Mahabharata · Chapter 13.231

bhagavandevadeveśa śūlapāṇe vṛṣadhvaja /
śrutaṃ me paramaṃ guhyaṃ prasādātte varaprada //

śrotuṃ bhūyo'hamicchāmi prajānāṃ hitakāraṇāt /
śubhāśubhamiti proktaṃ karma svasvaṃ samāsataḥ //

tanme vistarato brūhi śubhāśubhavidhaiṃ prati /
aśubhaṃ kīdṛśaṃ karma prāṇino yannipātayet //

śubhaṃ vāpi kathaṃ deva prajānāmūrdhvadaṃ bhavet /
etanme vada deveśa śrotukāmā'smi kīrtaya //
maheśvara uvāca /

tadahaṃ te pravakṣyāmi tatsarvaṃ śṛṇu śobhane /
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ceti dvividhaṃ karmavistaram //

tayoryadduṣkṛtaṃ karma tacca sañjāyate tridhā /
manasā karmaṇā vācā buddhimohasamudbhavāt //

manaḥpūrvaṃ tu vā karma vartate vāṅmayaṃ tataḥ /
jāyate vai kriyāyogamanu ceṣṭākramaḥ priye //

abhidroho'bhyasūyā ca parārtheṣu ca vai spṛhā /
śubhāśubhānāṃ martyānāṃ vartanaṃ parivāritam //

dharmakārye yadā'śraddhā pāpakarmaṇi harṣaṇam /
evamādyaśubhaṃ karma manasā pāpamucyate //

anṛtaṃ yacca paruṣamabaddhavacanaṃ kaṭu /
asatyaṃ parivādaśca pāpametattu vāṅmayam //

agamyāgamanaṃ caiva paradāraniṣevaṇam /
vadhabandhaparikleśaiḥ paraprāṇopatāpanam //

cauryaṃ pareṣāṃ dravyāṇāṃ haraṇaṃ nāśanaṃ tathā /
abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva vyasaneṣvaviṣaṅgatā //

darpātstambhābhimānācca pareṣāmupatāpanam /
akāryāṇāṃ ca karaṇamaśaucaṃ pānasevanam //

dauḥśīlyaṃ pāpasamparke sāhāyyaṃ pāpakarmaṇi / adharmyamayaśasyaṃ ca kāryaṃ tasya niṣevaṇam /
evamādyaśubhaṃ cānyacchārīraṃ pāpamucyate //

mānasādvāṅmayaṃ pāpaṃ viśiṣṭamiti lakṣyate /
vāṅmayādapi vai pāpācchārīraṃ gaṇyate bahu //

evaṃ pāpayutaṃ karma trividhaṃ pātayennaram /
parāpakārajananamatyantaṃ pātakaṃ smṛtam //

trividhaṃ tatkṛtaṃ pāpaṃ kartāraṃ pāpakaṃ nayet /
pātakaṃ cāpi yatkarma karmaṇā buddhipūrvakam //

sāpadeśamavaśyaṃ tatkartavyamiti tatkṛtam /
kathañcittatkṛtamapi kartā tena sa lipyate //

avaśyaṃ pāpadeśena pratihṛnyeta kāraṇam //
umovāca /

bhagavanpāpakaṃ karma yathā kṛtvā na lipyate //
maheśvara uvāca /

yo naro'naparādhī ca svātmaprāṇasya rakṣaṇāt / śatrumudyataśastraṃ vā pūrvaṃ tena hatopi vā / pratihanyānnaro hiṃsyānna sa pāpena lipyate //

corādadhikasantrastastatpratīkāraceṣṭayā /
yaḥ prajaghnannaro hanyānna sa pāpena lipyate //

grāmārthaṃ bhartṛpiṇḍārthaṃ dīnānugrahakāraṇāt /
vadhabandhaparikleśānkurvanpāpātpramucyate //

durbhikṣe cātmavṛttyarthamekāyatanagastathā / akāryaṃ vā'pyabhakṣyaṃ vā kṛtvā papānna lipyate

vidhireṣa gṛhasthānāṃ prāyeṇaivopadiśyate /
avācyaṃ vā'pyakāryaṃ vā deśakālavaśena tu //

buddhipūrva naraḥ kurvastatprayojanamātrayā /
kiñcidvā lipyate pāpairathavā na ca lipyate //

evaṃ devi vijānīhi nāsti tatra vicāraṇā //
umovāca /

bhagavanpānadoṣāṃśca peyāpeyatvakāraṇam /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tanme vada maheśvara //
maheśvara uvāca /

hanta te kathayiṣyāmi pānotpattiṃ śucismite //

purā sarve'bhavanmartyā buddhimanto nayānugāḥ /
śucayaśca śubhācārāḥ sarve conmanasaḥ priye //

evambhūte tadā loke preṣyakṛnna parasparam /
preṣyābāvānmanuṣyāṇāṃ karmārambho nanāśa ha //

ubhayorlokayornāśaṃ dṛṣṭvā karmakṣayātprabhuḥ /
yajñakarma kathaṃ loke varteteti pitāmahaḥ //

ājñāpayatsurāndevi mohayasveti mānuṣān / tamasaḥ sāramuddhṛtya pānaṃ buddhipraṇāśanami /
nyapātayanmanuṣyeṣu pāpadoṣāvahaṃ priye //

tadāprabhṛti tatpānānmumuhurmānavā bhuvi /
kāryākāryamajānanto vācyāvācyaṃ guṇāguṇam //

keciddhasanti tatpītvā pravadanti tathā pare / nṛtyanti muditāḥ kecidgāyanti śubhāśubhān /

kaliṃ te kurvate'bhīṣṭaṃ praharanti parasparam /
kvaciddhāvanti sahasā praskhalanti patanti ca //

ayuktaṃ bahu bhāṣante yatra kvacana śobhane /
nagnā vikṣipya gātrāṇi naṣṭajñānā ivāsate //

evaṃ bahuvidhānbhāvānkurvanti bhrāntacetanāḥ /
ye pibanti mahāmohaṃ pānaṃ pāpayutā narāḥ //

dhṛtiṃ lajjāṃ ca buddhiṃ ca pānaṃ pītaṃ praṇāśayet /
tasmānnarāḥ sambhavanti nirlajjā nirapatrapāḥ //

buddhisatvaiḥ parikṣīṇāstejohīnā malānvitāḥ /
pītvāpītvā tṛṣāyuktāḥ pānapāḥ sambhavanti ca //

pānakāmāḥ pānakathāḥ pānakālābhikāṅkṣiṇaḥ /
pānārthaṃ karmavaśyāste sambhavanti narādhamāḥ //

pānakāmāstṛṣāyogādbuddhisatvaparikṣayāt /
pānadānāṃ preṣyakārāḥ pānapāḥ sahasā'bhavan //

tadāprabhṛti vai loke dīnaiḥ pānavaśairnaraiḥ /
kārayanti ca karmāṇi buddhimantastu pānapāḥ //

kārutvamatha dāsatvaṃ preṣyatāmetya pānapāḥ /
sarvakarmakarāścāsanpaśuvadrajjubandhitāḥ //

pānapastu surāṃ pītvā tadā buddhipraṇāśanāt / kāryākāryasya cājñānādyatheṣṭakaraṇātsvayam /
viduṣāmavidheyatvātpāpamevābhipadyate //

paribhūto bhavelloke madyapo mitrabhedakaḥ /
sarvakālamaśuddhiṃ ca sarvabhakṣastathā bhavet //

vinaṣṭo jñātividvadbhyaḥ satataṃ kalibhāvagaḥ /
paruṣaṃ kaṭukaṃ ghoraṃ vākyaṃ vadati sarvaśaḥ //

gurūnativadenmattaḥ paradārānpradharṣayet /
saṃvidaṃ kurute śauṇḍerna śṛṇoti hitaṃ kvacit //

evaṃ bahuvidhā doṣāḥ pānape santi śobhane / kevalaṃ narakaṃ yānti nāsti tatra vicāraṇā /
tasmāttadvarjitaṃ sadbhiḥ pānamātmahitaiṣibhiḥ //

yadi pānaṃ na varjeransantaścāritrakāraṇāt /
bhavedetajjagatsarvamamaryādaṃ ca niṣkriyam //

tasmādbuddherhi rakṣārthaṃ sadbhiḥ pānaṃ vivarjitam /
iti te duṣkṛtaṃ sarvaṃ kathitaṃ trividhaṃ priye //