Mahabharata · Chapter 13.230

bhagavaṃste kathaṃ tatra daṇḍyante narakeṣu vai /
kati te narakā ghorāḥ kīdṛśāste maheśvara //
maheśvara uvāca /

śṛṇu bhāmini tatsarvaṃ pañcaite narakāḥ smṛtāḥ /
bhūmeradhastādvihitā ghorā duṣkṛtakarmaṇām //

prathamaṃ rauravaṃ nāma śatayojanamāyatam /
tāvatpramāṇavistīrṇaṃ tāmasaṃ pāpapīḍitam //

bhṛśaṃ durgandhi paruṣaṃ krimibhirdāruṇairvṛtam /
atighoramanirdeśyaṃ pratikūlaṃ tatastataḥ //

te ciraṃ tatra tiṣṭhanti na tatra śayanāsane /
krimibhirbhakṣyamāṇāśca viṣṭhāgandhasamāyutāḥ //

evampramāṇamudvignā yāvattiṣṭhanti tatra te /
yātanābhyo daśaguṇaṃ narake duḥkhamiṣyate //

tatra cātyantikaṃ duḥkhamiṣyate ca śubhekṣaṇe krośantaśca rudrantaśca vedanāstatri bhuñjate //

bhramanti duḥkhamokṣārthaṃ jñātā kaścinna vidyate /
duḥkhasyāntaramātraṃ tu jñānaṃ vā na ca labhyate //

mahārauravasañjñaṃ tu dvitīyaṃ narakaṃ priye /
tasmāddviguṇitaṃ viddhi māne duḥkhe ca rauravāt //

tṛtīyaṃ narakaṃ tatra kaṇṭikāvanasañjñitam / tato dviguṇitaṃ tacca pūrvābhyāṃ duḥkhamānayoḥ /
mahāpātakasaṃyuktā ghorāstasminviśanti hi //

agnikuṇḍamiti khyātaṃ caturthaṃ narakaṃ priye /
etaddviguṇitaṃ tasmādyathāniṣṭasukhaṃ tathā //

tato duḥkhaṃ hi sumahadamānuṣamiti smṛtam /
bhuñjate tatratatraiva duḥkhaṃ duṣkṛtakāriṇaḥ //

tatra duḥkhamanirdeśyaṃ vahaddhoraṃ yathā tathā / pañcendriyairasambādhātpañcakaṣṭamiti smṛtam /
bhuñjate tatratatraiva duḥkhaṃ duṣkṛtakāriṇaḥ //

amānuṣārhajaṃ duḥkhaṃ mahābhūtaiśca bhuñjate /
atighoraṃ ciraṃ kṛtvā mahābhūtāni yānti tam //

pañc kaṣṭena hi samaṃ nāsti duḥkhaṃ tathā param /
duḥkhasthānamiti prāhuḥ pañcakaṣṭamiti priye //

evaṃ tveteṣu tiṣṭhanti prāṇinoḥ duḥkhabhāginaḥ /
anye ca narakāḥ santi avīcipramukhāḥ priye //

krośantaśca rudantaśca vedanartā bhṛśāturāḥ /
kecidbhamantaśceṣṭante keciddhāvanti cāturāḥ //

ādhāvanto nivāryante śūlahastairyatastataḥ /
rujārditāstṛṣāyuktāḥ prāṇinaḥ pāpakāriṇaḥ //

yāvatpūrvakṛtaṃ tāvanna mucyante kathañcana /
krimibhirbhakṣyamāṇāśca vedanārtāstṛṣānvitāḥ //

saṃsmarantaḥ svakaṃ pāpaṃ kṛtamātmāparādhajam / śocantastatra tiṣṭhanti yāvatpāpakṣayaṃ priye /
evaṃ bhuktvā tu narakaṃ mucyante pāpasankṣayāt //
umovāca /

bhagavankatikālaṃ te tiṣṭhanti narakeṣu vai //
maheśvara uvāca /

śatavarṣasahasrāṇāmādiṃ kṛtvā hi jantavaḥ /

tiṣṭhanti narakāvāsāḥ pralayāntamiti sthitiḥ //
umovāca /

bhagavaṃsteṣu ke tatra tiṣṭhantīti vada prabho //
maheśvara uvāca /

raurave śatasāhasraṃ varṣāṇāmiti saṃsthitiḥ /

mānuṣaghnāḥ kṛtaghnāśca tathaivānṛtavādinaḥ //

dvitīye dviguṇaṃ kālaṃ pacyante tādṛśā narāḥ /
mahāpātakayuktāstu tṛtīye duḥkhamāpnuyuḥ //

etāvanmānuṣasahaṃ paramanyeṣu lakṣyate //

yakṣā vidyādharāścaiva kādraveyāśca kinnarāḥ / gandharvabhūtasaṅghāśca teṣāṃ pāpayutā bhṛśam /
caturthe paripacyante tādṛśā narakāḥ smṛtāḥ // caturthe paritapyante yāvadyugaviparyayaḥ /

sahantastādṛśaṃ ghoraṃ pañcakaṣṭe tu yādṛśam /
tatrāsya ciraduḥkhasya hyadhonyānviddhi mānuṣān //

evaṃ te narakānbhuktvā tatra kṣapitakalmaṣāḥ /
narakebhyo vimuktāśca jāyante kṛmijātiṣu //

udbhedajeṣu vā kecidatrāpi kṣīṇakalmaṣāḥ / punareva prajāyante mṛgapakṣiṣu śobhane /
mṛgapakṣiṣu tadbhuktvā labhante mānuṣaṃ padam //
umovāca /

nānājātiṣu kenaiva jāyante pāpakāriṇaḥ //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi yattvamicchasi śobhane /
sarvadā'tmā karmavaśo nānājātiṣu jāyate //

yaśca māṃsapriyo nityaṃ kākagṛdhnānsa saṃspṛśet /
surāpaḥ satataṃ martyaḥ sūkaratvaṃ vrajedbhuvam //

abhakṣyabhakṣaṇo martyaḥ kākajātiṣu jāyate /
ātmaghno yo naraḥ kopātpretajātisu tiṣṭhati //

paiśunyātparivādācca kukkuṭatvamavāpnuyāt /
nāstikaścaiva yo mūrkho mṛgajātiṃ sa gacchati //

hiṃsāvihārastu naraḥ krimikīṭeṣu jāyate /
atimānayuto nityaṃ pretya gardabhatāṃ vrajet //

agamyāgamanāccaiva paradāraniṣevaṇāt /
mūṣikatvaṃ vrajenmartyo nāsti tatra vicāraṇā //

kṛtaghno mitraghātī ca sṛgālavṛkajātiṣu /
kṛtaghnaḥ putraghātī ca sthāvareṣvatha tiṣṭhati //

evamādyaśubhaṃ kṛtvā narā nirayagāminaḥ /
tāṃstānbhāvānprapadyante svakṛtasyaiva kāraṇāt //

evañjātiṣu nirdeśyāḥ prāṇinaḥ pāpakāriṇaḥ /
kathañcitpunarutpadyi labhante mānuṣaṃ padam //

bahuśaścāgnisaṅkrāntaṃ lohaṃ śucimayaṃ tathā / bahuduḥkhābhisantaptastathā'tmā śodhyate balāt /
tasmātsudurlabhaṃ ceti viddhi janmasu mānuṣam //