Mahabharata · Chapter 13.225
bhagavanbhaganetraghna mānuṣāṇāṃ viceṣṭitam /
sarvamātmakṛtaṃ ceti śrutaṃ me bhagavanmatam //
loke grahakṛtaṃ sarvaṃ matvā karma śubhāśubham / tadeva grahanakṣatraṃ prāyaśaḥ paryupāsate /
eṣa me saṃśayo deva taṃ me tvaṃ chettumarhasi //
maheśvara uvāca /
sthāne saṃśayitaṃ devi śṛṇu tatvaviniścayam //
nakṣatrāṇi grahāścaiva śubhāśubhanivedakāḥ /
mānavānāṃ mahābhāge na tu karmakarāḥ svayam //
prajānāṃ tu hitārthāya śubhāśubhavidhiṃ prati /
anāgatamatikrāntaṃ jyotiścakreṇa bodhyate //
kintu tatra śubhaṃ karma sugrahaistu nivedyate /
duṣkṛtasyāśubhaireva samāvāyo bhavediti //
tasmāttu grahavaiṣamye viṣamaṃ kurute janaḥ /
grahasāmye śubhaṃ kuryājjñātvā'tmānaṃ tathā kṛtam //
kevalaṃ grahanakṣatraṃ na karoti śubhāśubham /
sarvamātmakṛtaṃ karma lokavādo grahā iti //
pṛthaggrahāḥ pṛthakkartā kartā svaṃ bhuñjate phalam /
iti te kathitaṃ sarvaṃ viśaṅkāṃ jahi śobhane //
umovāca /
bhagavanvividhaṃ karma kṛtvā jantuḥ śubhāśubham / kiṃ tayoḥ pūrvakataraṃ bhuṅkte janmāntare punaḥ /
eṣa me saṃśayo deva taṃ me tvaṃ chettumarhasi //
maheśvara uvāca /
sthāne saṃśayitaṃ devi tatte vakṣyāmi tatvataḥ // aśubhaṃ pūrvamityāhurapare śubhamityapi /
mithyā tadubhayaṃ proktaṃ kevalaṃ tadbravīmi te //
mānuṣe tu pade karma yugapadbhujyate sadā /
yathākṛtaṃ yathāyogamubhayaṃ bhujyate kramāt //
bhuñjānāścāpi dṛśyante kramaśo bhuvi mānavāḥ /
ṛddhiṃ hāniṃ sukhaṃ duḥkhaṃ tatsarvamubhayaṃ bhayam //
duḥkhānyanubhavantyāḍhyā daridrāśca sukhāni ca /
yaugapadyāddhi bhuñjānā dṛśyante lokasākṣikam //
narake svargaloke ca na tathā saṃsthitiḥ priye /
nityaṃ duḥkhaṃ hi narake svarge nityaṃ sukhaṃ tathā //
śubhāśubhānāmādhikyaṃ karmaṇāṃ tatra sevyate /
nirantaraṃ sukhaṃ duḥkhaṃ svarge ca narake bhavet //
tatrāpi sumahadbhuktvā pūrvamalpaṃ punaḥ śubhe /
etatte sarvamākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi //
umovāca /
bhagavanprāṇino loke mriyante kena hetunā /
jātājātā na tiṣṭhanti tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /
tadahaṃ te pravakṣyāmi śṛṇu satyaṃ samāhitā /
ātmā karmakṣayāddehaṃ yathā muñcati tacchṛṇu //
śarīrātmasamāhāro janturityabhidhīyate /
tatrātmānaṃ nityamāhuranityaṃ kṣetrimucyate //
evaṃ kālena saṅkrāntaṃ śarīraṃ jarjharīkṛtam /
akarmayogyaṃ saṃśīrṇaṃ tyaktvā dehī tato vrajet //
nityasyānityasantyāgālloke tanmaraṇaṃ viduḥ /
kālaṃ nātikrameranhi sadevāsuramānavāḥ //
yathā'kāśe na tiṣṭheta dravyaṃ kiñcidacetanam /
tathā dhāvati kālo'yaṃ kṣaṇaṃ kiñcinna tiṣṭhati //
sa punarjāyate'nyatra śarīraṃ navamāviśan /
evaṃlokagatirnityamādiprabhṛti vartate //
umovāca /
bhagavanprāṇino bālā dṛśyante maraṇaṃ gatāḥ /
ativṛddhāśca jīvanto dṛśyante cirajīvinaḥ //
kevalaṃ kālamaraṇaṃ na pramāṇaṃ maheśvara /
tasmānme saṃśaya brūhi prāṇināṃ jīvakāraṇam //
maheśvara uvāca /
śṛṇu tatkāraṇaṃ devi nirṇayastveka eva saḥ /
jīrṇatvamātraṃ kurute kālo dehaṃ na pātayet //
jīrṇe karmaṇi sanghātaḥ svayameva viśīryate /
pūrvakarmapramāṇena jīvitaṃ mṛtyureva vā //
yāvatpūrvakṛtaṃ karma tāvajjīvati mānavaḥ /
tatra karmavaśādbālā mriyante kālasankṣayāt //
ciraṃ jīvanti vṛddhāśca tathā karmapramāṇataḥ /
iti te kathitaṃ devi nirviśaṅkā bhava priye //
umovāca /
bhagavankena vṛttena bhavanti cirajīvinaḥ /
alpāyuṣo narāḥ kena tanme śaṃsitumarhasi //
maheśvara uvāca /
śṛṇu tatsarvamakhilaṃ guhyaṃ pathyataraṃ nṛṇām /
yena vṛttena sampannā bhavanti cirajīvinaḥ //
ahiṃsā satyavacanamakrodhaḥ kṣīntirārjavam /
gurūṇāṃ nityaśuśrūṣā vṛddhānāmapi pūjanam //
śaucādakāryasantyāgātsadā pathyasya bhojanam /
evamādiguṇaṃ vṛttaṃ narāṇāṃ dīrghajīvinām //
tapasā brahmacaryeṇa rasāyananiṣevaṇāt / udagrasattvā balino bhavanti cirajīvinaḥ /
svarge vā mānuṣe vā'pi ciraṃ tiṣṭhanti dhārmikāḥ
apare pāpakarmāṇaḥ prāyaśo'nṛtavādinaḥ /
hiṃsāpriyā gurudviṣṭā niṣkriyāḥ śaucavarjitāḥ //
nāstikā ghorakarmāṇaḥ satataṃ māṃsapānapāḥ /
pāpācārā gurudviṣṭāḥ kopanāḥ kalahapriyāḥ //
evamevāśubhācārāstiṣṭhanti narake ciram / tiryagyonau tathā'tyantamalpāstiṣṭhanti mānavāḥ /
tasmādalpāyuṣo martyāstādṛśāḥ sambhavanti te //
agamyadeśagamanādapathyānāṃ ca bhojanāt /
āyuḥkṣayo bhavennṝṇāmāyuḥkṣayakarā hi te //
bhavantyalpāyuṣastaistairanyathā cirajīvinaḥ /
etatte kathitaṃ sarvaṃ bhūyaḥ śrotuṃ kimicchasi //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0