvaṃ mahābhāge śrotukāmā'si niścayam /
etadeva viśiṣṭaṃ te yattvaṃ pṛcchasi māṃ priye //

13.243.12

sarvatra vihito dharmaḥ svargalokaphalāśritaḥ /
bahudvārasya dharmasya nehāsti viphalāḥ kriyāḥ //

13.243.13

yasminyasmiṃśca viṣaye yoyo yāti viniścayam /
taṃ tamevābhijānāti nānyaṃ dharmaṃ śucismite //

13.243.14

śṛṇu devi samāsena mokṣadvārasamanuttamam /
etaddhi sarvadharmāṇāṃ viśiṣṭaṃ śubhamavyayam //

13.243.15

nāsti mokṣātparaṃ devi mokṣa eva parā gatiḥ /
sukhamātyantikaṃ śreṣṭhamanivṛttaṃ ca tadviduḥ //

13.243.16

nātra devi jarā mṛtyuḥ śoko vā duḥkhameva vā /
anuttamamacintyaṃ ca taddevi paramaṃ sukham //

13.243.17

jñānānāmuttamaṃ jñānaṃ mokṣajñānaṃ vidurbudhāḥ /
ṛṣibhirdevasaṅghaiśca procyate paramaṃ padam //

13.243.18

nityamakṣaramakṣobhyamajeyaṃ śāśvataṃ śivam /
viśanti tatpadaṃ prājñāḥ spṛhaṇīyaṃ surottamaiḥ //

13.243.19

duḥkhādiśca durantaśca saṃsāroyaṃ prakīrtitaḥ /
śokavyādhijarādoṣairmaraṇena ca saṃyutaḥ //

13.243.20

yathā jyotirgaṇā vyomni vivartante punaḥpunaḥ /
tasya mokṣasya mārgo'yaṃ śruyatāṃ śubhalakṣaṇe //

13.243.21

brahmādisthāvarāntaśca saṃsāro yaḥ prakīrtitaḥ /
saṃsāre prāṇinaḥ sarve nivartante yathā punaḥ //

13.243.22

tatra saṃsāracakrasya mokṣo jñānena dṛśyate /
adhyātmatatvavijñānaṃ jñānamityabhidhīyate //

13.243.23

jñānasya grahaṇopāyamācāraṃ jñāninastathā /
yathāvatsampravakṣyāmi tattvamekamanāḥ śṛṇu //

13.243.24

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vā'pi bhūtvā pūrvaṃ gṛhe sthitaḥ /
ānṛṇyaṃ sarvataḥ prāpya tatastānsantyajedgṛhān //

13.243.25

tataḥ santyajya gārhasthyaṃ niścito vanamāśrayet //

13.243.26

vane guruṃ samājñāya dīkṣito vidhipūrvakam /
dīkṣāṃ prāpya yathānyāyaṃ svavṛttaṃ paripālayet //

13.243.27

gṛhṇīyādapyupādhyāyānmokṣajñānamaninditaḥ /
dvividhaṃ ca punarmokṣaṃ sāṅkhyayogamiti smṛtiḥ //

13.243.28

pañcaviṃśativijñānaṃ sāṅkhyamityabhidhīyate / aiśvaryaṃ devasārūpyaṃ yogaśāstrasya nirṇayaḥ /
tayoranyataraṃ jñānaṃ śṛṇuyācchiṣyatāṃ gataḥ //

13.243.29

nākālo nāpyakāṣāyī nāpyasaṃvatsaroṣitaḥ / nāsāṅkhyayogo nāśrāddhaṃ guruṇā snehapūrvakam /
samaḥ śītoṣṇaharṣādīnviṣaheta sa vai muniḥ //

13.243.30

amṛṣyaḥ kṣutpipāsābhyāmucitebhyo nivartayet /
tyajetsaṅkalpajāngranthīnsadā dhyānaparo bhavet //

13.243.31

kuṇḍikācamasaṃ śikyaṃ chatraṃ yaṣṭimupānahau /
celamityeva naiteṣu sthāpayetsāmyamātmanaḥ //

13.243.32

guroḥ pūrvaṃ samuttiṣṭhejjaghanyaṃ tasya saṃviśet /
naivāvijñāpya bhartāramāvaśyakamapi vrajet //

13.243.33

dvirahni snānaśāṭena sandhyayorabhiṣecanam /
ekakālāśanaṃ cās vihitaṃ yatibhiḥ purā //

13.243.34

bhaikṣaṃ sarvatra gṛhṇīyāccintayetsatataṃ niśi /
kāraṇe cāpi samprāpte na jñāpyeta kadācana //

13.243.35

brahmicaryaṃ vane vāsaṃ śaucamindriyasaṃyamaḥ /
dayā ca sarvabhūteṣu tasya dharmaḥ sanātanaḥ //

13.243.36

vimuktaḥ sarvapāpebhyo laghvāhāro jitendriyaḥ /
ātmayuktaḥ parāṃ buddhiṃ labhate pāpanāśinīm //

13.243.37

yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam /
karmaṇā manasā vācā brhama sampadyate tadā //

13.243.38

aniṣṭhuro'nahaṅkāro nirdvandvo vītamatsaraḥ /
vītaśokabhayābādhaṃ padaṃ prāpnotyanuttamam //

13.243.39

tulyanindāstutirmaunī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ /
samaḥ śatrau ca mitre ca nirvāṇamadhigacchati //

13.243.40

evaṃ yuktasamācārastatparo'dhyātmacintakaḥ /
jñānābhyāsena tenaiva prāpnoti paramāṃ gatim //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc